Liber

I Abeo.cōpetit libertas.Ui habebat flaccū fullonē: ⁊philonicū piſtorē: vxori flaccū piſtoreꝫ legauerat. ꝗs eoꝝ ⁊ nonvterqꝫ deberet̉ª. Placuit pͥmo eūlegatū eē quē teſtator legare ſenſiſſet. Qd̓ ſi nō aꝑꝑet pͥmū īſpiciēduꝫeē an noīa ẜuoꝝ dn̄s notaᵇ habuiſſet. Ꝙ ſi nota habuiſſet: eū deberi ꝙnoīatus eēt: tā ⁊ſi ī artificioᵇ erratūeēt. Sināt ignota noīa ẜuoꝝ eēnt:piſtorē legatū videri ꝑinde ac ſi nomē ei adiectū nō eēt. SCeuo.Lures teſtō manumiſeratᵉ inꝗbꝰˢ ſabinā ⁊ cymprogeniaꝫcū ꝗſqꝫ eoꝝ ad. xxx. ānū etatis ꝑueniſſet: ⁊ cū liber ꝗſqꝫ eoꝝ eēt certaꝫſūmāᶠ ei dare voluit: ⁊ ꝯiūcta ſcriptura ita cauerat. Sabīe ⁊ cymprogenie dari volo: cū ad ſtatutā etatꝭꝑuenerīt: ſingulis decē. ⁊ hoc āpliꝰⁱalimētoꝝ noīe ī ānos ſingulos quoad viuent ſingulis decē. Queſitū ēvtꝝ oībꝰ manumiſſis alimēta debeant̉: an vero ſabine ⁊ cymprogenieſolis? Rn̄di ẜm ea q̄ ꝓponerent̉ videri oībꝰ alimenta legata.¶ De his q̄ pene noīe reliquunt̉ꝰ.A Fricanus.

¶ Iliofa. vl̓ ẜuo hr̄de īſtituto ēt ſi ī pr̄is dn̄iue penā illicite vl̓ ꝓbroſe datūē nulliꝰ momēti legatūeē rn̄di. Nō .n. id ſolū qd̓ in hr̄desˡ.ſed omneᵐ qd̓ in cuiuſcunqꝫ lucrumaliquid ex vltima voluntate ſentientis talem penam in teſtamentoſcriptum ſit: nullius momenti habēdum eſt.Ꝙ Arcianus.Enā a ꝯditione voluntas teſtatoris ſeparat: ⁊ anⁿ penaºan ꝯditio: aut trāſlatioᵖ ſit ex volūtate defuncti apparet: idqꝫ diuus ſeuerus ⁊ antoninus reſcripſerunt.¶ De regula catōniana. CEl.Atoniana regula diffinit. Ꝙ ſi teſtamenti factitempore deceſſiſſet teſtator inutile foret id legatūq. quandocunqꝫ deceſſerit non valereᶠ. Que diffinitio in quibuſdamfalſa eſtᶠ. ¶ Quid enim ſi quis italegauerat. ſi poſt calēdasˡ mortuusfuero ticio dato. an cauillamurᵛ. nāhoc modo ſi ſtatim mortuus fueritnon eſſe datum legatum: verius ēqͣꝫ inutiliter datum. ¶ Iteꝫ ſi tibiᵗlegatus eſt fundus qui ſcribēdi te-

⁊. l. ſi quis in teſtamento. ⁊ facit. jͣ. de ma. te. l. cū ex pluribꝰ. ⁊ de teſta. tu. l. duo.⁊ sͣ. e. ſi fuerit. ⁊. jͣ. de his que pro nō ſcrip. l. ij. ⁊ inſti. de le. §. incertis.Ui habebat. An ꝓpriū nomē vel demonſtratiuum magis inſpicere d̓beamus: ex qualitate noticie diſponentis inſpicitur. h. d. Bar.a ¶ Deberetur. ſubaudi querebatur.b ¶ Noma. nota preſumptioneꝫvoluntatis ſumi ex ſciētia teſtatoris. ſic. sͣ. de vſu. ⁊ ha. l. plenuꝫ. §. equitij. Item ⁊ noͣ ꝙtſtator p̄ſumit̉ decipi ī eo quodignorat ẜm. R. ⁊ facit ad. l. C.de teſta. l. ſi in nomine. ⁊ de le..i. ſi fortidianū. ⁊ sͣ. d̓ le. iij. patronus. §. libertis. ⁊ de here. inſti. l. his verbis. §. fi. ⁊. jͣ. de v̓.ob. l. ſi in noīe. ⁊ sͣ. l. proxi. ⁊ īſti. de le. §. ſi quis in.b ¶ In artificio. quia dixit piſtorem.Lures. Clauſula in fi.Ene poſita non refertur ſolum ad proxima ſed ad omniaprecedentia continuata ſcriptura prolata. h. d. bar.c ¶ Manumiſerat .i. libertatēdirectam reliquerat. ac.d ¶ In ꝗbus .i. inter quos. ac.e ¶ Cymprogeniam .ſ. manumiſerat .i. libertateꝫ reliquerathabendam tūc cū quiſqꝫ eoruꝫ.ſ. tam aliorum ꝙͣ dictaꝝ duarum feminarum. ac.f ¶ Certā ſummā. puta quīqꝫ.g ¶ Et hoc āpliꝰ. ex tunc recōiūgit eaꝫ ut in fine patet. ⁊ facitvim qd̓ dicit ꝯiūcta: id eſt incōtinenti. ſecūs ſi ex īteruallo: vtar. jͣ. de v̓. ob. ticia. §. ideꝫ rn̄.plerumqꝫ. ⁊ sͣ. ſi cer. pe. l. lecta. §. dicebā. ⁊ facit ad. l. iſtaꝫ.sͣ. de ali. leg. a filio. §. fi. ac.h ¶ De his que pene nonrelinquuntur. Dictum eſt. sͣ.de legatis: verū qꝛ circa legata quedam pene nomine relinquuntur ideo ponitur hec rubrica bar.IIliofa. Si precedit diſpoſitio illicita reprobata: relictum nomine pene a quocunqꝫ non valet. h. d. Bar.¶ Filiofa. filiumfa. inſtitui. ⁊ ſic hereditas patri queritur: vt nec monento apud filium remaneat: vt. sͣ. de aquir. here. placet. a patre legaui. x. ticio quod poſſum: ut. sͣ. de le. i. cum filio. ⁊ de le. ij. ſi alienus. ⁊ ſi non donet precepi ut daret centum nomine pene ſempronio. hec centum dicuntur hic illicite uel probroſe relinqui eo ipſo ꝙ nomine pene relinquuntur. ⁊ ſic ẜm has leges non ualet ut hic. ⁊ .jͣ. de condi. ⁊ d̓mon. multa. ⁊ inſti. de le. §. pene. in prin.Hodie cōtra: niſi primū preceptum uel relictum de. x. ſit probroſum vel impoſſibile: qꝛ tunc non valet primū nec ſcd̓m qd̓ nomine pene relictum eſt: ut inſti. dele. §. fi. ⁊. C. de his que pene nomine. l. i. in fi. ac.k ¶ Legatū eē. ſcilicet ſcd̓m nomine pene. primum enim ualebat etiā olim.l ¶ In heredes .ſ. ſcripti. al̓s in heredes ſcriptos .i. in eorum penam. ſcilicet eſt relictum non ualet. ac.m ¶ Sed omne. accipe nullius momenti habendum eſt in cuiuſcunqꝫ lucruꝫ aliquid in teſtamento ſcriptum ſit. cuiuſcunqꝫ dico ſentientis talem penam ex vltima uoluntate. ac.n Enam. ⁊ an. uel ſi ipſe teſtator dixerit heres meus ſi capuam ierit ticio dato. x. nam ſi hoc ideo dixerit quia capuam heredem ire nolebat pena eſt qͣſi heredis cauſa ſi ad uetitum locum iret appoſita. ſi uero ob aliaꝫ cauſam dixit.puta quia ſciebat heredem ſi capuam iret aliquid accepturum quod forte habiturus al̓s nō foret: quo habito legatorum preſtatione grauaret̉. uel melius illa adiectio ſi capuam ierit eſt ſimplex conditio. ℟. hec glo. R. planior eſt ꝙͣ illa que īcipit. forte dicebat ⁊c̄.o ¶ Pena. forte dicebat cauſa pene. ⁊ ita ſtatuto uel ſi teſtator dixerit heres meus ſi capuam ierit. quod nolo ticio dato. x. ſi uero heredem iturum capuaꝫ ꝓ ſuomagno lucro preceperat. x. dare ſi capuā ierit. quaſi tunc parum ei noceat ſi grauetur: tunc eſt conditio. ſi autem non apparet dicam eſſe conditionem per ſi: ut īſti. de leg. §. longe. ac.p ¶ Tranſlatio. ut ſi qd̓ legaui vni poſtea lego alij animo adimēdi primo ut inſti. de adimen. le. §. tranſlatio. ac in dubio non preſumitur adimere prīo: ſed uterqꝫ admittitur ad partem: niſi probetur ꝙ teſtator alterum rem alteruꝫ eſtimationem habere uoluerit: vt. sͣ. de le. i. ſi pluribus.¶ De regula catōnian. Dictum eſt. sͣ. de legatis. ſed qꝛ cato fecit circa legatavnam regulam ideo ponitur hec rubrica.Atōniana. Legata pura que teſtamenti tempore non ualerent ſi teſtatis conditionalibus uel in diem incertam hoc dicit. Primo ponit regu-tor tunc decederet non confirmantur impedimento ceſſante. ſecus in lega

lam catōnianam. Secundo eam declarat. ſecunda ibi. Que diffinitiobarto.q ¶ Legatum. id eſt genus legati. ⁊ pone exemplum. qꝛ legaui ſeruo herelis: ut inſti. de le. §. an ſeruo. ⁊ facit. jͣ. de reg. iur̄. qd̓ in initio. ⁊. l. penul.hec autē regula intis fallit vdicam. acr ¶ Non ualere. qꝛ īutile foret legatuꝫ ſi ſtatimpoſt factum teſtamentūdeceſſiſſet teſtator. ⁊ hicnō dꝫ ideo valere qꝛ diutius teſtator vixerit: ut īſti. de le. §. an ẜuo. ac.s ¶ Falſa eſt. id eſt locuꝫnō habet. in nullo enimfalſa eſt ſed ſic dicitur falſa qꝛ ad quedam aptarinō poteſt. ſic ar. sͣ. de pecul. ſed hec in emptore.dic ergo caſus in quibuseſt falſa .i. in quibus nōhabet locuꝫ. Primꝰ eſtin cōditionali legato dequo ponuntur in hac. l.duo exempla. licet. R.aliter intellexerit ſcd̓m.Item in. l. ſequenti ponitur tertium exempluꝫ deconditionali. ⁊ idem dicitur. sͣ. de. l. i. cetera. §..i. ⁊ ſic in puris tm̄ habꝫlocū ut ibi dicit̉. ſed ī hocexemplo videtur contra.sͣ. de op. le. ſi optio. ij.Rn̄. ibi. ꝙ ſi neceſſariꝰ⁊cͣ. ubi fuit legata optioſeruo. ⁊ ſticho ẜuo teſtatoris fuit legatus fundꝰſine libertate. nam primum ſcilicet optiōis ettconditionale tacita conditione. ut. sͣ. qui ⁊ a ꝗbus. l. ſi optio. ⁊ per conſequens ſecundum: ⁊ tamen habet ibi locum regula catōniana. So. hic de expreſſa: ibi d̓ tacita cōdi. dicit. Secundo fallit hec regula. sͣ. de leg. iij. l. ſi deportati. in prin. ⁊jͣ. de le. pre. l. interuenit. ⁊ sͣ. de rebus du. l. ſi cognatis. ⁊. jͣ. de iur. fiſci. l..iij. §. quando autem fraus. que ſunt cōtra. quibus dicitur ſufficere queꝫcapaceꝫ tempore mortis: licet nō fuerit tēpore teſtamenti Sed dicas ꝙ locum habet regula in tribus caſibus: cum deficit legatum ex perſona relinquentis tantum: vt ſi teſtetur ſeruus ⁊ decedat liber factus: ut. sͣ. de le..iij. l. i. §. i. ibi quod nemo ⁊cͣ. Item quando deficit propter rem legataꝫ:ut in eis que ſunt iniuncta edibus: vt. sͣ. de le. i. l. cetera. circa prin. Item⁊ quando deficit propter perſonam relinquētis ⁊ legatarij mirtim: vt ſi lego ſeruo heredis a me inſtituti: ut inſti. de le. §. an ſeruo. ⁊. C. d̓ le. ſeruis.non autem habet locum quando deficit propter perſonam legatarij tantum ut dictis legibus contrarijs. Sed op. quia ſi deficit ex perſona relinquentis tantum videtur valere fideicommiſſum a ſeruo uel filio relictumſi decedat liber: ut. sͣ. de leg. iij. l. i. §. i. ſed dicas non ex tūc: ſed ex tūc quādo factꝰ eſt ſui iuris quaſi hodie relinquat. vt ibi dicitur. Item noͣ ꝙ vbieſt mixta cauſa impedimenti: ſcilicet legantis ⁊ legatarij ex perſona legatarij ſola non deberet nocere. at ex perſona legantis ſic. vnde magis inſpicitur quod nocet: ut. sͣ. de op. le. l. ſi optio. ij. rn̄. ibi ꝙ ſi neceſſarius ⁊c̄.quia magis eſt tempus mortis quod nocet ꝙͣ adite hereditatis quod ꝓdeſt. inſpicitur ſic. sͣ. ex quibus cau. in poſ. ea. fulcinius. §. quid ſit latitare. ibi quid ergo ⁊cͣ. Item fallit. jͣ. de fideicom. li. l. generaliter. §. ſi homini libero. ſed certe ibi deficit ratione legatarij. Item fallit. sͣ. de le. ij. debitor. §. ſeruo. ⁊ ibi ratione legatarij deficiebat. Item fallit in illis relictisquorum dies cedit ab adita hereditate: ut. jͣ. e. l. catōniana. Item fallit innouis legibus. quod dic ut. jͣ. l. fi. Item fallit. sͣ. de le. i. quod in reꝝ. §. i.ſed ibi eſt legatus vſufructus cuius dies cedit nō a morte. ſed ab adita hereditate: vt. C. de cadu. tollen. §. in nouiſſimo. ⁊ ideo ceſſat catōniana. ut.jͣ. e. l. catōniana. ac.t ¶ Poſt calendas. de primis intelligitur ex quo non dicit quas: vt. jͣ. deuer. ob. eum qui calēdis. ac.u ¶ An cauillamur .i. ſcienter falſum dicemus. ẜm hug .ſ. habere hic locum regulam certe non. nā ⁊c. nā habet locum tm̄ in puro inutili. non inconditionali quod eſt interim nullum. ſed ẜm leges aliter dicitur cauillatio: ut. jͣ. de regu. iur. l. ea eſt natura. ſcilicet argumentatio ab euidēter veris ad euidenter falſa. ⁊ etiam ita poteſt hic poni ẜm Ioan. qui dixit .i. armentamur contra regulam ẜm quid quale.c ¶ Item ſi tibi. pone ẜm. R. ꝙ rem tuam tibi lego. ualet legatum ſi meuio alienes. ⁊ ẜm hoc incipit reſponſio ibi ſi eum viuo ⁊cͣ. ⁊ erit caſus no-