Liber

cumª ſignificatio non ex vniuerſo:ſed ex aliquoᵇ ſumitur: ſi veruꝫ aliquid inde ſit: verā efficit totaꝫ or̄onē. Sicutᵉ ecōtrario due or̄ones repugnātia ꝯtinētes ſimul falſe ſunt.veluti ſi ꝗ liberoꝝ ꝑtiꝫ puberes partiꝫ impuberes deceſſerint. nā ⁊ hocfalſum erit. oēs impuberes deceſſiſſe. ⁊ illud oēs puberes d̓ceſſiſſe. Idaccidit qꝛ ſignificatio ſumit̉ ex vniuerſo in quo ſi aliquid falſum eſt totam or̄onē falſam efficit. Animaduertendumᵇ igitur eſt quid ſit d̓ quoq̄ritur. nam cum ita cōcipio. ſi illudaut illud nō fueritᵉ factuꝫ: q̄ri debetan aliquid factum non ſitᶠ. Illiusᵍ e ffectus hic eſt vt neutruꝫ fiat. Huiꝰaūt vt vtrūqꝫ fiat. nec ī illoˡ prodeſtaliquid non feciſſe: ſi aliquid factuꝫnon ſit. Neqꝫ in hoc aliquid feciſſe:ſi aliquid factum non ſit. Proindeſi ꝗs interroget ita. eoꝝ ꝗd que obijciuntur tibi feciſti. ille neget. hoc expͥmitᵏ. eorum quid que obijciunt̉ nōfeci: ideſt nihil̓ horum feci. ¶ Siquis aūt plura in ſtipulatū d̓ducat:quorum vnum fieri velit: ita comprehendereⁱ dꝫ. illud aut illud fieriſpondes ſi nihil eoꝝ factum erit: tātum dabis. ¶ Item ſi pater familias in teſtamento ita ſcripſerit. ſi ꝗsmihi filius aut filia genitus fuerit:heres mihi eſto. ſi mihi filius aut filia heres non erit: ſeius heres eſto.non ſatis voluntatem ſuam declarauitᵐ: ſi non aliter extraneum heredeꝫ eſſe voletⁿ qͣꝫ ſi neqꝫ filius neqꝫ filia heres ſit. hoc enim modo cōcipi oportet: ſi mihi nec filius nec filia heres erit. Poteſt autem interdum ſuperior ſcriptura eſſe neceſſa

ria. ſi quis cum filium ⁊ filiam habeat: ⁊ vtrūqꝫ heredem inſtituere velit. ſed ſiue alter futurꝰ heres ſit: extraneū īmiſcereº: ſiue neutri: extraneū ſubſtituere. ſed ꝓcliuiꝰ ſnīaꝫ teſtatoris ſic eſſe interp̄tandā: vt ſiuefilius ſiue filia nati fuerint: extraneꝰnō admittaturʰ: niſi ſpecialiter hocteſtator expreſſit.¶ Arti.Iꝗs ita ſcripſerit. Illis qui teſtamentū meū ſignauerintꝰ heres meus dato. x. trebatius vtile legatū eſſe putat quod pōpo. veriuseē exiſtimat: qꝛ ip̄ꝫᶠ teſtm̄ ꝯfirmat̉ teſtibꝰ adhibitis: quod verius eſſe exiſtimo.T Dem.Uedam ſunt in quibꝰ res dubia eſt: ſed ex poſtfacto retroducitur: ⁊ apparet quid actum eſt:vt ecce ſi resᵍ legata fuerit: ⁊ deliberante legatario eā rē heres alij tradiderit. nā ſiꝗdē voluerit legatariꝰhr̄e legatū: traditio nulla ē. ſi verorepudiauerit: valet. ¶ Tātūdemeſt ⁊ ſi pecuniam hereditariaꝫ legatā crediderit heres. nam ſiquidemnon repudiauerit legatarius: alienamᶠ pecuniam credidit. ſi vero repudiauerit: ſuam pecuniam credidiſſe videtur. ¶ Quid ergo ſi cōſumpta fuerit pecunia; vtiqꝫᵛ idemerit ex euētu dicendum. I Dē.Uod de pariter mortuis tractamusᵗ: ⁊ ī alijs agitatū eſt.Ut ecce ſi mater ſtipulata eſtʸ doteꝫa marito mortua filia in matrimonio ſibi reddiᶻ: ⁊ ſimulʳ cum filia perit: an ad heredes matris actio exſtipulatu competeret? Et diuus piꝰreſcripſit nō eſſe cōmiſſamꝰ ſtipulationeꝫ: quia mater filie non ſuper-

a ¶ Quia cum. vere altero non facto .i. non obſeruato quod faciendum erat verum eſt. hoc aut illud factum non eſſe. quia ⁊c. ac.b ¶ Sed ex aliquo. cum enim dixi ſi illud aut illud factum nō erit aſſumpſi ſignificationem ex aliquo. ideſt ſi in aliquo fieret cōtra: cōmitteretur ſtipulatio. nō autem ex vniuerſo vt committeretur tunc demum cum in vtroqꝫ fiet contra. erit ergo tota vera ſcilicet vt ſtipulatio pene committatur ac ſi invtroque contra eſſet factuꝫ. ac.c ¶ Sicut. vere due contrariepoſſunt eſſe vere cum ſignificatio non ſumit̉ ex vniuerſo: ſedex aliquo: vt. sͣ. ſicut ecōtra ſūtambe falſe quando ſumitur exvniuerſo. ⁊ ꝙ dicit veluti noneſt exemplificatiuum orationuꝫrepugnantia continentiuꝫ: ſedveritatis negocij adiudicatiuum. orationes vero repugnātes: ideſt contrarie: poſtea ſupponit ibi. nam ⁊ hoc fal. ⁊cͣ. ⁊facit. sͣ. de condi. inſti. l. ſi heredi. ac.d ¶ Animaduertendum. reaſſumit principium. ac.e ¶ Nō fuerit. in pͥmo cāu. ac.f ¶ Factum non ſit. cōtra qd̓promiſit. al̓s enim non committitur ſtipulatio penalis. uedic non ſit .ſ. quod fieri debuit.ſ. neutrum ut ſtipulatio noncōmittatur penalis: vt ſubijcitIllius ⁊cͣ.Illius. ſcilicet ſi illud aud factum non erit. quorumvtrūqꝫ fieri prius conuenerat.ideſt non fieri quia non facerefactum eſt. ut nō īpedire euntem: nec rem aduocare.h ¶ Huius .ſ. ſi quid factumnon erit cum plura fieri conuenerant. in alijs libris iſtud totum deeſt. P. huius auteꝫ vtvtrūqꝫ fiat: ⁊ dic conſequor utvtrūqꝫ vel neutrum fieri .ſ. metu pene. nam al̓s committiturpena. ac.¶ In illo .ſ. pͥmo. ⁊ dic non ꝓdeſt .ſ. d̓ iure mero ẜm azo. ſedde equitate ſecus: ut. sͣ. ſiquiscautio. ſi ſeruus. §. i. ſed dicit illud in iudicijs ſpeciale. al̓s ſecꝰvt ibi noͣ. Item noͣ ꝙ quidanfaciunt differentiā inter hoc. ſaliquid horum ⁊cͣ. ⁊ illam ſi ilud aūt illud factum non erit.quia prima committitur etiā ſivnum non ſit factum. in aliaexigitur neutrum factum. ⁊ hoc colligitur. sͣ. in principio. §. ibi quod quāuis altero facto ⁊cͣ. ⁊ ibi non. ideo tamen ⁊cͣ. ⁊ ſic eſt contra. sͣ. §. cum ita. So. hec corrigit illam. uel conſidera contrahentium uoluntatem ẜm. R. ut patet per poſitionem caſus. ⁊ facit ad. §. jͣ. de verbo. obli. l. ſi ita ſtipulatus fuero. x. ⁊. l. ſi ita quisſtipuletur. ⁊. jͣ. iudi. ſol. l. cum querebatur. ⁊ sͣ. de condi. inſti. l. ſi heredi. alij dicunt contra. ꝙ eſt differentia: quia illa ſtipulatio. ſi hoc aūt illud factū non erit.committitur in duobus caſibus .ſ. ſi alterum tantum fiat vel neutrum fiat. ſecusin alia .ſ. ſi quod horum factum non erit. quia in vno caſu tantum commi.ſ. ſi neutrum factum erit. ſecus ſi alterum fiat alterum non. ergo exponunt qd̓dicitur hic illius .ſ. ſi quod horum factum non erit. Iteꝫ effectus ſcilicet ad hoc utcommittatur ⁊ ẜm primos ⁊ ſecundos eſt contra. sͣ. e. l. §. cum ita. ubi non ſit vlla de predictis differentijs. ⁊ equiparantur quo ad predicta. ſed ſoluunt ꝙ corrigit. uel ex voluntate contrahentium apparet fuit actor contentus altero uel non.tu dicas idem in utroqꝫ caſu quo ad has differentias. ſed in alio aſſigna differentiam inter vtrāqꝫ ſtipulationē: ut patet in poſitione caſus. ac.k ¶ Exprimit .i. exprimere videt̉ in hac reſponſione. ac.nēs ſtipulationum de quibus dubitatur. Bar.s. Continuat̉ ad p̄cedentia. vnde pone caſum. vide plures cōceptiol ¶ Comprehendere debet. ut ſine dubio ꝓcedat. ac.in ſi. Si ſubſtitutio directa ſit alijs diſiunctiue diſiuncta accipit̉ pro cōiuncta. h. d. Bar.m ¶ Declarauit. hoc ideo qꝛ etiam ſi filia ſit heres videt̉ admitti ſubſtitutuaut filia aut filius non eſt heres. naꝫ omnis diſiuncta eſt uera: cuius altera parseſt uera: ut. sͣ. ea. §. vtrū. lꝫ in fi. huius. l. contrarium ſtatuit. ac.n ¶ Uolet. ⁊ hoc faciat. ac.

o ¶ Immiſcere. id eſt adire. quod eſt extraneum: ut inſti. de here. quali. ⁊dif. §. extranęi. ac.p ¶ Non admittat̉. lꝫ ſecus in ſtipulatione vbi ſufficit alteraꝫ partem diſiuncte ueram: ut. sͣ. §. utrum. ibi quia cum ſignificatio ⁊c̄. que eſt cōtra.Sol. ſpeciale hic propter uotum parentum ut arg. C. de fideicom. cū acutiſſimi. ⁊ de inſti. ⁊ ſub.generaliter. §. fi. ⁊ sͣ. dehere. inſti. ticius. ac.O legare ei qui eſt tequis. Pōt ꝗsſtis in teſtamento. ⁊ incertitudo que uenit certificanda legatum non vitiat. h. d. Bar.q ¶ Signauerit .i. ſigilauerint. ⁊ noͣ teſtibꝰ idedictantibus poſſe legariut hic. ⁊. C. de teſtamē..l. dictantibus. nō autſcribentibus: ut. C. d̓ hisqui ſibi aſcri. l. ſenatus.ſed videbatur hoc legatum nō valere. tū ꝓpterincertitudinē: ut inſti. dele. l. legari. tum quia ī reſua eſt teſtis. ſed rn̄deonō pͥncipaliter in re ſuaſed teſtamēti ſunt teſtes:licet ſecundario in re ſuaut inſti. de teſta. §. legari. Item primum ratiōeincertitudinis corut ibidem noͣ. inſti. de lea. §. legari.r ¶ Quia ipſum. nō eſtbona ratio. vt patet ex pͥdictis. niſi dicas qꝛ meruit ſeruiēdo teſtatori inhoc: ut. sͣ. pro ſocio. l. ⁊quia. ⁊ licet eadem ratioſit in ſcribente: tamē ibieſt alia ratio in contrarium .ſ. falſitatis timor.quia per eū facilius poſſet committi.Uedam. Legatario repudiāte fingitur res nunꝙͣ fuiſſe legatarij ſed ſemper heredis. h. d. Bar.s ¶ Si res. ideſt ſpecies. ut differat a ſequēti.reſpon. ſed quomodo eſtdubia. immo recta viatrāſit ad legatariū ignoranteꝫ: vt. sͣ. de le. ij. cuꝫpater. §. ſurdo. Item ⁊legatum eſſe certuꝫ eſt. ſed reſpondeo dubia eſt reſpectu finis uel effectus:quia fingitur retro non ualuiſſe: ſed poſtea repudiet: ut. sͣ. de lega .i. legatarius. §. i. ⁊ faciunt. sͣ. ſi cer. pe. proīde. ⁊. jͣ. de manu. vin. l. iij. ⁊ ad mace. l. ſi iulianus. §. ꝙͣꝙͣ. ibi. ſed ab initio ⁊cͣ. ⁊ de nego. ge. cum pater. ⁊de ſolu. qui res. circa prin. ⁊ de leg. i. ſi mihi ⁊ tibi. in principio. ⁊. l. ſeruum filij. §. i. ⁊. l. ſi tibi homo. §. cum ſeruus. ⁊ sͣ. de vſufru. ſed ⁊ ſiquisſtipulatus. §. interdum. ⁊ de teſta. mili. l. ſi miles. ⁊ ad ſill̓. ſed exheredatus. ac.t ¶ Tantundem. alienam. ⁊ ita non conſtitit mutuum: ut. sͣ. ſi cer. pe. l..ij. §. in mutui. ac.u ¶ Utiqꝫ idem. quia aut ſuam aut alienam pecuniam credidiſſe diceninerit. azo. mutuum tamen reconciliatur conſumptione: vt. jͣ. de fideiuſ. ſiquis pro eo. §. ſi nummos. ac.Aod de pariter. Ut poſſit agi ex diſpoſitione inter viuos uel exultima uoluntate: vnus de pariter morientibus nunꝙͣ ſuperuixiſſepreſumitur. h. d. cum. l. ſe. Bar.x ¶ Tractamus. melius dixiſſet tractauimus ut. sͣ. e. l. ſi inter. ⁊. l. ꝗ duos. per totam. l. ⁊ maxime in illo. §. ſi maritus. ac.¶ Stipulata eſt. ſub condi. ſi filia in matrimonio deceſſerit viuente matre. uel dic ut dixi in contrario. sͣ. eo. qui duos. §. pe. ac.Reddi. ſi ſupereſſet .ſ. mater. ẜm. R.⁊ ¶ Et ſimul. ⁊ ſic non ſuperuixit mater. ac.ſ. Non eſſe commiſſam. forte hodie ecōtra. quia ab heredibus pn̄t hodie incipere actionem: ut. C. ut act. ab here. ⁊ cōtra here. l. i. immo nec hodie: qꝛ non poteſt dici deceſſiſſe exn̄te conditione. īmo deceſſiſſe quia filia