De optione legataXXXIII.

15 6

SLeuola.Uidoteꝫ in pecunia numera¶ Ata ⁊ eſtimatis rebꝰ acceperatvxori ita legauit. ſeie vxori mee: ſioēs res q̄ tabulis dotalibus ꝯtinentur he̓di meo exhibuerit ⁊ tradiderit: ſummāª dotis quam mihi ꝓ eapater eius ītulit: dari volo hoc amplius. x. denarios. Queſitū eſt cumres in dotem date plures ipſo vſufinite eēt: nec moriēte marito fuerūt: an qͣſi ſub īpoſſibili conditiōeᵍlegatū datū debeat̉; rn̄di videri cōditioni paritūᵉ: ſi qd̓ ex rebus in dotem datis ſupereratᵇ in ptātem herędis peruenit.T Abeo.I filiuſfamilias cū vxorē haberet: dotē ab ea acceꝑatᵉ: d̓inde pater familias factꝰ dotē ei ut ſoletᶠ legauit: qͣꝫuis patri hr̄s nō erit.Id legatū debebit̉ˢ. S Ceuola.Heopōpus teſtamento factoduas filias ⁊ filium partibuseꝗs īſtituit heredes: ⁊ codicillis itacauitᵇ. filiā meā criſpinaꝫ quāvelleꝫ tradere cuicunqꝫ amici mei⁊ cognati approbabunt: prouidebit tradi pollianusⁱ ſciens mentemmeam in equalibus portionibus inquibus ⁊ ſororē eiꝰ tradidi. Pollianꝰ aūt a marito puelle iuratusⁱſcripſit voluiſſe patrē eandē quantitatē in dotē accipere etiā minorē filiā qͣꝫ maior accepiſſet. Quero aneandem ſūmaꝫ dotis noīe coheredes extra parteꝫ hēditatis minorifilie p̄ſtare debeāt; rn̄di eū cuiꝰ nōtio eſt eſtimaturū: ut eadē quātitasˡex cōi p̄cipua minori filie dotis nomine deturª.GAiusIcꝫ placeatⁿ pignoratas resvel in publicū obligatas heredē qui dare iuſſus eſtº liberare debere: tn̄ ſi is qui talesᵖ res in dotemaccepit doteꝫ p̄legauerit̉: nō cōge-

turᶠ hēs liberare eas: niſi aliud ſpāliter teſtator dixerit. PAulus.Ui dotē a matre vxoris acceperat ⁊ ſtipulanti ei ꝓmiſeratteſtō vxori dotē legauit: cum qͣſitūeēt an vxor dotis ſūmā ꝯſequi poſſet? Rn̄dit ſceuola: nō videri dariuxori ꝙ neceſſeᵗ ſit mr̄i reddi. aliasſicˢ rn̄dit. non deberi niſi manifeſteuxor docuiſſet eā teſtantis uoluntatem fuiſſe. ut onerare heredes dupliciˣ p̄ſtatōe dotis uellet. SEeuo¶ Xori ita legauit. uxor mea ꝗcꝗd ei comꝑaui ⁊ qd̓ mihi d̓dite medio ſibi ſumat: q̄ro andos prelegata uideatur; rn̄di v̓bis q̄ ꝓponerētur uideri: ⁊ d̓dote pͥlegata loquiʸ: niſi aliud teſtatoreꝫ uoluiſſe ꝓbaret̉. ¶ Ticieᶻ uxori mee quamta pecūia ad me ī ſtipulatiōeꝫ ue dotis eiꝰ noīe ꝑuēit: qͥ dos ē dotalibꝰduobꝰ ꝯſignatis īſtrumētis. c. aureoꝝ. Queſitū ē an̄ utrāqꝫ ſūmāª ꝯſeꝗ poſſit; rn̄. nihil ꝓpōi cur nō poſſit.¶ De optiōe uel electione legata.UApianꝰ.Iuusᶜ pius cecilio proculo reſcripſit: eum cui ẜuorū legata ſit electio: trespoſſe eligere.I Dem.Aotiēs ẜui electio vel optio(Edat̉ᵇ: legatarius optabit quēvelit̉: ſed ⁊ homine generaliter legato arbitrium eligendi quem acciperet: ad legatariuꝫʳ ꝑtinet. Dataˢ igitur optione ſi quis optaueritalienum ſeruum vel hominem liberuꝫʰ videndum eſt an comſumpſerit optionem; ⁊ puto non cōſūmiꝰ. ¶ Eum cui. c. amphoraꝝᵏ electio data ſit: acetum eligenteꝫ noncōſumere optionem: ſi idˡ acetumelegerit: qd̓ uini nūero pater fa nonhabuit.I. Dem.

fciqēſefot̓mitaq.ſtipulat̉ mortiscā. qd̓ p̓ſumit̉ ſi.sͣ. ti. proxi. ⁊ inn̄ ſtipulat̉ ex cauſautroedonationis interpōt grauari uel reuocari. niſi eum inſtituuel aliud ei relinqͣt: ut. sͣde pac. do. l. cuꝫ maritꝰ§. fi. ⁊. C. d̓ iu. do. l. ij. ⁊l. cū ꝑtē. ⁊ sͣ. ſo. ma. l. qͥdotis. qͥ ſūt ꝯͣ. Itē noͣ. h̓ſine ſtipulatiōe poſſe ſb̓ſtitui ī dōa. cā mortiſ. utno. C. d̓ do. cā mor. l. i.Uidotem. SꝫLcondino ꝓ parteeſt poſſibilis ſufficit ſi eipareat̉ in eo quod poſſibile eſt. h. d. Bar.a ¶ Sūmā .ſ.dictaꝫ inpecunia. ⁊ in rebus eſtimatis ꝯſiſtentem¶ Cōditōe. legatarioappoſita. qd̓ ſi cōcedat̉.nihilominus reuꝫ ualet vt. C. d̓ his q̄ pe. no.l. i. ⁊ inſti. de her̄. inſti.§. impoſibilis. ⁊ de le. §.fi. ac.c ¶ Parituꝫ. utpote po¶ ¶ Suꝑerat. ⁊ eꝗdē dehis tm̄ teſtatorē cogitſe credenduꝫ eſt: qm̄ ⁊ vitio caret. iōqꝫ non mintutior ꝙͣ benigior eſt talis īterp̄tatio: ut ⁊ sͣ. dele. ⁊ ſe. cō. benignior ⁊. lin ambigua. ac.Pnliuſ acceperat.vn̄ de ea reddendaaduerſus eū ſoluto matrimonio competere dact. in ꝙͣtū facere pōt. ſicut d̓ ceteris ſuis negocijs. ſꝫ hr̄di eiꝰ nō dat̉ h̓bn̄ficiū: vt. sͣ. qd̓ cuꝫ eo.ſꝫ ⁊ ſi. §. ſoli. ac.¶ ¶ Solet .i. ſolitū eſt.g ¶ Debebit̉. īſolidumqꝛ ⁊ de dotenſoliduꝫ dat̉ vt mō dixi.Ita lex ponit vnuꝫdeopomnotabi. caſuꝫ ⁊ multi credūt ſcire ⁊ eā ignorant ⁊h. d. Dicto vnius teſtisſtat̉ ex volūtate ⁊ diſpoſitione defuncti cuiꝰ ſolius diſpōni ſtaret̉. bar.h ¶ Cauit. hic eſt grecūcuiꝰ īterpretatio eſt filiāmeā ⁊cͣ. py. ſꝫ alij id n̄ hn̄t. ⁊ iō dn̄t eē ſenſū. filias meas pares eſſe volo.ſ ¶ Pollianus. teſtatoris forte filius. ⁊ no ꝙ prouiſio filij eſt in dote. fedamicorum eſt ī eligendo maritum. ac.k ¶ Iuratꝰ .i. iurauit ⁊ dixit ſic enī ſcribūt tabelliones teſtē. tal̓ iuratus dirit. uel iuratus .i. adiuratꝰ: maritauerat gͦ d̓ cōſilio amicorū. ac.ſ ¶ Quātitas. no. ergo ſtari dcō vniꝰ. ⁊ ſic eſt ꝯtra. C. d̓ teſti. l. inriſiurādi. So. h̓ voluit teſtator qd̓ potuit. ſic̄ ⁊ ſi ip̄e iuraſſet vt. sͣ. de le. iij. l. cūꝗs. §. codicillis. Itē eſt ar. ꝙ vnꝰ teſtis īducat p̄ſumptionē ul̓ ſemīplenāꝓbationē. ſic. sͣ. quēad. teſt. ape. l. i. in fi. nec obſtat. jͣ. de qō̓nibꝰ. l. maritus. quia ibi non quia deficiat iudicium ꝓhibet̉ queſtio: ſed qꝛ ꝯtra domiuum vt hic noͣ. ⁊. C. d̓ rebus cre. l. in bone fi.m ¶ Det̉. no. ex hac. l. theopōpus. ſtari dicto vniꝰ teſtis. Itē noͣ. ꝙ vnꝰteſtis inducit pͥſumptionē ul̓ ſemiplenā ꝓbationē.n¶ Icet placeat. ex ordine. R. vt īſti. de le. §. nō ſoluꝫ. ⁊ sͣ. de leg. i. ſilres. ⁊. C. de fideicō. l. p̓dia. ⁊ sͣ. de le. ii. meuius. §. pe.o ¶ Iuſſus eſt. a teſtatore ſciente eas obligatas. al̓s ſecus vt dictis legibꝰaccur. p ¶ Tales. iā obligatas. R. q ¶ In dotē. ineſtimatam. R. ac. r ¶ Prelegauerit. vxori pure ſimpliciter. ac.¶ ¶ Cogetur. qm̄ in hoc legato ſola dos venit. Sicut veniret in dotisactione. vt ſolum repreſentationis commodum hic ſit in legato. R. vt

.l. i. in prin. ⁊. §. adeo. h.Aidotem. Nō eſt ueriſi mile teſtatorem uelle grauare heredem duplici pͥnatione. h. d. bar.t ¶ Neceſſe. igit̉ non dabit̉ uxori actio ex teſtō ꝯͣ heredē niſi caueat eum defenſurum contra matrem: vt. sͣ. e. l. ij. in pͥn. §. i. ⁊. l. pater. ⁊ sͣ. de iure do. l. cum pater. ⁊ sͣ. ſo. ma. l. ſi cum do. §.ſi pater. ac.u ¶ Al̓s ſic. rn̄. i. idem ſceuola⁊ al̓s tractans de hac ma̓ rn̄.nō deberi .ſ. dari. ac.x ¶ Duplici. ⁊ noͣ. ex hac. l. nōeſſe quem onerandum duplicionere uel addi afflictionem afflicto. ſic. sͣ. de le. ij. ticia. §. quiin vita. ⁊ sͣ. ad. l. ro. de iac. l.nauis. §. cū aūt. ⁊. §. ꝗd gͦ. ⁊ sͣ.de offi. preſi. diuus. ⁊. C. de impo. lucra. de. l. i. Item facit. sͣ.de le. iij. ſi res. ⁊ .l. qui concubinam. §. ꝗ fundū. ⁊. jͣ. de fun. inſtru. ⁊ īſtr. le. l. p̄dia. §. liberto.⁊ sͣ. de le. ij. meuius in pͥn.Xori. loꝗ. lꝫ ſimpl̓r dixitAdedit. ⁊ non adiecit prodote.z ¶ Ticie ue. dotis. ue ꝓ ⁊. ⁊ ẜꝫh. al̓s deeſt ue. ⁊ eſt exact.a ¶ Utrāqꝫ ſūmā .i. vtriuſqꝫ inſtr̄i ꝙͣtitatē. ul̓ dic ꝙ aliud ꝑuenit re ip̄a. ⁊ alid̓ deductum eratin ſtipulationem tm̄. ⁊ ẜm hecvtrūqꝫ .ſ. datū ⁊ ꝓmiſſum: lꝫ n̄datū: ut iſti. e. ti. §. ſed ſi vxori.e optiōe ul̓ electiōe le.Iuus. Pone caſū ꝙaliquis donauit mihioptionē ẜuoꝝ ſuoꝝ īplurali numero loquens eligaꝫtres vt ita pluralis locutio contineat tres: lꝫ al̓s duos ut. sͣ. deteſti. l. vbi. ⁊ hoc fauore vltimeuoluntatis: ut. jͣ. de reg. iur. l.in teſtamentis. ſecus ſi in ſingulari: quia tunc vnum tm̄: vtjͣ. per totum hunc ti. ul̓ dic ꝙ teſtator legauit electionem ſeruorum ꝗ debent optare unum ſeruum: uel equum ul̓ aliud mihidandū nā eligā tres de familiateſtatoris quieligent. iō autemtres: ꝗa ſi diſcordāt inuenicturꝑs maior: ut ar. sͣ. de ar. l. iteꝫſi vnus. §. fi.Uotiens ſerui. In hacLl. ponitur qͣliter relinquit̉optio vel electio. Itē ꝗs eligit.ꝗd eligat̉. ꝗd ſi electio non ualeat. ⁊ qͣl̓r debeat electio fieri. Ethoc uſqꝫ ad. l. mancipiorum. ⁊hoc ſit ꝓ ſūmario. bar.d ¶ Quotiēs. dat̉. a teſtatore.e ¶ Quem uelit. etiam optimūm. R. nos contra ut ſtatim dicam.¶ ¶ Ad legatariū. idē qd̓ h̓ hēs inſti. e. §. ſi generaliter. ⁊ sͣ. de le. i. ſi ẜuꝰ. §. cuꝫhō. ⁊ oēs p̄dictas leges ītelligit. R. hr̄de fruſtrāte. ⁊ ꝓ eo. sͣ. de le. i. cum res. §.totiēs. ⁊. l. huius. §. ſi cui. ⁊ ar. C. de ſo. l. i. at bul. ēt ab initio dat legatario: ut h̓⁊ dictis primo cōcordat: ut ⁊ noͣ. sͣ. de le. i. ſiꝗs a filio. §. pe. que videtur contra⁊ sͣ. fami. her. hr̄des. §. ſi incerto. Itē nō eligit optimū ẜm oēs: vt. sͣ. de le. i. l. legato generaliter. ſed in ſuꝑiori caſu eligit optimum ẜm. R. ſed dic ꝙ nec ibi cligit optimum. ⁊ pro hoc eſt hec copula: ſed ⁊ hoīe ⁊cͣ. ⁊. C. cōia de le. l. fi. §. i. ⁊ ar.s. de le. i. l. ſi heres generaliter.g ¶ Data. a teſtatore ul̓ a lege: ut. sͣ. ꝓxi. duobus reſpōſis. ſed. R. dixit .i. tranſlata quando a lege.h ¶ Uel hominē liberū. uel ante aditā hereditatē: ut. jͣ. e. l. optione.i ¶ Conſūmi. ꝗa non tenuit ip̄o iure: ut. jͣ. ꝓxi. §. al̓s ſecūs uc. jͣ. eo. ti. apud aufidium. ⁊ sͣ. de lega. i. l. v. in principio. ⁊ noͣ. nil refert non fiat aliquid. vel nō iure fiat. ſic. sͣ. qui ſatiſ. cog. l. quotiens. ⁊ de iureiurando. l. ꝗ per ſalutem. ⁊ d̓ condi. inde. cum indebitum in fin. ⁊ jͣ. de adul. ſi maritus. §. fin. ſed arg. cōtra. jͣ. dere iudi. l. iudex.k ¶ Eum. amphorarum. ſubaudi vini.l ¶ Si id. al̓s ſi nō id. ⁊ abūdat negatio. ſic. C. de ſer. fu. l. i. al̓s deeſt .ſ. non. ⁊ ſiceſt pla. ⁊ facit. jͣ. ti. i. l. i. ⁊. l. iij. ⁊. l. ſiquis vinum.

v liij