Liber

¶ IIgeneraliter hr̄s ſeruuꝫ quēipſe voluerit dare iuſſus. ſciēfurem d̓derit: iſqꝫ furtuꝫ legatariofecerit: de doloª malo agi poſſe ait.Sꝫ qm̄ illud verum ē hr̄dē in hocteneri vt non peſſimū detᵇ. ad hoctenetur vt ⁊ aliuꝫ hoīeꝫ p̄ſtetᵉ ⁊ hūcꝓ noxe d̓ditione relinquatᵇ.Ꝙ Arcianus.Tiaꝫ ſi ꝑtis bonoꝝ ſe excuſaAuerit tutor: puta italicarum vl̓ꝓuincialiū rerū: totuꝫᵉ qd̓ teſtamēto datū ē aufert̉: ⁊ ita diuus ſeuerꝰ⁊ antoninꝰ reſcripſerūt. Dē.I quis inquilinosᶠ ſine p̄dijs:quibꝰ adherent legaueit: iutileᵍ ē legatum. Sꝫ an eſtimatio d̓beatur ex volūtateᵖ d̓functi: ſtatuēdumeē diuus marcus ⁊ ꝯmodus reſcripſerūt. ¶ Cū ẜuuꝫ ſuū hēs dānatꝰeēt dar̄: euꝫ manumiſerit tenetur īeiꝰ eſtimationēⁱ. Nec ītereſt ſi ſciretan ignoraue̓it legatum. ¶ Sꝫ ⁊ ſidonauerit ſeruum hr̄s: ⁊ euꝫ is cuidonatus ē manumiſerit: tenet̉ hr̄squāuis ignorauerit a ſe euꝫ legatuꝫeſſe. ¶ Si ita legatumᵏ. fuerit ticiocū ſeio do lego. vtriuſqꝫ legatuꝫ ē.Sicut vtrūqꝫ legatum ē cum fūdꝰcum domo formiana legatus eſt.¶ Si quis ſcripſerit teſtamēto fieri qd̓ contra ius eſt: vl̓ bonos mores: nō valet veluti ſi ꝗs ſcripſerit ꝯͣlegeꝫ aliꝗd vl̓ contra edictū p̄toriſvl̓ ēt turpeˡ aliꝗd. ¶ Diui ſeuerꝰ ⁊ātoninꝰ reſcripſerunt iuſiurādū cōtra viꝫ legum ⁊ auctoritateꝫ iurisªinteſtamento ſcriptum nulliꝰ eēmomenti.IDeꝫEruo alieno ita legari poteſt

quoad ẜuiatⁿ. Uel ſi forte ſeruus ticijª erit vt ⁊ marcellus ait. ¶ Si ꝗſpoſt tempus libertatem ſeruo ſuodederitᵖ: ⁊ interea rogauerit hr̄dēdonec ad libertateꝫ perueniat cibaria eiq dare teſtatoris voluntati obtemꝑandūᶠ eſſe diui ſeuerus ⁊ antoninꝰ reſcripſerūt. ¶ Si ꝗs a pͥmoᶠhr̄de centuꝫ legauerit alicui: ⁊ eidēa ſcd̓o. cc. poſteaqꝫ general̓r repetierit legata. ccc. videt̉ r̄petiſſe. ¶ Sꝫſi paterᶠ īpuberi filio ſb̓ſtitueritʸ ⁊ aſubſtituto legataᵉ repetierit. ſi pupillus hr̄s extiterit: ⁊ intra pubertateꝫd̓ceſſerit: repetitio non valet. Quiadefuncti uolūtas hec eſt ut ſemel d̓beat̉ʸ. ¶ Si ab īpube̓ legatum fuerit ſub conditioneᶻ ſi ad pubertateꝫperuenerit ⁊ a ſubſtituto repetituꝫfuerit legatū debetur ⁊ a ſubſtituto.Nec uidetur repetitaᵇ conditio q̄ inutile legatum facit. ¶ Ineptaſ: uo. 5lūtates defunctoruꝫ circa ſepulturāueluti ueſtes ul̓ ſi qua alia ſuꝑuacuaei ut in funꝰ īpendantur non ualer̄papinianus libro. iii. reſponſoruꝫſcribit.IDeꝫ.Iliuſfamilias miles uel ueteranus lꝫ ſine teſtamento decedat poteſt fidei cōmittereᵇ a patreQuia ēt teſtm̄ facere pōtᵉ. ¶ Si libertus ab inteſtato deceſſerit: a patrono pōt uſqꝫᶠ ad ꝑteꝫ debitā fideicōmiſſuꝫ relinquere. Quia ſi teſtm̄faceret licebat ei ꝑteꝫ d̓bitā ſolā relīquere. ¶ Qui ab īteſtatoᵍ d̓cedit: ⁊ſcit bona ſua ad fiſcuꝫ ꝑuentura uacantia: fidei fiſci committer̄ poteſt.¶ Apud marcelluꝫ libro. xij. digeſtoꝝ talis queſtio agitat̉. Quidam

ſert̉ ſnīa. ſꝫ q̄rit̉ ⁊ īterrogat̉ an uelit fundū p̄ſtare ſi dicat nolo dānabitur in. c.I hert S. Qui ſoluit ſeruū malū actione de dolo tenet̉ ad damnuꝫ: ⁊ action pͥma tenetur ad rem legatam. h. d. Bar.a ¶ Si heres. de dolo malo. i. ex teſtō noīe doli ad ſolidū damnum: vt ar. sͣ. depig. act. l. ſeruus pignori: uel dic de dolo proprie lꝫ .n. actio ex teſtō ſil̓ia aliqua.habeat cum bonefi. ut. C. qui.cau. in integ. reſti. l. in minoꝝeſt tn̄ ſtricti iuris cū nō ſit nūerata īter bonefi. actiones: ut inſti. de actio. §. actionum. ergonon ex eo contractu vel quaſi:ſed de dolo agit̉: dolo cōmiſſout. sͣ. de dolo. l. eleganter. §. n̄ſolū. in fi.b ¶ Nō peſſimū det. ut. jͣ. d̓ v̓.obl. l. ꝗcꝗd. ⁊ sͣ. e. l. legato. etC. de dona. l. ſi ꝗs argētum.c ¶Preſtet. actione ex teſtamento conuentus.d ¶ Relinqͣt. ſi voluerit legatariꝰ qui īſolidum agere pōt ſiuelit vt dictū eſt. ſꝫ tu dices eadē rōne liberaret̉ ſi ꝙͣlibet aliam ſpēm p̄ſtet ꝓ noxa legatario volēti. Rn̄. uerū eſt. ſꝫ nonipſo iure ſꝫ per exceptionem. atcū illud p̄ſtat̉. ad qd̓ p̄ſtādumꝗs tenet̉ ip̄o iure liberat̉: vt. jͣ.de v̓. obl. l. fi. §. fi. in prin. veldic ꝙ hic corrigit qd̓. sͣ. dixitdari de dolo īſolidū. ⁊ aliud īcōtractibus: vt. sͣ. de pig. act.l. ſi ſeruus cū ſil̓ibus ibi no. h̓igit̉ liberat̉ dādo pro noxa: ſinō vult p̄ſtare litis eſtimationem. ⁊ facit. sͣ. de edil. edic. l.cum aūt. §. iul.Tiam. Onus ꝓ ꝑte recuſatum facit legatariumerdere totum. h. d. Bar.e ¶ Totū. plus vr̄ egredi penaꝙͣ delictū. ⁊ ſic ſūt ar. cōtra. jͣ.de his. ꝗ. ut indig. l. reſcripto.⁊ sͣ. de admi. tu. l. ſi duo ⁊ facit ad. l. sͣ. de excu. tuto. l. tutorpetitus. §. i. ⁊ de teſt. tu. l. quitutelā. in prin. ⁊. jͣ. d̓ his qui.ut indi. l. poſt legatuꝫ. §. amittere. ⁊. C. de lę. l. pe. in fi.18. Si legat̉ res cuius nō ē cōmerciū ſeparatim ab alia debet̉ eſtīatio. b.fCInꝗlinos .i. aſcripticios.g ¶ Inutile. qꝛ nec uendi poſſunt ſine ſolo: ut. C. d̓ agri. etcen. l. quēadmodum.h ¶ Ex volūtate. expreſſa uel ēt tacita: qꝛ erat ꝯiuncta ꝑſona uel alio mō: vt. C.e. l. cū alienā. ⁊ sͣ. e. ſi ſeruus pluriū. §. fi. vel qꝛ ſciebat eos adherere ſolo. ar. sͣ.e. l. ſed ſi res. ⁊ .jͣ. ti. ii. l. nō dubiū. §. fi. ſed ꝯtra. sͣ. e. l. apud iul. §. fi. ubi nec eſtimatio debet̉. ſo. ibi erat legatū inutile rōne rei: cuiꝰ nō erat cōmerciū alicui. ſedcerte ⁊ hic nō eſt cōmerciū. vn̄ dic ꝙ ⁊ ibi debet̉ eſtimatio ſi appareat teſtatoremvoluiſſe ⁊ diſtingue h̓ ut no. sͣ. e. l. ſed ſi res.¶ Cum. Qui alienat rē legatā tenet̉ legatario ad eſtimationē. h. d. Bar.i ¶ Si ſeruū. eſtimationē. ut ⁊ inſti. d̓ le. §. ſi res legata. ⁊ ar. jͣ. ti. i. l. ſi hr̄s. ⁊. l.vnū. §. ſi rē. ⁊ d̓ v̓. ob. l. ſi ſeruū. §. i. ſed cōtra. jͣ. de manu. l. ẜuū ꝗ ſub cōdi. vbinon tenet manumiſſio. ſed hic tenet. ſo. ibi teſtatoris erat ſeruus. h̓ hr̄dis. ſic ſoluit̉. jͣ. qui ⁊ a qui. l. heres. uel dic ut ibi.¶ Si ita. Dictio cū cōiungit. h. d. bar. Uel fic. dictio cōpoſita īter ꝑſonas vl̓tes: quaꝝ vna alteri nō accedit tenet̉ pro ⁊. pau. de ca.k ¶ Legatū. ſic. jͣ. de vſufruc. le. l. illud. ⁊ sͣ. de uſufruc. l. ſi ꝗs ticio.Si quis. Legatū ⁊ iuramētū ꝯͣ bonos mores non tenet. h. d. bar.l ¶ Turpe. pone exēpla: ut. jͣ. l. ꝓxi. §. fi. ⁊. l. filiuſfa. §. edes. ⁊ sͣ. de cōdi. inſti. l.ꝗdam. ⁊. C. de his q̄ pe. no. l. i. ⁊ fa. jͣ. de v̓b. ob. l. generaliter. ⁊. jͣ. ꝓxi. §.m ¶ Diui. iuris. vt lego edē deſtruēdā ⁊ uolo heredē uel legatariū iurare: ut. jͣ.ti. i. l. cū filius. §. filius matrē: uel dixit. lego tibi. x. ſi iuraueris nō aſcēdere capitoliū.q̄ ualet: vt. sͣ. de cōdi. īſti. l. q̄ ſub condi. niſi in duobus caſibusut. jͣ.e. l. municipibꝰ. ⁊. jͣ. de manu. teſta. l. ſi ꝗs libertatē. ⁊ ad hoc facit.tū nō firmat qd̓ nō valet: vt. C. de le. ⁊ cō. l. nō dubiū. ⁊ sͣ. d̓ pac..l. iuriſgentiū. §. ⁊ general̓r. ⁊ ar. sͣ. ꝗ ſatiſda. co. l. fi. ⁊ sͣ. ꝓxi. §.Sruo alieno. Alimēta pn̄t relinqui ſeruo ꝓprio. h. d. Bar.Seruiat. ut ⁊ ar. jͣ. de an. le. l. fi. ⁊. jͣ. ti. i. l. debitor. §. fi. ac.o ¶ Dicij. ⁊ valet tūc cū erit factꝰ ticij. p ¶ Si ꝗs dederit .j. reliquerit. ac.

q ¶ Ei. ſeruo. ac. r ¶ Obtemperādū. eſt officio iudi. fauore alimeniorum: ut. jͣ. de ali. ⁊ ci. le. l. ſeruos. ⁊. C. de neceſ. ſer. l. pe. §. illos. al̓s cōtraut. C. eo. l. ſeruus. ⁊. jͣ. ti. ii. l. ſi legatarius. §. i. ⁊ sͣ. fa. her. l. ex parte. §.ſeruo. que ſunt contra.¶ Si qui? Ab illo qui ſubſtitutus eſt vulgarit̓ ītelligūt̉ repetita relicta ab īſtitutis: a ſb̓ſtituto pupillarit̉ nō debent̉ex repetitiōe q̄ a pupillodeberi ceperūt. B.ſ ¶ A pͥmo. pͥmꝰ ⁊ ſecūdus ꝓpͥa noīa ſūt. ul̓ ſidicas notari ordinē dicambos inſtitutos: utpͥus: ⁊ alterū poſt: ⁊ nōunū alteri ſubſtitutū.n. cc. ab eo relictis. ⁊. c.q̄ ab inſtituto fueruntrelicta uident̉ īeſſe: ut. sͣ.eo. ſi cui. ⁊. l. ꝗd gͦ ſcd̓mR. cū .n. rurſus a ſubſtituto ideꝫ eidē legat̉ ꝑinde eſt ac ſi eadē legatarepetita eſſent: ut. sͣ. eol. ſi fundū ſub ꝯditiōe.§. ſi paterfa .i. rn̄.t ¶ Sꝫ ſi pr̄. ſuꝑiorica ſudixit ubi a duobus coheredibus. ⁊ facit. jͣ. ti. i. l.ſi pluribus. ſeꝑatiꝫ legatū ſit. hic uero cū ab inſtituto ⁊ ſubſtituto.u ¶ Subſtituerit. pupillariter.x ¶ Legata .ſ. ab impubere relicta.y ¶ Debeat̉. cū igit̉ hicex pͥmis debeat̉ tabulex ſecūdis vltra deberinequeūt legata lꝫ mōdicto repetita. debebit gͦſubſtitutꝰ vt ꝗlibet aliꝰhr̄s heredis. ſi aūt nondebeātur ex pͥmis tabulis: ut qꝛ pͥus decederetīpubes ꝙͣ eēt hr̄s: valebūt ex ſecundis ſiue expͥſſa ſiue ēt ex tacita repetitione. idē ſi ꝯditionalit̓a primis ſed pure ex ſecūdis tab. eēt relicta:ut. sͣ. e. l. ſi fundū ſb̓ cōdi. §. ſi pater. ⁊. §. fi. et.sͣ. e. l. lꝫ. ⁊. jͣ. ꝓxi. §. ac.¶ Si ab. Nō cēſet̉ tepetita ꝯditio. q̄ reperitavitiaret. h. d. bar.z ¶ Impubere. ſub ꝯditōe. hac ſi ⁊c. a ¶ Repetitū .ſ. idē legatū. ⁊ facitsͣ. proxi. rn̄. ⁊ qd̓ ibi no. b ¶ Repetita .ſ. iam qꝛ vitiaret ut h̓ dicit. ⁊ sͣ. e. l. ſiꝗs a filio. niſi expreſſe repetat̉ ut ibi dic̄ ⁊ ad repetitionem qd̓no. inſti. ad. l. aquil. §. ceterū. ⁊. jͣ. de ver. ob. l. titia. §. idem rn̄. ac.Ineptas. Inepte voluntates defūctorū non ſunt ſeruāde. Bar.c ¶ Non valere. vt. C. d̓ his ꝗ. ut īdi. l. ⁊ non oꝫ. §. pe. ⁊ sͣ. d̓ ꝯdi. iſti. l. ꝗdam. ⁊ sͣ. l. ꝓxi. §. pe. ⁊ sͣ. de peti. here. l. hereditas. §. i. ⁊. jͣ. de au. ⁊ ar.le. l. fi. §. fi. ſꝫ ꝯͣ: ut. C. de relig. l. militis. ſꝫ ibi non p̄cepit illicite. Itē ar. cotra. jͣ. de condi. ⁊ demon. l. meuius. ſꝫ ibi non precepit. ac.Iliuſfamilias. Filiꝰ pubes a pr̄e. libertus a pr̄ono quilibet a fiſco ſuccedente p̄t ab inteſtato fideicōmiſſū relinquere. h. d. pͥn. l. cū§. ſe. Bar. d ¶ Fideicōmittere. in codicillis: ut. jͣ. ad. l. fal. l. filiusſunt qͣn teſtm̄ cū teſtm̄ non ſit: ut. sͣ. ci. i. l. ſiꝗs cū. ⁊ ſic non ob. jͣ. de caſiſi peculio. l. ii. uam ꝗ pōt teſtari de iure ⁊ codicillari: ut. sͣ. ti. i. l. diuꝰ .§.pe. ⁊ hic ſubiicit. ac.e ¶ Pōt. al̓r tn̄ miles qꝛ iure Angulari. al̓r, ueteranꝰ qꝛ iure cōi: ut iniu.e teſta. mi. §. i. ⁊ facit. jͣ. ꝓxi. §. ⁊. jͣ. ti. ꝓxi. l. i. §. fi.f ¶ Si libertus. uſqꝫ excluſiue. nam in ea non poteſt onerari: vt iuſti. deſuc. lib. §. ſed nr̄a. ſed nōne eo decedēte īteſtato ut h̓ fuit: tota eſt debila.certe ſic: ut. d. §. ſꝫ nr̄a. ſꝫ rn̄. h̓ dicit debitā .ſ. al̓s vbi decederet teſtalus etpatronū uellet excludere. que erat olim dimidia hodie tertia: ut initi. deſuc. libę. §. i. ⁊. §. ſed noſtra. ⁊ facit. jͣ. ⁊ sͣ. §. proxi.z ¶ Qui ab īteſtato. sͣ. ꝓximis duobus reſponſis.pud marcellum. In quantū ꝗs honorat̉: in tātū aggrauat. h.¶d. Et pͥmo ponit̉ thema ⁊ qd̓. Scd̓o rn̄ſio qn̄ certū eſt utrūqꝫ legatū fauore dilatū ī tempus. Tertio quando certum eſt fideicommiſſum fundi ent