Liber

appellaueritª: ⁊ medio tꝑe pēdēteappellatione fecerit teſtm̄ ⁊ ita d̓ceſſerit: valetᵇ eiꝰ teſtm̄. P AulusUi in dn̄i teſtō manumiſſusēᵉ: ſi ignoret dn̄m deceſſiſſe:aditāqꝫˢ eius hereditatē eē teſtm̄ facere non pōt: ſꝫ iā pr̄familias ⁊ ſuiiuris eſt. nam qui incertus de ſtatuᶠſuo eſt: certā legem teſtamento dicerę non pōtᶠ.U ApianusEſtatuᵍ ſuo dubitantes velerrantes teſtm̄ facere nō poſſunt vt diuus pius reſcripſit.Iliuſfamilias OOmp.⁊ ſeruus alienꝰ ⁊ poſthumꝰⁱ⁊ ſurdus teſtamenti factionem habere dicuntur. lꝫ enim teſtamentū facere non poſſuntⁱ: attamen ex teſtōſibi vel alijs acꝗrere pn̄t. ¶ Marcellus notatᵏ furioſum quoqꝫ teſtamenti factionem habere: licet teſtamentum facere non pōt. Ideo aūtteſtamenti factionem: qꝛ pōt ſibi acquirere legatum vel fideicōmiſſuꝫ.Nam etiam compotibus mentisꝑſonales actiones etiam ignorantibusˡ acꝗrunt̉.P Aulus.N aduerſa corporis valitudine mētecaptus eo tꝑe teſtm̄ facere non pōtᵐ.U. LpianusS cuiⁿ lege bonis interdictuꝫL eſtteſtm̄ facere non pōt: ⁊ ſi fecerit ip̄o iure non valet. Qd̓ tn̄ ante interdictioneꝫ vetuſtius habuerit teſtamentum: hoc valebit. Merito ergo nec teſtis ad teſtamentumadhiberiº poterit: cuꝫ neqꝫ teſtamē

ti factionemᵖ habeat. ¶ Si ꝗs obcarmē famoſuꝫ dānet̉q. ſenatuſcōſulto expreſſuꝫ eſt vt inteſtabilisʸ ſitergo nec teſtamentum facere poterit: nec ad teſtamentum adhiberi teQ Odeſtinus.I filiuſfamiliasⁱ aut pupillusaut ſeruusᵛ tabulas teſtamenti fecerit: ſignauerit: ẜm eas bonoꝝpoſſeſſio dari non pōt: lꝫ filiuſfamilias ſui iuris aut pupillꝰ pubes autſeruus liber factus deceſſeritʸ: quianulle ſunt tabule teſtamenti quas isfecit ꝗ teſtamēti faciendi facultateꝫnō habuerit.T Lpianus.Ui teſtō heres inſtituit̉: in eodē teſtō teſtis eē nō pōt: qd̓ ⁊in legatario ⁊ in eo ꝗ tutor ſcriptusē ꝯtra habet̉ᶻ. hi en īteſtes pn̄t adhiberi ſi aliud eos nihil īpediat: vtputaſi īpubes vel ī ptāte ſit teſtatoris.¶ Poteſtatis autem verbum nōſolum ad liberos qui ſunt in poteſtate referendum ē: verum etiamad eum quem redemit ab hoſtibꝰ:qͣꝫuis placeat hunc ſeruum non eē:ſed vinculoª quodam retineri donec pręcium ſoluat. ¶ Per cōtrarium queri pōt: an pater eius qui d̓caſtrenſi peculio poteſt teſtari: adhiberi ab eo ad teſtamentum teſtispoſſit? Et marcellus libro decimodigeſtorum ſcripſit poſſeᶻ: ⁊ fraterergo poterit. ¶ Quecunqꝫ auteꝫin teſtamento diximusᵉ ſuper ꝓhibendis vel inhibendis teſtimonijseoꝝ qui in ptāte ſunt: in oībus teſti-

ſtari. ⁊ ſi decedat ante ſnīam teſtm̄ firmū remanet. h. d. Pau. de ca.ciatū: vt. jͣ. ad turpil. l. i. §. fi. ⁊ facit. jͣ. dea ¶ Appellauerit. igit̉ extirpenis. l. ij. §. fi. ⁊. jͣ. de iniuſto te. l. ſi ꝗs ex. §. hi. ⁊ sͣ. e. l. ſi ꝗs poſt. ⁊ sͣ. de his ꝗ.l. libertus. §. in qōnibus. ſed illucno. infa. l. furti. ſed ar. cōtra.g. l. neqꝫ. ac.ideo. quia nec de facto infamis admib ¶ Ualet. niſi ſit dānatus crimine maieſtatis: uel repetūdarū: ut. jͣ. de accu. l. ex iudicioꝝ.⁊ niſi ſit de alijs ibi notatis ꝙſunt ſex. Itē niſi mortē ſibi conſciuerit. jͣ. de iniuſto te. l. ſi ꝗsfilio exheredato. §. eiꝰ ꝗ. Sꝫ ꝗdā dicūt ſpāle ī crimīe maieſtatis ⁊ repetūdaꝝ. ⁊ hoc vltimo.Itē ꝙ dixi valere pendēte appellatiōe. dic ꝙ eo ſaluo ꝙ ſi ꝑſnīam bona ſpāliter damnatoadimantur etiā poſt morteꝫ cābonoꝝ duret. ē ergo in pēdenti nunc an valeat teſtamentū.Ui in domini. IſtaLlex ponit caſū ī terminis.ſequens ponit ſummariū eius.h. d. bar.c¶ Qui in dn̄i. manumiſſuseſt .i. iuſſus eſt liber. ac.d ¶ Aditāqꝫ. tūc .n. cedit diesrelicte libertatis: vt. C. d̓ cad.tol. l. i. §. in nouiſſimo. ēt ignorante ſeruo: vt. jͣ. de fideicō. li..l. iij. §. i. ibi ꝗd ergo ſi ꝗd ⁊cͣ. ⁊hic colligitur. ac.e ¶ De ſtatu. primeuo a natura. ſiue iure naturali tributoquē nūc recuperauit. ⁊ ſic pōit.sͣ. d̓ ſta. ho. l. libertꝰ. ⁊ ſi cert.peta. l. eius qui. ac.f ¶ Nō pōt. niſi ſit miles: vt. jͣ.d̓ teſta. mili. l. ex militari. §. fi.vel veteranꝰ: vt. jͣ. d̓ cōdicil. l.ariſto. ⁊ facit. jͣ. vnde le. l. ij. §.fi. ⁊. jͣ. de leg. iij. l. i. i. rn̄. ⁊ .jͣ. d̓acꝗ. here. l. heres. ⁊. jͣ. l. proxi.Itē facit. C. de repu. aucͣ. ſꝫ hodie. ubi nō tenet mr̄imōiū ſcm̄cū ſoluta quaꝫ credo ligatamE ſtatu. pone exempluꝫQ. jͣ. de le. iij. l. i. in prin. ⁊eſt dr̄ia inter dubitationem ſeutitubationē ⁊ ignorātiam: ⁊ etrorē ⁊ neſciētiam. qꝛ dubitansma: ⁊ neſcit qd̓ eligat. ignorans eſt qui nihil ſcit ſed ſcire dꝫ. at neſcientia eſt cunapplicat aīum ſuum ad pluriſcire nō tenet̉. errat qn̄ credit vnū ⁊ eſt aliud. ſed quantū ad tituluꝫ de iuris ⁊ facti ignorantia vel condi. inde. nō eſt dr̄ia. vt. C. de condi. inde. l. fi. lex tn̄ videturfacere differentiā in hoc. jͣ. de acqui. here. l. vi. §. i. ſed ibi id reprobamus. Itemhec lex fallit in milite ⁊ ueterano: vt. sͣ. l. prox. noͣ.¶ Aliuſfa. Qui nō hꝫ teſtamēti factioneꝫ actiue abſqꝫ ſui delicto pōt habereamenti factionē paſſiue. h. d. Bar. ⁊ omnes.Poſthumꝰ. etiā alienꝰ hodię. lꝫ olim ſecus: ut inſti. de le. §. poſthumo. ac.i ¶ Poſſunt. accipit̉ ergo actiue ⁊ paſſiue: vt īſti. de here. qua. ⁊ diff. §. teſtamēti. ⁊ de ſurdo dic vt. C. e. l. diſcretis.Notat. addendo non corrigendo. h.EIgnorātibus. vt. jͣ. d̓ acqui. poſ. l. i. §. itē acꝗrimus. ⁊ sͣ. quēad. ſer. amit. l.ſi ꝑtē. §. i. ⁊. jͣ. de le. ij. l. cū pater. §. ſurdo. ergo ⁊ furioſo: vt. jͣ. de act. ⁊ ob. l. ſi afurioſo. ⁊ qd̓ dicit in ꝑſonalibus idē in realibus: vt. C. cōia de leg. l. i. ⁊. jͣ. de fuitis. l. a ticio. ⁊. d. l. ſi patrē. ſed quidā dicūt tunc demū cū agnouit. ſed tunc dic irreuocabiliter. ⁊ facit inſti. de here. ab inte. §. poſthumi. ⁊. C. e. l. furioſum. ⁊ sͣ. e..l. iiij. ⁊. l. qui in poteſtate. ac.a. Alienatus mēte ꝓpter infirmitatē nō pōt facere teſtm̄. h. d.ſecus aut ſi enet infirmus corpore lꝫ aūt ſanus mente ut. sͣ. eo. ti. l. ij. de quodic ut ibi. Bar.m ¶ Nō pōt. ut. sͣ. e. l. ij. ⁊. C. e. l. iij. ⁊. l. furioſum.Interdictio facta bonis a iudice impedit teſtm̄ fieri: ⁊ teſtō teſtifica¶ rieciam factum non rumpit. h. d. bar.Is cui. vt hereticis oībus. ut. C. de here. ⁊ mani. l. manicheos. Item ut. C.ad. l. iul̓. ma. l. fi. ſed hoc videt̉ falſuꝫ qd̓ ante interdictū verū eſt ⁊c̄. ideo pone inprodigo cui lege .i. ꝑ legem a iudice interdictū eſt bonis: vt inſti. e. §. itē. ⁊ sͣ. decur. fur. l. i. ſed in eo videtur male dicere merito ⁊cͣ. ſed ſatis pōt concedi illud eſſeuerū. ⁊ hoc cū debeāt eſſe integri fructus. ut. sͣ. de teſti. l. q̄ſitū. alij dicūt lege īterdici cū certū ē eū eſſe ꝓdigū. ſi v̓o dubiū: tūc a iudice. ut. īſti. de cur. §. furioſi.o ¶ Adhiberi poterit. ut teſtis. nec dicere ei teſtiimoniū: ut. jͣ. ę. l. cum lege. ⁊. jͣ. d̓ſe. ta. l. i. §. ſed ſi quis. ⁊ inſti. de tęſta. §. teſtęs. ac.

y ¶ Factionē. caꝑe ex teſtō actiue: ſed paſſiue ſic: ut. jͣ. de acꝗ. here. l. mutū. §. i. fallit tn̄ in furioſo qui pōt capere ex teſtō nō tamen teſtatur. ac.¶ Si quis. damnet̉. accuſatus vel conuictus ex illa iniuria: vt. jͣ. d̓ iniur. l. lex cor. §. ſi quis. ⁊. l. quod ſenatus. ac.r ¶ Inteſtabilis. ut ⁊ sͣ. de teſti. l. ob carmē. ⁊ hoc exponit ſtatim.¶ Adhiberi. vt teſtꝭ.Itē nec ei dicet̉ teſtimoniū: vt. jͣ. e. l. cum lege.An aūt caꝑe poſſit? ꝗdādicūt ꝙ nō. Sꝫ azo. ſic.qꝛ ⁊ is cui bonis eſt īterdictū non poteſt adhibiri ⁊ tn̄ capit: ut. jͣ. de acqui. here. l. mutū. §. i. ſꝫIo. dicit ꝙ nec ille capitqd̓ pōt eſſe veꝝ qn̄ a lege vt in heretico. ſi autēꝑꝑ ꝓdigalitatē bene capit ſꝫ iſte ẜm eum. ſed dicam ꝙ nō capit: vtpotecriminoſus vt hic in fiqd̓ non eſt in ꝓdigo: vtnot. d. l. mutum.I filius TeſtamēO rn̄qdͥ ab initio nonvalet ex defectu teſtanimpedimēto ceſſante nōcōfirmat̉. h. d. Bar.t ¶ Si filiuſfa. niſi in caſtrēſi peculio vel qͣſi: vtſti. e. in prin. ac.u ¶ Aut ẜuꝰ. niſi in caſibus: vt no. C. cōia deſuc. l. ſeruus. ac.r ¶ Fecerit. teſtando. ⁊ſic ſequētia: ut. jͣ. de bo.poſ. ſe. ta. l. i. §. exiger̄. ⁊facit. sͣ. e. l. ij. ⁊. iiij. ⁊. jͣ.de leg. iij. l. i. §. i. ⁊. jͣ. dere. iur̄. l. pe. ⁊. ī auc. d̓ teſti. §. ſi v̓o. ⁊ sͣ. ad maced. l. i. §. certe. ⁊. C. deinterdic. ma. l. ſi patris.accurſius.y ¶ Deceſſerit. ſecus inlegato. vt. jͣ. de leg. iij..l. i. §. i. ac.Ai teſtamentoHeres in prāte teſtatoris conſtitutus nonpōt eſſe teſtis in teſtō: ſecus in legatario. Itemter ⁊ frater militis teſtō̓ pn̄t adhiberi. ut teſtes. h. d. bar.z ¶ Habet̉. ut inſti. e. §. legatarijs. ut. C. e. l. dictantibus. ſed ꝯtra. C. deteſti. l. oībus. So. ut ibi. qꝛ hic ꝓ ſolēnitate ibi pro veritate. ſic ⁊ in tutorenō tn̄ in cauſa pupilli pōt eſſe teſtis. Item facit. xiiij. q. ij. ſuꝑ prudentiaꝫ.⁊ inſti. de teſta. §. ſed neqꝫ. ac.Poteſtatis autem uerbum. Uerbū ptātis refertur ad quēlibetpleno vel ſemipleno iure ſubiectum. h. d. bal.⁊ ¶ Uinculo. pignoris. vt. jͣ. de le. i. l. ſenatus. §. i. ⁊. C. de cap. l. ij. ⁊ hocſi liber fuit redēptꝰ. al̓s ſi redimēdꝰ. ut. jͣ. de cap. l. in bello. §. ſi ꝗs ẜuuꝫ¶ Per contrarium. In teſtamēto filij militātis pater poteſt eſſe teſtis. iteꝫ ⁊ frater teſtantis. h. d. Pau. de ca.9 ¶ Poſſe. cū ante miſſionē teſtet̉: ſecus ſi poſt: ut inſti. e. §. ſed ſi filius.que eſt ꝯtra. nā ⁊ ſine vllo teſte vel ſine ſolenni numero teſtium valeret.igit̉ valeret qn̄ huiuſmodi adhibeat̉: vt dicitur d̓ muliere cui datur actioex ſtipulatu vbi nulla fuit ſtipulatio. multomagis ergo ubi aliqua fuit lꝫnon utilis ut. C. de rei vx. ac. in prin. Iteꝫ ꝯtra. C. de teſti. l. v. ⁊ sͣ. de tęſti. l. teſtis idonęus. ſed hoc eſt ſpāle fauore militis. h.Quecunqꝫ. Sicut filius non pōt eſſe teſtis in teſtō patris: ita nec inquo per qd̓ patri aliquid aꝗrat̉. h. d. Io. de Imola.y ¶ Diximꝰ. refert ſe ad filios ꝓhibitos teſtificari pr̄i in teſto. idem eritī alijs negocijs ſi q̄rat̉ aliꝗd pr̄i .i. ei ſit vtilitas filij teſtimoniū. ſi auteꝫnō pr̄i ſꝫ filio querat̉ tunc ⁊ alia rōne repellit̉: qꝛ in re ſua vt ſi pr̄ pro filiovelut legitimus adminiſtrator agit. ſi aūt nec pr̄ nec filio querit̉: tunc ẜmhoc filiꝰ eſt teſtis pr̄i ut hic innuit. ſꝫ obſtat ꝙ dicit ꝓhibendis vel ſubaudi non ꝓhibēdis. Itē ẜm hoc nō obſtat inſti. e. §. ſed ſi filius. ubi nō querit̉ patri uel filio: ⁊ tn̄ repellit̉: qꝛ ibi de pr̄is teſtimonio: de quo dic ut. sͣ.prox. rn̄. hic filij. ⁊ eſt rō ut plenius repellat̉ pr̄: qꝛ plus diligit filiū ꝙͣ ecōtra filius pr̄em. ut. sͣ. qd̓ me. cā. l. iſti quideꝫ. §. fi. pꝫ ergo ꝙ in ieſto nonpōt filiꝰ eſſe teſtis pr̄i. nec diſtinguo. querat̉ vel nō querat̉. vni vl̓ alteri.ut. sͣ. hac. l. ſed in alijs diſtinguit̉ an querat̉ uel non vt hic dicit. ſed dicut