Liber

neceſſarijs īpen ſis: hoc ſciendumeſt: eas demum īpenſas dotem minuere que in doteꝫª facte ſuntʰ. Ceterum ſi in doteꝫ facte nōᵉ ſint: nonhabēt in ſe reputationemᵇ. ¶ Inter neceſſarias impēſas eſſe labeoait moles in mare vel flumē proiectasᵉ. ſed ſi piſtrinum vel horreumneceſſario factum ſitᶠ in neceſſarijsīpēſis hn̄dū ait. Proinde fulciniꝰinquit. Si edificiū ruēs qd̓ haberemulieri vtile eratᵍ refecerit: aut ſi oliueta reiecta reſtaurauerit: vel ſi exſtipulatōe dāni īfecti noīe ne committatur p̄ſtiteritᵇ. Q Aulus.El in valitudine ſeruoruꝫ impenderit. TLpianus.El ſi vites ꝓpagauerit: uel arbores curauerit: vel ſeminariaˡ ꝓ vtilitate agri fecerit: impēſasneceſſarias feciſſe videtur. ¶ Nosgeneraliter diffiniemus multuꝫ intereſſe: an ad perpetuam vtilitateꝫagri: vel ad eāᵏ q̄ nō ad preſentis tēporis ꝑtineat. an v̓o ad pn̄tis annifructūʳ. Si pn̄tꝭᵐ cū fructibꝰ hͦ cōpēſandū. ſi v̓o nō fuit ad pͥſens tm̄ apta errogatio: neceſſarijs īpēſisⁿ cōpēſandum iulianus putat.QAulus.T in totum idº videt̉ neceſſa¶ Trijs īpenſis ꝯtineri: qd̓ ſi a marito omiſſum ſit iudex tanti euꝫ dānabit: quāti mulieris interfuerit eaſīpenſas fieri. ¶ Sed in hoc differt

ꝙ factaruꝫ rō habet̉: ⁊ ſi res malegeſta eſt nō factaruꝫ: ita ſi ob id resmale geſta eſt. Itaqꝫ ſi fulſerit inſula ruentē: eaqꝫ exuſta ſit īpenſas cōſequitur: ſi non fecerit deuſta ea niTLpianus.hil preſtabitᵖ.Uod dicit̉q neceſſarias īpēſaſAdotē minuere: ſic erit accipiēdū: vt ⁊ pōponiꝰ ait: nō vt ipſe rescorporaliter diminuant̉. vtputa fūdus vel quodcūqꝫ aliud corpus: ⁊eniꝫ abſurdū ē diminutionē corporis fieri ꝑꝑ pecuniāʳ. Ceterumº hecres faciet deſinere eē funduꝫ dotalēᵗ: ul̓ ꝑtē eiꝰ. ¶ Manebit igit̉ª maritus in rerū detētione donec ei ſatiſfaciat. Nō enī ipſo iure corporuꝫſꝫ dotisᵗ ſit diminutio. ¶ Ibi ergoʸadmittimꝰ diminutionē dotis ip̄oiure fieri: vbi nō ſunt corpora ſꝫ pecuniaᶻ. Nā in pecuniaᵉ ratio admittit diminutionē fieri. ¶ Proindeſi eſtimataᵇ corpora ī dotē data ſintipſo iure dosᶜ diminuet̉ ꝑꝑ īpēſasᵇneceſſarias. Hoc de his impēſisdictū ē que in dotē ipſaꝫ facte ſintᵉ.¶ Ceterū ſi extrinſecusᶠ non diminuēt dotem. ¶ Sed ſi impenſis neceſſarijs mulier ſatiſfecerit: vtrumdos creſcat. an v̓o dicimus ex integroᵍ videri dotem datū; ⁊ ego vbipecuniaᵇ data eſt non dubito doteꝫvideri creuiſſeˡ. ¶ Si dos tota ſoluta ſit non habita ratione impenſarum: vidēduꝫ eſt an cōditio poſ-

ſunt vtiles uel voluntarie.a ¶ In neceſſarijs. in dotē .i. ī res dotales ⁊ad ꝑpetuā agriutilitatē: ut. jͣ. e. l. iij. §. fi. niſi ſit modica impenſa: ut. jͣ. e. l. oīnob ¶ Facte ſunt. ⁊ ad ꝑpetuā ipſius rei. in qua īpēdit̉ vtilitatē⁊. l. pe. ac.pertinēt. ⁊ nō ſunt modice: ut. jͣ. e. l. pe. ⁊ concor. cum hoc. sͣ. de rit. nup. l. dote.⁊. C. de rei vx. act. §. ſed nec ob impenſas. ac. t ¶ Non ſunt. nec ad ꝑptuam agriutilitatē ꝑtinent: uin ꝯueniendo debitores. quoruꝫ noīa ſūt data in dotē ſibi:qꝛ ẜm azo. ꝯueniſſe vr̄ vt ſuoſumptū hoc faciat. ul̓ qꝛ in res.mulieris non dotales expendit. ac.¶ Reputationeꝫ .ſ. in ip̄amdotē minuendā. qd̓ eſſet in neceſſarijs: ut. jͣ. e. l. qd̓ dr̄. §. i. ⁊facit inſti. d̓ actio. §. itē ſi de dote ī fi. ti. ⁊ jͣ. e. l. pe. ⁊ sͣ. d̓ ritunup. l. dotem. ⁊ de iure do. l. ſiis. §. ꝙ dr̄. ⁊. C. de rei vx. act.§. ſed nec. ⁊. jͣ. de v̓bo. ſigni. l.impenſe. ac.e ¶ Proiectas .ſ. expendit vtrecuperet. ul̓ expedit ꝓijcere tāfaciendi portū uel cā minuēdiuel ne domus ul̓ fūdus rueretuel ꝓ cluſa pro molendinis ul̓īmilibus. ac.ſ ¶ Factū ſit .i. refectū. alioꝗnꝯͣ. jͣ. e. l. veluti. ⁊. jͣ. de. v̓. ſi. l.impēſe. §. in his. q̄ ſunt ꝯͣ ẜmR. ſed certe hoc pōt eſſe ꝙ lꝫnouit̉ ſ̄t ſcm̄: tn̄ habet̉ inter neceſſarias īpenſas. ⁊ pōt eſſe ꝙnter utiles: ar. jͣ. e. l. pe. ac.g ¶ Utile erat. hec adiectio ſitcum ſequētibꝰ. ac.h ¶ Preſtiterit. aliquid ſubaudi. ⁊ fa. sͣ. ti. i. l. diuortio. §. plane. ſꝫ qūo pͥſtitit aliquid ex ſtipuſatiōe cū nō fuerit cōmiſſaRn̄. pͥſtitit ne forte cōmitteretur ſuꝑ ip̄a ſtipulatione: trāſigendo vel dando aliꝗd vt remitteret̉: cum eēt mulieri vtilemagis ꝙͣ expectare ſtipulationis a ſe expoſite euentum. ac.Uel vites īſeruit ꝓpagando.uel nouas in locuꝫ mortuorūponendo. zen.Ql ſi vites. ſeminaria. loca vbi frumētū ad ſeminādū reponitur: ut. sͣ. deA vſufru. l. itē ſi. §. pe. ⁊. jͣ. d̓ fun. īſtru. l. cū delanionis. §. piſtores. ac.¶ Nos generaliter. Nota regulam an impēſa fiat ad perpetuā rei vtilitak ¶ Uel ad eā. uel ꝓ ēt. ul̓ expoſitiue ꝓ. i. Sed ꝗd ſi ſic ſit vt ꝓſit ad decenniumtem aūt ad vtilitatē illius anni. h. d. Bar.rn̄. idē ꝙ ſi ad ꝑpetuā vtilitatē: cū nō ſit ad pn̄s tp̄s tm̄. ⁊ ẜm hoc h̓ pōt proprielegi. ac. l ¶ Fructum .ſ. tm̄. ac. m ¶ In pn̄tis .ſ. anni vtilitateꝫ tm̄ut impenſum. ⁊ facit. sͣ. fa. her. l. fundus ꝗ. ⁊ de dona. inter vi. ⁊ vxo. l. ſi id qd̓.§. l. ⁊ .jͣ. e. l. oīno. ⁊ sͣ. ti. i. l. fructus. ⁊. l. inſulam. ac.n ¶ Ncceſſarijs impēſis. hoc expone ut. jͣ. l. proxi. ac.T in totum Hic tradit̉ r̄gula que impēſe dicant̉ neceſſarie. Et ſufficit ab¶ L initio intereſſe: lꝫ ex poſtfacto deſierit. h. d. Bar.o ¶ Et in totū id. qd̓ ad ꝑperuā vtilitatē agri ꝑtinet. Et noͣ ꝙ impenſa neceſſaria dr̄ duobꝰ modis. Prīo ut. jͣ. e. l. impenſe. ⁊ de. v̓. ſig. l. impēſe. ⁊ ſic in peti.here. ⁊ rei ven. dr̄. Scd̓o ut h̓. qꝛ vir hꝫ neceſſe facer̄. al̓s eſt reus culpe. ut hic ſubijcit. ⁊ ſic accipit̉. sͣ. l. ꝓxi. ⁊. l. i. eſt ergo. hic ꝑſone neceſſitas: ſed ibi rei que periret. al̓s ⁊ in vtraqꝫ ſignificatiōe accipit̉: cū tractamus de impenſis in re bꝰ dotalibus factis ẜm. h. qd̓ accipit̉ quo ad hoc ut facere teneat̉. ſꝫ eis factis al̓r vnaꝙͣ alia repetit̉: ut. jͣ. l. ꝓxi. ⁊. C. de rei vx. ac. §. ſed nec ob. H.p ¶ Preſtabit. videt̉ ꝯtra. qꝛ ſemel ceperit intereſſe: ut. sͣ. ſiꝗs cau. l. ꝗ aūt. §. j.⁊ de edē. l. vbi. §. i. Sed forte h̓ fingit̉ nō īterfuiſſe ſua ꝑꝑ caſum .ſ. huius periculi. uel ſpāle eſt īter virū ⁊ vxoreꝫ. ar. jͣ. e. l. oīno. azo. ⁊ fa. sͣ. de ne. ge. l. ſꝫ anultro. §. i. ⁊. l. ſiue hereditaria. ⁊. jͣ. de mag. con. l. i. §. ſi magiſtratꝰ. ⁊ sͣ. ad. l. aꝗl.l. ſiꝗs fumo. §. fi. ⁊. jͣ. qd̓ vi aūt clā. l. ſi alius. §. ē ⁊ alia. ⁊ jͣ. ad tertul. l. ij. §. n̄ſolum. ⁊ sͣ. manda. l. ſi ꝓcuratorem. §. mandati. ac.Uod dicitur Expēſe neceſſarie in dotem facte minuunt doteꝫ: ⁊ ꝙͣtitatēEin dotē ꝯtētam nō corporalia dotalia. ſecus ſi exͣ dotē ſint facte. Itē muliereſoluēte eas dos creſcit. h. d. Bar.q ¶ Qd̓ dicit̉. ut inſti. de act. §. pen. ⁊ sͣ. de iure do. l. ſi is. §. qd̓ dr̄. ⁊. C. de reivxo. ac. §. ſed nec ob. ⁊. jͣ. e. l. qd̓ dicit̉. ac.r ¶ Propter pecuniam. impenſaꝫ in dotē ſubaudi.ſ ¶ Leterum. ſi hoc admitteremus. ac.t ¶ Dotalem. qd̓ eſt abſurdum. ac.

u ¶ Manebit igit̉ ⁊cͣ. vel lege interrogatiue ceterum hec res ⁊cͣ. ſubaudi. non manebit igitur ⁊cͣ.x ¶ Sed dotis .i. vniuerſitatis dotis quantum ad effectum. qꝛ ex illa ſatiſfaciet. ⁊ ſic poteſt dici ꝙ propt̓ neceſſarias impenſas: cum ſolus fūdusineſtimatus datus eſt in dotem: dos ip̄o iure minuitur: nō tn̄ ip̄e fundꝰdotalis minuit̉. nā dosnomen eſt iuris .i. ipſuꝫius qd̓ eſt ī dote. Et facit ad hāc expoſitionem⁊ hūc intellectuꝫ. jͣ. d̓ dote pre. l. i. §. ſed qd̓ diximus. ſic ⁊ cuꝫ aliꝗs ē debitor in. x. dicimus eiuspatrimōiū minutū ī x.nec tn̄ res qͣs ip̄e hꝫ minute ſunt. ul̓ eius eē deſierunt in aliquo. ſic ⁊ īpeculio: ut. sͣ. de pecu. l.peculium. §. ſi cer. ſic etin hr̄ditate: ut. jͣ. d̓. v̓. ſigni. l. hr̄ditatis appellatio. ⁊. C. d̓ bo. q̄ li. l. fina. §. ſinaūt. ⁊ hoc iō qꝛpeculiuꝫ. pr̄imoniū hereditatis. ⁊ dos noīa iuris ſunt: ⁊ ſi poſtea mulier infra annum expenſas non offerat deſinitfūdus totus: ſi tāte ſintimpenſe: ul̓ pars fundieſſe dotalis: ut. sͣ. d̓ iuredo. l. ſi is. §. ꝙ dr̄. Sedſi maritus uelit magisrepetere expenſas ꝙͣ retinere fūdū pōt: ut. C. d̓edifi. pri. l. ſi ut ꝓponis⁊ sͣ. pro ſocio. l. cū duobus. §. idem rn̄. Alij dixerūt ꝙ ſtatiꝫ deſinit eēres dotalis ſed ſi infraannuꝫ offerat pecuniāmulier: creſcit dos: ⁊ incipit eē dotalis. ⁊ in hacopiniōe fuit ſceuola qd̓apparet per id qd̓ dr̄ ind. §. ꝙ dr̄ in. l. ſi is. ubidicit cuius rei in fundomanifeſtior iniꝗtas ē. ⁊poſtea. nam ſi d̓ſinit. ⁊in fine poſtea. ⁊ magis eſt vt ager in cām dotis reuertatur. ſed īterim alienatio fundi inhibeatur. Ex predictis ergo apparet ꝙ. l. predicta ſi is. huic non obſtat que ſolet ſignari iſti ꝯtraria. uel quia ꝙ dicit h̓ abſurdumeſt diminutionem corporis fieri ꝑꝑ pecuniaꝫ. ſubaudiēdum eſt ab initio:ſed poſt annū ſecus. uel non ſit diminutio partis corporis: ſed totum deſinit in dotem eſſe: ſi tot fiant impenſe quanti eſt fundus. uel illud qd̓ dr̄in. l. ſi is. ſceuole opinio eſt: que hic corrigit̉. ⁊ in ulti. §. illius. l. vr̄ corrigiper id qd̓ dicitur in fi. inhibeat̉. lꝫ illud ſit pro illo ꝙ dicit reuertat̉. Itemillud eſt contra eū ꝙ dr̄ manifeſtior eſt iniꝗtas in fundo. uerū illud ſolemus exponere ideſt eē videt̉. nā nō eſt iniꝗtas ut dicit̉ in ſuꝑiori: ⁊ ut dr̄ īfi. illius. §. qn̄ aūt corpus ineſtimatum cum ꝙͣtitate eſt datum in dotem:uel cum corporibus eſtimatis: qd̓ idē eſt: ut. C. de iure do. l. quotiēs. tūcẜm oēs ip̄o iure minuitur dos ꝑꝑ īpenſas neceſſarias: ⁊ decreſcit dos inꝙͣtitate data in dotem: uel in quātitate eſtimata. hoc eſt qd̓ dr̄. jͣ. ꝓx. §.ibi ergo ⁊cͣ. ⁊ sͣ. de iure do. l. ſi is. §. fi. h. ⁊ ẜm hoc intellige. C. d̓ rei vx.ac. §. ſed nec ob impenſas. ⁊ inſti. de act. §. ꝑꝑ retentionem. ac.y ¶ Ibi ergo. al̓s ibi. ⁊ eſt plana. al̓s ubi: ⁊ lege īterrogatiue: ⁊ erit reſpōſio ubi non ſunt corpora ⁊c̄.z ¶ Sed pecunia. cum corporibus ineſtimatis ſubaudi. h.a ¶ Nā in pecunia. qꝛ pecunie ad pecuniam ip̄o iure ſit compenſatio: ſednō corporis ad pecuniam. azo. ut. sͣ. de ꝯdi. inde. l. ſi nō ſortē. §. ſi cētuꝫ:⁊ de pig. ac. l. ſi conuenerit. ac.b ¶ Eſtimata .ſ. cum alijs ineſtimatis. ac.c ¶ Dos. pecunie: ſeu eſtimationis. ac.d ¶ Impenſas. factas in rebus ineſtimatis. ac.e ¶ Facte ſint. ad ꝑpetuā agri utilitatē. sͣ. e. l. iij. h.i ¶ Si extrīſecus. qꝛ nō ad utilitatē agri ꝑpetuā: ut. sͣ. l. iij. ⁊ ſubiūge exēpla: ut. jͣ. e. l. oīno. ⁊ sͣ. e. l. i. §. in neceſſarijs. ⁊ sͣ. ti. i. l. fructꝰ. ⁊ sͣ. d̓ dona. iter vi. ⁊ vx. l. ſi id qd̓. §. i. ⁊. l. ſed ſi vir. ⁊. l. i. §. fi. ⁊. l. ſi p̄dia. h. ac.z ¶ Sed ſi. ex ītegro .i. de nouo ꝯſtitutam. ac.h ¶ Ubi pecunia data eſt. ſubaudi ⁊ fundus in quē impēſū eſt. ac.i ¶ Creuiſſe. ſicut enim erat diminuta ip̄o iure: ut. sͣ. ꝓxi. ita econtra creſcit: ⁊ idem dici pōt vbi corpus tm̄. ſi dicamus ꝙ decreſcit ẜm opinioneꝫ