De impenſis.XXV

l 2

ſit id qd̓ ꝓ impenſis neceſſarijs cōpenſari ſolet. Et marcellus admittit conditioniª eſſe locuꝫ. ſed ⁊ ſi pleriqꝫ negēt tamē ꝓpter eꝗtateꝫ marcelli ſentētia admittēda ē. ¶ Utileſaūt īpēſe ſunt quas maritꝰ vtiliterfecit: rēqꝫ meliorē vxoris feceritᵇ h̓eſt doteꝫ.Mulus.¶Elutiᶜ ſi nouelletum in fundofactum ſit: aut ſi in domo piſtrinumᵈ auttabernāᵉ adiecerit: ideꝫerit ſi ſeruos artes docuerit.ULpianꝰ.Oluptarieᶠ autē impenſe ſūtquas maritus ad voluptateꝫfecerit ⁊: q̄ ſpecies exornantᵍ: Quarumʰ vtiles non quidē minuūt ip̄oiure dotē: verūtamē habēt exactionemˡ.NAulus.Tilium noīe ita faciēdaꝫ deductionēᵏ quidam dicunt: ſivoluntateᶠ mulieris facte ſint. Iniquū eniꝫ eſt: compelli muliereꝫ remvende̓ ut īpēſas in eā factas ſolueret: ſi aliūde ſolue̓ nō pōt. qd̓ ſūmāhabet equitatis rationemTEpianus.Ro voluptarijs impēſis niſiparata ſit mulier pati maritūtollenteꝫ exceptionē patitur. Namſi vult habere reꝫ mulier: reddereea que īpenſa ſūt: d̓bet marito. autſi non vult pati: debꝫ tollere: ſi mōrecipiāt ſeparationē. Ceterū ſi nonrecipiāt: relīquēde ſunt. ita .n. ꝑmittēdum eſt auferre ornamentum qd̓poſuit: ſi futurumᵐ ē eiꝰ qd̓ abſtulit.

MAulus.Aod ſi hēs in ꝗbus īpenſe facte ſunt promercales fuerīt tales īpenſeⁿ nō viduptarieº ſꝫ vtilesſunt.TLpianus.N voluptarijs autē ariſto ſcriL bit: nec ſi volūtate mulieris facte ſunt exactionē pete̓. ¶ Donationeꝫ īter virū ⁊ vxorē circa īpēſasqͦqꝫ inhibitā eēᵖ v̓e ſabinꝰ ſcribit.DAulus.Mnino ⁊ in edificandisq edibus: ⁊ in reponendis propagādiſqꝫ vineis: ⁊ in valitudine mācipiorum modicasᶠ impenſas nō d̓bet arbiterᶠ curare: alioquinᵗ negociorum geſtorū potius qͣꝫ de dote iudicium videbitur.IDē.IEqꝫ ſtipendiūʸ neqꝫ tributuꝫLZob dotalē funduꝫ preſtitū exiger̄ vir a muliere pōt: onus enī fructuū hec impēdia ſunt.TXpianus.¶ Mpenſeˣ neceſſarie ſunt quiL bus nō factis: dos minuiturʸ:veluti ageres facere: flumīa aduertere: edificia uetera ſulcire. iterqꝫ refice̓: arbores ī locū mortuaꝝ repōere. ¶ Utiles ſunt ueluti pecora predijs īponere id eſt ſtercorar̄. ¶ Uoluptarie ſunt balnea extruereᶻ.NErarius.Uod dicitur impenſas que īres dotales neceſſario ſūt facte dotem diminuereª. ita interpretandum eſt: vt ſi quid extra tute-

ſceuole. ut. sͣ. de iure do. l. ſi is. §. fi. ⁊ fa. sͣ. de pecu. l. peculium. §. ſi ere. etidem de dona. inter vi. ⁊ vxo. vt. jͣ. de donationibus inter vi. ⁊ vxo. l. cū h̓.§. ſi nurus ſocero. ⁊ eſt h̓ ar. ad feudū. nam vbi feudū qd̓ hēo eſt auitumtranſit ad fratres meos me mortuo ſine filio. ſi v̓o mihi conceſſuꝫ redit addn̄m. Sed pone ꝙ commiſi feloniam: ⁊ amiſi feudum auitū. dn̄s remiſit mihi feloniā non vr̄ d̓nouo datū. ⁊ ſic tranſibitad fratres meos tāꝙͣ auitum non aūt reuertiturad dn̄m de nono ꝯceſſuꝫẜm. h. Item ſi ſolus ſundus eſt datus in dotem ⁊tantum eſt impenſum ꝙͣtum eſt ſic̄ dr̄ minui ſic ⁊creſcere reſtitutis īpenſisſꝫ vbi minꝰ nec d̓creſcit gͦnec creſcit vt pꝫ ex his quediximꝰ. sͣ. e. l. ac.¶ Si dos Tota doeſoluta ſine d̓ductiōe impēſaꝝ neceſſariaruꝫ indebiti ꝯdictōe cōdicit̉. B.a ¶ Qōdictioni. indebitiqͣſi plus debito ſolutumſit: ut ⁊ sͣ. de ꝯdi. inde. l.qui exceptionem. §. ſi ꝑsnec obſtat in eo ti. l. ex ꝗbus. quia h̓ ētpetitionemhꝫ vir ꝑ act. mandati: uelneg. geſt. ut. sͣ. ti. i. l. dinortio. §. impēdia. ⁊. C.de rei vx. act. §. ſed nec obimpenſas. ⁊ fa. jͣ. ti. i. l. ſicum dos. ⁊ sͣ. d̓ ꝯdi. ide.l. qui inuicē. ⁊ d̓ cōpē. l. ſiambo. ibi ſiꝗs igit̉ ⁊cͣ.b ¶ Fecerit. ⁊ deteriorē eſſe non ſinit: ut. jͣ. de. v̓.ſig. l. impenſe. ac.Eluti ſi nouel .i.nouaꝫ terrā fecerit:nt. sͣ. de peti. here. l. vtiles vel .i. terrā p̄ciſam: vt.jͣ. d̓ uerbo. ſi. ſilua. §. noualis. uel. i. nouā plantationem vinee uel oliuētivt. sͣ. de fun. do. l. vir inundo. ac.d ¶ Piſtrinū. sͣ. e. l. i. §.inter. ꝯtra. ſol. ibi.e ¶ Tabernam. taberneappellatio d̓clarat omnevtile ad habitādum nonqd̓ ex tabulis claudit̉: expone ut. jͣ. de ver. ſig. taberne.Oluptarie. Impenſe voluntarie non minunt doteꝫ. ſi tamen ſūtvtiles repetuntur. h. d. Bar.f ¶ Uoluptarie. al̓s voluntarie. al̓s voluptarie.g ¶ Exornāt. ſub. dūtaxat. nō autē fructum augent. ⁊ da exēpla. jͣ. d̓ ver.ſig. l. impenſe. §. fi. ac.¶ Quarū .ſ. oīum impenſarū ille q̄ vtiles ſunt non ꝗdē ⁊cͣ. qͥ faciūt neceſſarie: ut. sͣ. e. l. qd̓ dr̄. uel dic quarum .ſ. volūtariarū. ille q̄ ſunt vtiles ⁊c̄.idam enim volūtarie vtiles ſūt: vt. jͣ. eo. l. ꝙ ſi. ac.i ¶ Exactioneꝫ hn̄t. ꝑ actionē mā. uel neg. ge. ut. C. d̓ rei vx. ac. §. ſed nec ⁊.sͣ. ti. i. l. diuortio. §. impendia. ⁊ ītellige ẜm ꝙ in lege ꝓxi. dices. ac.Tilium. Iuriſcōſultus hic incipit tractare de oībus impenſis cōit̉E vſqꝫ ad finē. Et. h. d. Mulier tenet̉ ad oēs impenſas vtiles ſi eiꝰ voluntate facte ſunt vel aliunde ſoluere poſſet. Bar.k ¶ Deductionē .i. remotionē. ſed hodie ceſſat ⁊ competit actio: ut. C. derei vxo. ac. §. ſed nec. uel dic deductionē .i. exactionem.l ¶ Si voluntate. C. de rei vxo. ac. §. ſed nec. ꝯtra. ſo. qd̓ h̓ dr̄ eſt ẜm naͣmactionis rei vxo. ut ibi dicit. hodie enim aliud eſt: ut ibi. uel refert pōt aliunde ſoluere mulier commode: ⁊ tunc qd̓ ibi. al̓s non ut h̓ ſubijcit. al̓s eniꝫ n̄eēt utiles. Si aūt qn̄ fecit vir: illa erat ſoluendo. nunc eniꝫ nō eſt: quid eritrn̄. ſatis eſt: quia ſufficit vtiliter eſſe ceptum: ut. sͣ. de ne. ge. l. ſed an vltro.§. i. ⁊ fa. sͣ. de rei vē. l. in fundo. ⁊ de pig. ac. l. ſi ſeruos. ⁊ de noxa. ac. l. ſiſeruus. §. i. ⁊. jͣ. de ver. ſig. l. impenſe.I¶ Ro uoluptariis. Mulier dꝫ pati virum tollere qd̓ voluntarie īpendit ſi ablatum viri commodo cedat. al̓s ſecus. ⁊ ſi non patitur d̓bet ſoluere. h. d. Bar.m ¶ Si futurum eſt .i. ad eius commodum: non al̓s. qꝛ non eſt indulgendum ⁊cͣ. vt. sͣ. de rei ven. l. in fundo. ſed arg. ꝯͣ. sͣ. de iur̄ do. cum in fundo.§. diuortio aūt ī fi. §. ⁊ fa. C. de rei vxo. ac. §. ſꝫ nec. ⁊ d̓ rei. vē. l. domū. ⁊

nUod ſi. impenſe .ſ. voluntarie. ⁊ facit. sͣ. de rei ven. l. vbi venalem. ⁊. l. infundo. in. fi.o ¶ N on voluptarie. sͣ. de in rem ver. l. iiij. §. ſed ſi mutua. ⁊. §. necnon illud.contra. ſol. hoc ſpeciale inter coniuges: ut. C. de rei vxo. act. §. ſed nec. hic tn̄ fitdeducto. ut. sͣ. e. l. pro voluptarijs. ac.p N voluptarijs. inhibitam eē. vn̄ ſi velit maritus donare impenſas vxori vtiles uel neceſſarias qͣs repeterepoterat: non ualet donatio: vthic. ⁊ sͣ. d̓ dona. inter vi. ⁊ vx.l. ſi is. §. i. ⁊. l. ſed ſi vir. §. fin.fallit tn̄ qn̄qꝫ ut in dictis. ll. ⁊ in.l. ſi id qd̓. §. ſi qͣs ſerui. ⁊ ī duabus. ll. ſequentibus.Mnino. In actione dedote de impenſa modicanon curatur: ſecus in act. neg.eſt. h. d. Bar.q ¶ Et in edificandis .ſ. de nouo ⁊ dic ⁊ pro ēt. ⁊ ꝙ ſubijcit reponendis .i. reficiendis.r ¶ Modicas .ſ. vſqꝫ ad duosaureos: ut. de dolo. l. ſi oleum§. fin. ⁊. l. ſe. vel dic verius arbitrio iudicis: ut. sͣ. cōmo. l. in rebus. §. poſſunt. ⁊ de vſufruc. l.hactenus. ⁊ ar. jͣ. de iure deli.l. i. §. i. al̓s dr̄ modica q̄ non excedit vires dotis: ue in annuodonato a viro vxori: ut. sͣ. dedona. inter vi. ⁊ vx. l. ex. ānuoin pͥn. ſed ad id ꝙ dicit impenſam in edificando modicā nonrepeti. eſt ꝯtra. sͣ. d̓ dona. intervi. ⁊ vxo. l. ſed ſi mors. §. fi. q̄eſt contra. ſo. ibi magna. h̓ aūtmodica. Item ꝙ h̓ inuit dōatūad reedificandū repeti. ſi non ēmodicum. eſt ꝯͣ. sͣ. de do. int̓ virum ⁊ vx. l. ꝙ ſi vir. ſed pōt dici ꝙ ibi fuit modica. vel fortēaliud dicit. l. iſta .ſ. ꝙ ſi vir inres vxoris modicam ēacit īpenſam: videt̉ donare maxime indotalibus negocijs. ut hic dicit: ⁊ ſic ceſſat repetitō. ſed ſi eſtmagna impenſa no p̄ſumat̉. ⁊ita/ ompetit ad reputendū aeg.ge. actio. ⁊ ꝓba tur hoc aꝑte. sͣ.⁊. jͣ. e. l. qd̓ dr̄. in fi. ac. s ¶ Arbiter .ſ. iudex. fic. sͣ. de poſtul̓. l. ꝗſꝗs. ac.de nna. inter vi. ⁊ uxo. l. utrūt ¶ Alioquin .i. ſi magna ſit impenſa neg. geſt. ⁊c̄. ſ. rei etet. vel alioꝗn .i. ſi dicamus modicam impeniom repeti. iā non intererit inter act. neg. ge. in qͣ ēt modica repetuntur: ⁊ iudicium dotis in quo nō repetuntur modica. Sed qūo poſſetadaptari iudicium dotis ad impenſas: cū illud Adicitī ꝯtra virū non aūt viro d̓tur; tn̄. loquitur de impenſa facta ab vxore in re viri. qd̓ non placet: ut illa repetatur iudicio dotis. Alij ut. R. ꝙ eſt actio de dote directa ⁊ ꝯͣria que ꝯtraria h̓dat̉. ſed d̓ hͦ ac ꝯtraria non memini me inueniſſe. Nec ēt pōt dici ꝙ competat exſtipulatu pro expenſis. Dic ergo iudicium dotis competere viro pro expenſis .i.deductione ex dote. nam aget vxor iudicio dotis: dicit vir uolo deducere hoc iudicio. dicet vxor non potes. ſed agas neg. geſt. Et noͣ ꝙ ꝗdā dicūt ꝙ hec deductio pro expenſa non modica hꝫ locum tꝑe huius. l. ſed hodie contra: ut. C. d̓ reivxo. act. §. ſed nec ſꝫ. h. d. ẜm hec tꝑa n̄ habere locum: ſed ātiꝗori tꝑe ſic. ⁊ fa. jͣ. d̓lib. agno. l. ſiꝗs a liberis. §. ſi mater. ac.N. R Bar.īpendium. Qui percipit fructus debet tributa ⁊ collectas ſolueru ¶ Neqꝫ ſtipendium. ſtipendium ⁊ tributū idem eſt: lꝫ ex diuerſis cauſis dicant̉vt. jͣ. de uer. ſi. l. ager. §. i. ⁊ facit. C. ſine cen. uel re. l. i. ⁊. l. fi. ⁊. jͣ. d̓ vſufru. le. l.quero. ⁊ sͣ. de vſufruc. l. hactenus.Mpenſe. Declarat iuriſconſultus per exempla que picant̉ impenſe neLueſſarie. h. d. Bar.x ¶ Impenſe. facit. jͣ. de ver. ſig. l. impenſe. ⁊ no ex hoc qd̓ h̓ dr̄: ⁊ sͣ. e. l. ⁊ in totum. ꝙ neceſſaria impenſa dicitur duobus modis: ut ⁊ ibi noͣ. ac.y ¶ Minuit̉ .i. deperit in totū uel in parteꝫ: ut. d. l. impenſe. ac.z ¶ Extruere balnea .ſ. cum pro illis nullus redditꝰ recipit̉. ac.Uod dicitur. Expenſe neceſſarie minuūt dotem ſi in doteꝫ ſunt facte adL perpetuam vtil̓itatē. ſecus ſi cā querendorum fructuum uel ad temporaleꝫrei cuſtodiaꝫ. h. d. cum. l. ſe. Bar.¶ Diminuere. ut ⁊ sͣ. e. l. quod dr̄ cum concor.

b i iij