Queſtio.xliij.
in pr̄ę ratō pͥme origīs ⁊ pͥmi pͥncipij ⁊ duplex modusemanatōis vel exitꝰ a pͥmo pͥncipioe. vnꝰ ꝯueniens filio qui fluit ꝑ generatōeꝫ alius ſpūiſct̄o qui fluit ꝑ proceſſionē. ¶ Ad ſextū reſpōdendū ẜm aug. in. v. li. de tri.Cur filiꝰ dixit de pr̄e ꝓcedit ſi de pr̄e ⁊ filio ꝓcedit ſpirituſſct̄us. niſi qꝛ ſolet ad euꝫ referri etiā ꝙ ip̄ius eſt dequo ip̄e eſt ſic̄ ip̄e Ioh̓. dicit mea doctrina non ē mea: ſꝫeius qui miſit me. ſi gͦ hic intelligit̉ eiꝰ doctrina quā tn̄nō dixit eſſe ſuā ſꝫ pr̄is: quātomagis illic intelligēdꝰ ēſpūs de ip̄o ꝓcede̓ vbi ait de pr̄e ꝓcedit: vt nō diceret d̓me nō ꝓcedit. Quapropt̉ ꝗ pt̄ intellige̓ in eo qd̓ ait ſilius Ioh̓. v. Sic̄ pr̄ habet vitā in ſemetip̄o: ſic dedit ⁊ filio vitā habe̓ in ſemetip̄o. intelligat etiam ſic̄ habꝫ in ſeip̄o pr̄ vt d̓ illo ꝓcedat ſpūſſct̄us: ſic dedit filio vt d̓ ip̄oetiā ꝓcedat ſpūſſct̄us. ¶ Ad ſeptimū rn̄dendū ẜm aug.yaddē aliud eſt adde̓ ꝯtrariū ẜm ꝙ dicit̉ pͥmo ad gal̓.Qui aliud euāgelizauerit vobis anathema ſit. Un̄ docere aliud ē doce ꝯtrariū. nō gͦ dixit apl̓us ſi ꝗs addiderit qꝛ ſibi p̄iudicaret qui ait. jͣ. the. iij. Cupiebat ad eosrenire vt ſuppleret q̄ illoꝝ fidei deerāt. ſꝫ qui ſupplet qd̓minꝰ erat: addit. nō qd̓ inerat tollit. Scd̓m hunc gͦ modū dicēduꝫ ē. ꝙ latini addētes qd̓ verū erat ſpm̄ ſct̄m ꝓcedere a filio in ꝯcilijs ⁊ etiā ſimbolū: nō alid̓ p̄dicauerunt .i. ꝯtrariū: ſꝫ veritatē inexplicatā exp̄ſſerūt. ¶ Adoctauū dicēdū ꝙ ex hͦ ꝙ nō ꝯtinet̉ in ſimbolo qd̓ ſcp̄ſitleo papa. nec etiā in illo qd̓ cātat̉ ī miſſa ſiue niceno cōcilio: nō ē argumētū ꝙ nō ē dicēduꝫ: qꝛ ſicut dīc Anſel̓.in li. de ꝓceſſione ſpūſſct̄i. nō oīa q̄ crede̓ ⁊ ꝯfiteri debemus ibi dicta ſūt. Nō em̄ ibi dicit̉ dn̄m ad infernū deſcendiſſe qd̓ tn̄ coīter credimꝰ. ¶ Ad nonū dicenduꝫ ꝙꝯſequit̉ ex fide ⁊ ex v̓bis ſcripture .ſ. euāgelij ſic̄ ſupͣ oſtēſum ē. Un̄ dīc Anſel̓. in li. de ꝓceſſione ſpūſ ſct̄i. Si error ē crede̓ de filio ſpūſſct̄i ꝓceſſionē. ip̄a diuina aucͣtasnos in errorē inducit: cū ⁊ illa ex ꝗbꝰ ſequit̉ ꝓceſſio ⁊ q̄illā ſequūt̉ nos docet. nec alicubi aut illā negat aūt ꝙ illi repugnat aliquo mō ꝓnūciet. Si gͦ qꝛ nuſꝙͣ eā diuīaꝓfert aucͣtas ideo nō ē dicendū: dicat̉ ſil̓r qꝛ nuſꝙͣ illānegat nec aliꝗd dicit qd̓ repugnet. ⁊ ideo nō eē negādūdicimꝰ em̄ ꝙ ſatis illā affirmat cū illa aſſerit vn̄ ꝓbat̉.⁊ nullo mō aliꝗd ſignificat vn̄ neget̉. ¶ Ad decimū dicendū ẜm Anſel̓. in eodeꝫ li. Si q̄rit̉ cur factū ſit. dicimus ꝙ ncc̄e erat ꝓpter quoſdā minꝰ intelligētes qui nōaīaduertebāt ī ill̓ q̄ vniuerſa credit eccl̓ia ꝯtineri. ex histm de filio ꝓcede̓. ne forte hͨ crede̓ dubitarētqd̓ ꝙͣ neceſſariuꝫ fuit: ꝑ illos qui hͦ negant. qꝛ ī illo ſimbolo poſitū nō eſt: cognoſcimꝰ. qm̄ igit̉ ⁊ ncc̄itas cogebat ⁊ ratō nulla ꝓhibeat: ⁊ vera fides hͦ admittebat: fiducialit̓ aſſeruit latinitas qd̓ ꝯfitēduꝫ ⁊ credēduꝫ eſſenoſcebat. ¶ Ꝙ aūt q̄rit̉ qͣre hͦ grecoꝝ eccl̓ie cōſenſufactū nō ē. Rn̄demꝰ. qꝛ nimis erat latinis difficile grecoꝝ ep̄os ad ꝯſulēduꝫ de hac re collige̓. nec erat neceſſevn̄ nō dubitabāt in q̄ſtionē adduce̓. Que em̄ eccl̓ia eſtque ꝑ amplitudinē vniꝰ regni dilatat̉. cui non liceat aliquid ẜm rectā fidē ꝯſtitue̓: qd̓ in ꝯuentū ppl̓i vtilit̓ legatur aut cantet̉: quāto magis licuit romanis hͦ ꝯſtanterꝓferre in quo gentes ⁊ oīa regna que latinis vtunt̉ litteris pariter ꝯcordāt. ¶ Ad duodecimū dicendū. ꝙ eſtꝯꝑare potentiā ꝯgnitiuā motiue. vt ꝯꝑet̉ ẜm actum velẜm habitū. ſi ꝯꝑet̉ ẜm actuꝫ: nō neceſſario ordinat̉ vnaad aliā. īmo vtraqꝫ pōt exire in actū ſuū ſine altera. Siv̓o ꝯꝑetur ẜm habitū: inꝙͣtuꝫ egrediet̉ in actū naturaliter ordinat̉ potētia ꝯgnitiua ad motiuā vt pͥncipiumeius. qꝛ ad hoc ꝙ ip̄a noticia egrediat̉ in actuꝫ: neceſſeeſt p̄exiſtē habitu ꝯgnitiue. ad hoc em̄ ꝙ motiua potentia egrediat̉ in actu ſuū ꝙ eſt velle bonū: neceſſe ē ꝙ ſitactu vel habitu p̄cognitū ip̄m bonū. ⁊ qꝛ in deo quicꝗoeſt ē actu: nō differt habitꝰ ab actu. vnde eadē eſt rato īhabitu ⁊ actu. Ordine igit̉ nature egreſſio ꝑ modū voluntatis q̄ eſt ꝓceſſio ſpūſſancti habet velut ſui originegreſſionē que eſt ꝑ modum ꝯgnitōis q̄ ē generatō filij.
Ex quo relinquit̉. ꝙ ip̄e ſpūſſct̄s eſt a pr̄e ⁊ filio: veluta mēte ⁊ intelligētia amor. tn̄ ſancti ꝗ ẜm ea q̄ ẜm nosde diuinis loquūtur aliqn̄ accipiūt ꝯꝑatōneꝫ ꝯgnitiue⁊ motiue ẜm actū exp̄mendū. qꝛ ſicut a potētia mentiseſt duplex exitus. ꝯgnitōis ⁊ volūtatis: ita ⁊ a patre eſtduplex exitus. generatōis filij ⁊ ꝓceſſionis ſpūſſancti.⁊ ẜm hūc modū loquēdi nō exp̄mit̉ ꝙ ſpūſſct̄s ꝓcedata filio. Aliquādo accipiūt ꝯꝑatōeꝫ ẜm habitū inꝙͣtumrefert̉ ad actuꝫ. ⁊ tūc oſtēdit̉ ⁊ expͥmit̉ ordo nature. quieſt in hoc: ꝙ filius a pr̄e ⁊ ſpūſſct̄us ab vtroqꝫ. velut intelligētia que ē ꝑ modū ꝯgnitōis a mente: ⁊ amor ꝑ modum volūtatis ab intelligentia ⁊ mente. ¶ Ad tredecimum dicendū. ꝙ verbū ꝓcedendi poteſt tranſſumi addiuīa duplicit̓. ab exitu cauſati a cauſa ſiue ꝓceſſione:⁊ hoc modo nō dicit verbum ꝓcedendi niſi exiſtum abalio non in aliquid. ⁊ hoc modo cōuenit ꝓceſſioni eterne ſpūſſancti. Uel poteſt tranſſumi a motu locali: ⁊ tūcdicit velut motum ab aliquo ī aliquid. ⁊ hoc modo cōuenit ꝓceſſioni ſpūſſancti tꝑali. que intelligit̉ ꝓceſſioſpūſſancti a patre ⁊ filio ad ſanctificāduꝫ creaturam.¶ Ad quindecimū ẜm Anſel̓. in li. de proceſſione ſpūſſancti. dicunt greci ꝙ ſicut calor ⁊ ſplendor procedūt aſole. ita ꝙ neuter ab altero: ita filius ⁊ ſpūſſct̄us pn̄t eēde patre vt neuter ſit ab altero. ſed ſi ita eſt: vnde habētqui hoc dicunt. ꝙ ſpiritū ſct̄m ꝯfitentur eſſe filij: ⁊ filiūnegant eſſe ſpūſſancti. Nam ſicut nulla ratio admittitvt ſplendor ſit calor aut calor ſplendor: ita nec patiturveritas vt ſpūſſct̄us magis ſit filij ꝙͣ filius ſpūſſanctiQuapropter ſi negare nō audent ſpiritū ſct̄m eſſe filij.negent filium ⁊ ſpiritū ſct̄m ita pariter eſſe de ſolo pr̄e:ſicut ſunt calor ⁊ ſplendor de vno ſole. ¶ Ad vltimumv̓o dicendū. ꝙ eſt verbuꝫ interius ⁊ eſt verbū exterius:⁊ ſpūs interior ⁊ ſpūs exterior. poteſt igit̉ fieri ꝯꝑatioverbi interioris adſpiritū creatum interioreꝫ. vt ſic cognoſcatur ſpūs increatus qui deus eſt in diſtinctioneꝑſonarum a patre ⁊ filio. vel poteſt fieri comꝑatio verbi exterioris ad ſpiritum exteriorem. Auguſtinꝰ v̓o etlatini faciunt comꝑatōneꝫ ẜm primum modum. Ioh̓.v̓o damaſ. ⁊ greci ẜm modum ſecūdū. Scd̓m enim auguſ. primo ē mens. deinde verbum ſiue cogitatio. cogitatio enim mente ꝯcepta verbum eſt: conſequēter v̓o exvtroqꝫ ſpirat̉ affectus amoris. Scd̓m v̓o Ioh̓. dama.⁊ grecos. accipitur comꝑatio exterius ſcd̓m hunc modum. primo eſt intellectus. deinde verbum. ſcꝫ vox queexprimit intellectum dicentis. Tercio ſpiritus ſiue flatus qui eſt vehiculum verbi. Intellectus enim formatvocem ⁊ ſpirando in ipſa voce oſtendit ſeipſum. In prima comꝑatione oſtenditur qualiter ſpirituſſanctus ꝓcedit a patre ⁊ filio. In ſcd̓a v̓o comꝑatione non oſtenditur ꝙ ſpirituſſanctus procedat a verbo ſiue a filio: ſꝫꝙ vterqꝫ procedat a patre. quia ergo verbum interiusverius eſt verbum ꝙͣ verbuꝫ exterius ſicut dicit augu.xv. de trini. verbum quod foris ſonat ſignum eſt verbiquod intus lucet cui magis ꝯpetit verbi nomen. Namillud quod profertur carnis ore vox verbi eſt: ita ⁊ ſpiritus interior qui eſt amor verius ſpiritus eſt ꝙͣ ſpiritus exterior. ⁊ etiam ſpiritualius ⁊ etiam ſimplicius.ex hoc igitur magis debet accipi comꝑatio ad diuīa exverbo ⁊ ſpiritu interiori. propterea verius latini de diuinis ānunciant ꝙͣ greci. Preterea verior eſt comꝑatioimaginis dei que in ſola anima eſt: ꝙͣ comꝑatio veſtigijque eſt in alijs. cum latini aſſumpta comꝑatione imaginis create: loquātur de generatione verbi eterni ⁊ ꝓceſſione ſpirituſſancti. greci v̓o aſſumpta comꝑationeveſtigij. vt ſcilicet verbi corporalis verius ⁊ rectius loquūtur latini ꝙͣ greci. Non valent igitur rationes queopponūtur a grecis ex comꝑatione verbi exterioris etſpiritus exterioris vehiculi ipſius verbi: ⁊ ex comꝑatōne ſplendoris ⁊ caloris.