Queſtio.xxxv.

tria. poſſe. ſcire. et velle: ſed de potentia eſt loqui dupliciter. vel ẜm ꝙ eſt ad actū interiorē. vel ẜm ꝙ ē ad actūexteriorem. Actꝰ interior velle ſcire et hmoi. actus exterior ip̄a oꝑatio. Si ergo accipiat̉ potentia coīter ad actus interiores: ſic em̄ dicit̉ potentia in cauſalitate. ſicenim eſt eterna. Sed ſi referat̉ poſſe ad facere: ſic dicitpotentia cauſam. ⁊ eſt poſterior ſcientia et voluntate īratōne intelligentie: ſꝫ ẜm aliū modū prior eſt. Item inaliquibꝰ eſt potentia vbi nō eſt ſcīa. et in aliquibꝰ ſcientia vbi nō eſt voluntas ſiue bonitas: ſed vbi eſt voluntas: neceſſaria ſunt ſcīa et potentia. propter hoc voluntas dicit cām totam nō potentia vel ſcīa. ꝗa ad ipſamꝯcurrunt ſcīa et potentia. Ideo potius diffinitur volūtas per cauſalitatem ꝙͣ potentia vel ſcientia.¶ Membrū ſecundūOnſequēter querit̉ cuiuſmodi cauſa ſitdiuina volūtas. Querit̉ ergo pͥmo. an ſitcauſa vniuerſalis oīm q̄ fiūt. ad qd̓ introducit̉ aucͣtas aug. ex. iij. de trinitate. xlv.di. j. libri ſententiaꝝ. nihil fit qd̓ nō de intelligibili atꝫinteriori aula ſummi imꝑatoris egrediat̉ ẜm ineffabileꝫ iuſticiā. aulā v̓o intelligibilē appellat diuinā voluntatē. vl̓r gͦ omniū que ſunt cā eſt diuina volūtas. ¶ Cōtra. mala fiūt ⁊ tn̄ non egrediunt̉ de aula ſummi impatoris. Non em̄ maloꝝ eſt cauſa diuina volūtas. ¶ Reſpōo. dicendū ꝙ corrupte accipit̉ aucͣtas libri ſentētiaꝝ. Nam ita ē in originali. nihil fit viſibiliter ⁊ ſenſibiliter qd̓ nō de interiori atꝫ inuiſibili aula ſummi imꝑatoris aut iubeat̉ aūt ꝑmittat̉ ẜm ineffabilē iuſticiaꝫp̄mioꝝ atqꝫ penaꝝ gratiaꝝ ⁊ retributionū. ī ipſa toriꝰcreature ampliſſima quadā immēſaqꝫ republica. Nōgͦ ꝯcedendū ꝙ nihil fit qd̓ nō egrediat̉ de aula ſūmi imꝑatoris. ꝗa ex hͦ ſequeret̉ ꝙ malū egrederet̉ de aula qd̓eſſet dicere. ꝙ malū culpe hr̄et exemplar in deo. ⁊ ꝙ deus eſſet eiꝰ cauſa: ſꝫ ẜm aug. dicendū ꝙ nihil fit quod n̄de intelligibili aut iubeat̉ ꝙͣtum ad bona aut ꝑmittat̉ꝙͣtum ad mala. ¶ Ad illud gͦ quo querit̉. vtruꝫ ſit vl̓iscauſa reſpectu oīm ꝯcedendū eſt ꝙ vl̓is cauſa reſpectuoīm q̄ fiūt ex cauſa efficiente. et hec ſunt tm̄ bona. naꝫmaloꝝ nō ꝓprie eſt cauſa efficiens ſꝫ deficiens. ſicut on̄dit aug. xij. de ciui. dei. et dyoni. in li. de diuīs nomībꝰ.Item queritur.§. j.vtrū ſit cauſa ꝯiucta ſiue īmediata. ad qd̓ ſic obijcitur.aug. in li. ꝯfeſſionū. Nō tꝑibꝰ variat̉ voluntas tua domine: gͦ idem ē in deo velle ⁊ voluiſſe. gͦ velle ceſareꝫ eēet voluiſſe ceſarem eē idem erit deo. ſi gͦ voluntas ē cāꝯiuncta rei vt ſit: gͦ modo ceſar eſt ſicut fuit: qd̓ eſt falſum. ¶ Item aug. xij. ꝯfeſſionum. non vult qd̓ prius volebat. quia talis volūtas eſſet mutabilis. gͦ ab et̓no voluit qd̓ aliquando voluit. Cum gͦ cauſa ꝯiuncta poſitaponat̉ effectus: cū velit mundū eſſe: ⁊ ab eterno voluitmundū eſſe: ab eterno mūdus eſt: gͦ nō eſt cauſa cōiuncta. ¶ Contra. ſi nō eſt ꝯiuncta erit mediata. querit̉ ergo de illo medio. aut eſt creatū: aut increatū. qꝛ ſi eſt īcreatū: eſt idem qd̓ deus. ⁊ ita qd̓ diuina volūtas: ⁊ itanō eſt mediū inter diuinā voluntatē ⁊ effectum. Si creatum: gͦ illud ē mediū inter effectū ⁊ diuinā voluntatē.⁊ iterū q̄rit̉ ꝗa de illo medio. Iteꝫ ſil̓r querit̉ vtrū ſit cāꝓpria vel cōis. ſi ꝓpria: gͦ illa poſita poneret̉ effectꝰ. Siꝯmunis: querit̉ de illo ſuꝑaddito vtrū creatū vel increatum: ⁊ ita vt prius. ¶ Item aug. Idem ē deo actore fieri et deo volente: gͦ diuina volūtas dīc actōeꝫ: gͦ ip̄a poſita poneret̉ effectꝰ ⁊ ita vt priꝰ ¶ Item volūtati dei nihil reſiſtit. voluit munduꝫ fore: aut gͦ ab eterno aut extꝑe. Si ex tꝑe: gͦ aliqn̄ voluit. gͦ volūtas dei eſt temporalis nō eternā. Si ab eterno voluit. ⁊ nihil reſiſtit volūtati eius: gͦ volūtas eius fuit ab eterno. ¶ Rn̄ſio. voluntas dei eſt cā īmediata rerū. nec intercidit medium

inter voluntateꝫ dei et effectū. ¶ Ad illud ergo qd̓ obijcitur. dicendū ꝙ licet volūtas dei ſit cauſa ꝯiuncta. nontn̄ ſequit̉ ꝙ ſi voluntas ab eterno ſit: ꝙ res ab eterno.quia volūtas nō dicit ratiōeꝫ cauſe ꝯiuncte ſꝫ voluntasfaciendi tūc cum facit. bene gͦ ſequit̉. vult facere nūc: exgo nūc fit. licet gͦ ſit eterna volūtas: volitū tamē eſt tꝑale. ¶ Ad illud gͦ aug. dicendū ꝙ voluntas dei dr̄ dupl̓rquo vult: ⁊ hoc mō intelligit ꝙ nō variat̉ tꝑibꝰ. ⁊ quodvult ſcꝫ ip̄m volituꝫ qd̓ variat̉: ⁊ ideo nō ſequit̉ qd̓ obijcitur. Sed ſi argueret̉ vult aliquid eē nunc qd̓ non abeterno voluit eē nūc: gͦ voluntas eſt mutabilis bene ſetur: ſꝫ ſimul et ſemel bene vult om̄ia que vult ab eternoUn̄ augꝰ. in libro confeſ. eadem dei voluntas nō eſt extra dei ſub̓am ſed ſimul et ſemel vult omnia que vult. ⁊ibi dicitur ſemel eternitatis quemadmoduꝫ dicitur ſemel genuit filiū. ¶ Quod obijcit̉ ꝙ cauſa ꝓrima ⁊ immediata poſita ponit̉ effectus. dicendū ꝙ cauſa quedāincompleta eſt et dependet ab effectu. ꝯpletur enim ineffectu et habet dependentiā ad illum. et ideo de ip̄a tenet ꝙ poſita ipſa ponit̉ effectus: ſed non eſt ita in cauſa ꝯpleta que nō habet dependentiā ad effectū. vt ī fauſis voluntarijs. quē poteſtate ſua hn̄t cohibere actumſuū. vn̄ immediata cauſa nullo mō dependens ab effectu an̄s erat ẜm naturā et ẜm actum exiſtendi: quemadmodū eternitas tp̄s. Sꝫ cauſa independens immediata nō eſt an̄cedens actu ẜm actū exiſtendi ſꝫ ẜm naturam. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ nō ſequit̉ ꝙ cauſa propria poſita ponit̉ effectus. ſicut pꝫ in ſole ꝗ eſt cauſa ꝓpria illuīatōnis. nō tn̄ ſemꝑ illumīat: vt ſi ſubtrahaturillumīabile. Sil̓r diuina voluntas irradiat ſuꝑ creaturas vn̄ quod nō irradiat eſt? qꝛ nō ſunt creature. ¶ Adaliud dicendū. ꝙ volūtas dei dicit̉ dupl̓r. ſcꝫ voluntasbeneplaciti: et voluntas ſigni. Ꝙ ergo dicit̉ idē eſt d̓ovolente ⁊ deo actore. dicendum ꝙ ſumitur ibi volūtasꝓ voluntate ſigni que eſt impletio. ¶ Ad aliud dicendum. ꝙ hec eſt duplex voluit ab eterno mundū fieri. qꝛhec determīatō ab eterno: pōt determīare hoc verbumvoluit: et ſic vera. vel hoc verbuꝫ fieri: et ſic falſa. Sedſi querit̉ qͣre n̄ fuit mundus ab eterno. cū voluntas ſitcauſa ꝓxima ⁊ ſufficiens: ⁊ ab eterno voluit mundumfieri. Rn̄ſio. ꝙ in intellectu creature ē ens ab alio d̓ nihilo. ⁊ eſſe ens de nihilo: hꝫ eſſe poſt nō eſſe. vn̄ in intellectu creature eſt aliꝗd qd̓ repugnat eternitati. ⁊ ratioeſt. qꝛ ſicut creatura nō pōt equari creatori in potentiavel eſſentia: ſic nec in duratōne. eſſet aūt equalis in duratōne ſi eſſet eterna. et ſic in ſole ſunt duo actus. vnusin ſe ꝗ eſt lucere: aliꝰ in alio qui eſt illumīare. et poſitoſole nō eſt intelligere ſine actu pͥmo: ſed bene ſine alio.ſic in deo ſunt actus eterni vt generare et huiuſmodi.ſine quibꝰ nō eſt hmōi bonitas ſumma. ſunt alij vt creare et hmōi ſine quibꝰ pōt intelligi.¶ Nembrum terciumOnſequenter queritur. vtrum voluntatis diuine ſit cauſa vel ratio. Ad qd̓ Auguſtinus in libro. lxxxiij. queſtionū. Quiquerit quare voluit dominus munduꝫ facere: cauſam querit voluntatis dei. Omnis auteꝫ cauſa efficiens maior eſt illo quod efficitur. nil autem maius voluntate non ergo cauſa eius querenda eſt. Ex qͦrelinquitur. ꝙ voluntatis diuine non eſt cauſa. ¶ Adhoc fuerunt qui dixerunt ꝙ voluntatis diuine non eſtcauſa efficiens ſed finalis. Contra. cauſa finalis alicuius melior eſt eo cuius eſt cauſa vel ratio: ſed nihil melius eſt voluntate diuina: ergo voluntatis diuine noneſt cauſa finalis. Quod indiſtincte concedendū. Sꝫqueritur vtrum voluntatis diuine ſit aliqua ratio. Adquod ſic. ſuper illud ephe. ij. ꝓpoſitum voluntatis eirglo. voluntas diuina ex ratione eſt: ergo voluntas diuina habet rationem nec eſt ſine ratione. ¶ Item cuꝫ nō