Queſtio.xxvj.

lis nexus atqꝫ ordo tꝑalis. gͦ ꝓuidētia ē eterna: et fatuꝫtꝑale. ¶ It̄ boetiꝰ. ꝓuidētia immobilis: fatū mobilenō ſunt idē. ¶ Itē boetius. n̄ quecūqꝫ ſubiecta ſunt ꝓuidentie: ſubiecta ſunt fato: ſꝫ econuerſo quecūqꝫ fato ſuntſubiecta: et prouidētie ſubiecta ſunt. gͦ nō ſūt idē. ¶ Solutio. ad hoc intelligēdum ē. ꝙ ꝓuidētia reducit̉ et ſpectat ad ſapīam et bonitatē ẜm differētes rōnes. et ẜm hͦet̄ tradunt̉ eius differētes diffinitōes ſiue deſcriptōes adamaſ. ſicut em̄ videmꝰ ꝙ ſcīa beneplaciti in deo importat in ſe qd̓ ē ſciētie et volūtatis. qꝛ rōe noticie importatqd̓ ē ſcientie: rōe v̓o placētie vel approbatōnis importatqd̓ ē voluntatis et ſpectat ad voluntatē. Ita dicimus deꝓuidentia quoniā in ꝓuidentia duo ſunt .ſ. videntia ſiue cognitio. quia ꝓuidere ē videre. iterū ē ibi ſuꝑadditūſcꝫ cauſalitas. prouidētia em̄ dicit cauſalitatē quādamordinatōis ſiue gubernatōis et regiminis. Ratōe gͦ videntie importat cognitionē vel ſcīam. Ratōne aūt eiusqd̓ ſuꝑadditur ex p̄poſitōe que notat cauſalitatē gubernatōis ſiue ordinatōis: dicit bonā dei voluntateꝫ. quiaip̄a ē gubernatrix rerū. et ſic rōe primi ꝑtinet ad ſapientiā: rōe ſecūdi ad voluntatē. et ſic differēter diffinit eaꝫdamaſcenꝰ cū dicit. ꝓuidentia ē cura. et cū dr̄ ꝙ ꝓuidentia ē bona volūtas dei. Et hugo dicit. ꝙ ꝓuidētia ē quādeus curat de oībus que fecit. et nihil de relinquit ex oībus que ꝑtinent ad ip̄m et que ſubiecta ſunt ip̄i. et ꝓuidet ſingulis vt habeat vnūquodqꝫ qd̓ ſibi debetur et cōuenit. et rōe huius cure (quaſi cura importat cognitōeꝫet ſcīam ſiue circūſpectōem quādam) ſpectant ad ſapiētiam. Sed rōe ſuꝑadditi qd̓ dicit cauſalitatē in ordinādo vel gubernādo. cuꝫ hec bonitas ordinis ſit a ſummvoluntate: mota ab ip̄a ſumma bonitate. hoc modo ſpectat ad voluntatem. et ꝓpter hoc prima diffinitio daturmagis ẜm ꝙ ſe trahit ex ꝑte ſapiētie: licet forte vtrūqꝫinſpiciat. Secūda aūt ẜm ꝙ reſpicit additū. et ſic prouidentia prouidet et ordinat ſiue gubernat. hoc videre adſapientiā ꝑtinet. hic aūt ordo et gubernatio ē a ſummabonitate et voluntate. vn̄ dicit aug. in li. lxxxiij. q. om̄iaque ſunt inꝙͣtum ſunt bona ſunt. ſumme em̄ illud ē bonum: cuius ꝑticipatione cetera ſunt bona. pone id cuiꝰꝑticipatione cetera ſunt bona ꝑ ſeip̄m eſt. quā diuinaꝫprouidentiā vocamus. et ſic bonitas ordinis ē a diuinaprouidentia in rebus. et hoc inqͣtum dicit̉ bona voluntas: et ſic dicit damaſ. ¶ Ad illud quo queritur vtrū adpotentiā reducatur. dd̓m ꝙ non ẜm ꝓprietatē vocabuliīmo ꝓprie reſpicit ſapientia et bonitatē ſiue voluntatemẜm ꝙ dictū ē. Si aut reducat̉ ad potētiaꝫ. hͦ nō ē ad potentia prout diſtinguit̉ a ſapiētia ⁊ volūtate: īmo proutcointelligit̉ ī illis. ẜm ꝙ dictū ē. ꝙ ad ſaꝑe oportet ꝙ ſitpoſſe ſapere. In gubernatōe gͦ ē ip̄m gubernare. et virtꝰſiue potentia gubernandi: et ẜm hoc poſſe ſpectat prouidentia ad potentiam. Sed iſtud poſſe nō diſtinguit̉ abip̄a voluntate et ſapīa: ita nec hec potentia ad quam reducitur. vn̄ etiam cum appellat dam̄. prouidentiā virtutem prouiſiuā. non ſumit̉ hec virtus prout diſtinguiturab ip̄a ſapientia ⁊ voluntate: ſed prout cointelligitur īillis. ¶ Ad aliud dd̓m ꝙ diſpoſito accipitur cōmuniter⁊ ſic idē ē ꝙ prouidentia. ẜm ꝙ dicitur ī ſentētijs. ꝙ prouidentia eſt gubernandorum. que etiaꝫ qn̄qꝫ dicitur diſpoſitio. Alio modo ſtricte: vt diſpoſitio reſpiciat fieri:prouidentia factū eē. ſed duplex eſt eē: et duplex fieri: etduplex ꝑmanentia. Eſt em̄ eē nature ſiue primum eſſeꝙͣtum ad hoc ꝙ puer dicitur homo perfectus. ſꝫ ē eē ſecundum ꝙͣtum ad quod nō eſt ꝑfectus. quia non dū ꝑceptibilis ſcientie et hmōi. Similiter eſt duplex fieri. ē eīfieri quo ad eē primū: et fieri quo ad eſſe ſecūdum. Similiter diſpoſitio dei dupliciter dicitur. vno modo ẜmꝙ reſpicit fieri ꝙͣtum ad eſſe primum. Alio mō ẜm ꝙ reſpicit fieri quo ad eſſe ſecundū. Similiter duplex ꝑmanentia neceſſaria. eſt em̄ neceſſaria ꝑmanentia primi eſſe: et neceſſaria ſecundi eſſe. ẜm hoc eſt duplex prouidē-

tia. nec eſt oppoſitio ꝙ ſit completio primi eſſe: et ꝙ ſecūdum eſſe adhuc ſit in fieri. ¶ Ad vltimo queſitum dd̓mẜm boetium. ſicut diſpoſitio dicitur dupliciter. diſpoſitio que eſt in diſponente: et diſpoſitio que ē in re diſpoſita. Diſpoſitio in diſponente ē exemplar. diſpoſitio indiſpoſito ē ordo deductus ab ip̄o exemplari. et ē formaexemplata in ip̄a re: ſimiliter eſt d̓ ꝓuidentia. Scd̓m gͦꝙ exemplaris ratio cōſideratur in arte diuina: diciturprouidentia. ẜm ꝙ cōſideratur in re vel in effectu oꝑis:dicitur fatum. vn̄ boetius ponit exemplū in artifice quicōſpicit opus. et vno aſpectu reſpicit diſpoſitōem totaꝫſimul. ſed in oꝑe non ſimul: ſed particulariter. Similit̓in deo ordo ille qui eſt in mente diuina ſimul omnia cōſpicit. ſed opere nō ſimul. ſed particulatim et tꝑaliter.vn̄ berba boetij ſunt hec. ſicut artifex faciendi formā reimente percipiens mouens oꝑis effectū. et ꝙ ſimpliciterpn̄tarieqꝫ proſpexerat: per tꝑales etiam ordines ducit.ita deus prouidentia quidem ſingulariter ſtabiliterqꝫfacienda diſponit. fato v̓o hecip̄a que diſpoſuit multipliciter et tꝑaliter adminiſtrat. ſicut ergo diſpoſitio indiſponente ⁊ diſpoſitio in diſpoſito non ſunt idem. ſedvnū exemplar aliud imago vel exemplatū: ſic eſt de ꝓuidentia et fato. vn̄ illa relatio cū dicit qui modus ⁊cͣ. fitrelatio nō ꝓ ydemptitate ſimpliciter: ſꝫ pro cōueniētiaſimilitudinis. dicitur tn̄ fatum dupliciter. vno mō lexaſtroꝝ ꝑ quam inducitur neceſſitas rebus ſingularibꝰetiā li. ar. ſic nihil eſt fatū ſed error. Alio mō fatum dicitur diſpoſitio inherens rebus mobilibus ⁊cͣ ſicut dicitboetius.¶ Nembrum terciūOnſequēter querit̉ de ꝓuidentia quomōſit in hunc modū. Primo vtruꝫ ſit tꝑalisvel eterna. Secūdo mō vtrū ſit ſimplex vl̓multiplex. Tercio vtrū ſit cā reꝝ et ī quogenere cauſe.¶ Articulꝰ primꝰ¶ D primū ſic videt̉ ꝙ ſit eterna. Boetius inli. de cōſolatōe. ab eterno cūcta ꝓſpiciēs: prouidētie cernit intuitus. gͦ ꝓuidētia cernit abeterno ergo ē ab eterno. ¶ Item in eodē. vt ē bonus prouidet. q̄ em̄ nō ꝓuidet nō eſt bonus. ſed ab eterno bonꝰē. gͦ ab eterno ꝓuidit. ¶ Si dicat̉ ꝙ nō valet. Cōtra daoppoſitū. nō ꝓuidit ab eterno: gͦ nō ē bonꝰ ab eterno. ꝗaſicut dic̄ ioh̓. dameſc. ꝗ nō prouidet nō ē bonꝰ. ¶ Itē ineodē boetiꝰ. vt ad intellectu ē rōcinatō ad id qd̓ ē. ad idqd̓ gignit̉. ad et̓nitatē tp̄s: ad pūctū mediū circulꝰ: ita ēſeries fati mobil̓ ad prouidētie ſtabilē ſimplicitatem.ſic ſe hꝫ fatū ad ꝓuidētiā ſic̄ tp̄s ad et̓nitatē. gͦ prouidētia ē et̓na: fatū tꝑale. ¶ Cōtra. ꝓuidētia ē cā qͣ deꝰ miniſtrat ſubditis bona vel mala pene. hͦ at̄ ē ex tꝑe. ¶ Itemioh̓. dama. prouidētia ē ad exiſtētia cura. gͦ ſolū poſitisexiſtētibꝰ ē prouidētia: ſꝫ hͦ ē ex tꝑe. ¶ It̄ prouidētia ē gubernādoꝝ. gubernāda at̄ ſūt tꝑalia: gͦ prouidētia tꝑal̓.ſi eī n̄ ſunt gubernāda. n̄ ē cura gubernādoꝝ ita nec cura. ¶ Rn̄ſio. ī intellectu ꝓuidētie ſūt duo .ſ. cognitio etcālitas. ſi reſtringimꝰ prouidētiā ad cognitōem qͣ gubernāda p̄cognouit ſicut dic̄ boetiꝰ: ſic ē eterna. Si vo dicat cauſalitatē: adhuc hͦ pōt eē dupliciter. ī actu vl̓ ī habitu. ſicut dn̄s pōt dice̓ reſpectū ad creaturā ī actu vel īhabitu. ſi ī habitu: ſic dr̄ dn̄s ab et̓no. ē eī tal̓ ꝗ ab et̓nohabilis ē dn̄ari. ſi ī actu: ſic ex tꝑe ex qͦ ẜuum habuit inactu. Similiter ſi dicat̉ prouidētia cura ī habitu. ſic ꝑdici ab et̓no. qꝛ dic̄ diuinā eēntiā vt habilē ad guberidū creaturā. ſꝫ ſi dicat̉ in actu cura: ſic dr̄ ex tꝑe. dd̓m qͦꝙ intuitꝰ prouidētie ē ab eterno ſic̄ dic̄ boetiꝰ: ſꝫ cālitaꝫẜm ꝙ dr̄ ī actu ex tꝑe. ¶ Ad illd̓ boctij vlt̄. dd̓m ꝙ fit oꝑatio ꝓuidētie ad fatū. n̄ ꝙͣtū ad duratōꝫ: ſꝫ ꝙͣtū ad ſitplicitatē ⁊ ꝯpoſitōꝫ. ⁊ pōit exēplum ī materis