Sil̓r nō valet. mō ſum dexter ad iſtū: mō ſiniſter vl̓ nōdexter. ponat̉ ꝙ ille mutet locū ſuū ⁊ ego non: gͦ mutorego. etiā nūmus ſine ſui mutatōe fit de non p̄cio p̄ciumẜm aug. de trinitate: ſic ſciētia dei nō ē mutabilis huiꝰrei cū eſt ⁊ cū nō eſt. ſicut nō mutat̉ ſciētia artificis cūdomꝰ eſt ⁊ cū domꝰ nō eſt. ¶ Ad aliud dicēduꝫ. ꝙ hec determīatio ẜm differētias tempoꝝ pōt determīare v̓buꝫſciendi in ꝯꝑatōe ad ſuppoſitū ſiue ad ſcientē: ⁊ ſic falſaeſt. qꝛ nō eas ſcit ẜm differentias tēporis: ſꝫ pͥncipalit̓ ⁊ẜm eternū nūc. vel in ꝯꝑatōe ad oppoſitū ſiue ad ſcita: ⁊ſic vera: qꝛ ſcit res p̄teritas futuras ⁊ preſentes. ¶ Adaliud dicendum. ꝙ ſciētia dicit̉ dupliciter. ſcꝫ actiue ⁊paſſiue. ſciētia paſſiue dicta ē aptitudo ī ſcibili ad hocvt ſciatur: hec mutat̉ ſciētia v̓o actiue ē ſciētia qua ſcit:hec nō mutat̉ ſicut ſciētia artificis nō mutat̉ mutatōeſcibili. ¶ Ad illud ſophiſma. deus ſcit quicqd̓ ſciuit ⁊cͣ.dicendū ꝙ ē fallatia figure dictōis. cum em̄ dicit̉ deusſcit quicqd̓ ſciuit. nō fit diſtributō ꝓ enūciabilibꝰ: ſꝫ ꝓrebꝰ. nō pro rebꝰ vt ſunt in natura ꝓpria: ſꝫ vt ſunt ī diuina ſcientia ſiue in ſuis rationibꝰ vel ydeis vel exemplaribꝰ. ſit ergo diſtributio ꝓ ip̄is rationibꝰ reꝝ eternis. ſꝫ cum aſſumit ſꝫ ſciuit te eſſe naſcituꝝ: aſſumit conditionē temporalē que nō ē eterna. ſꝫ ſic deberet aſſumere. ſꝫ ſciuit tuā natiuitatē. ¶ Item opponit̉ omne enūciabile quodcūqꝫ deꝰ ſciuit ſcit. ſciuit te eſſe naſcituꝝ: gͦ ⁊cͣ.Rn̄. deꝰ ſcit enūciabilia nō ꝑ modū enūciabiliū ſꝫ ꝑ modum rei in cauſa. Cum aūt aſſumit te eſſe naſciturum:aſſumit enūciabile ꝑ modum enūciabilis: quomō nonfiebat primo diſtributio.¶ Neſtio. xxiiij. de p̄ſcientia deVeſito de diuinaſciētia abſolute: inquirēduꝫ ē in ꝯꝑatione. ẜm em̄ ꝯꝑationē ad futura dicitur p̄ſciētia ẜm ꝯꝑationē ad faciendadiſpoſitō. ẜm ꝯꝑatōeꝫ ad regēda ꝓuidentia. ẜm oꝑationē ad ſaluāda p̄deſtinatō ſicut dictūeſt prius. De his ergo ꝑ ordinē inquirēduꝫ eſt. ⁊ primode p̄ſcientia circa quā plures errauerūt antiqui ⁊ moderni: in hūc modū deducet̉ inquiſitō ad intelligētiaꝫ.Primo an p̄ſciētia ſit tꝑalis vel eterna. Scd̓o vtrū ſitcauſa reꝝ. Tercō vtꝝ ſit cauſata a rebꝰ. Quarto vtrūinferat neceſſitatē rebꝰ. Quinto an ſtet cū libero arbitrio. Sexto vtꝝ ſit infallibil̓. Septīo vtꝝ ſit mutabil̓.¶ Nlēbrum primūIrca primū arguit hoc mō mgr̄ in ſentētijs. Si res future eēnt cauſa p̄ſciētie deitꝑale eēt cauſa eterni: gͦ p̄ſciētia eterna ē.¶ Itē p̄ſciētia aut ponit res ī ſua naturaaut ī cauſa. fi ī ſua natura: gͦ nō eſſet ante res. ſi ī cauſagꝫres ī cauſa ē abnō: ⁊ reſpectꝰ ad res ab eterno. gͦ p̄ſciētia eterna. ¶ Itē cū dico p̄ſciētia duo dico. ſciētia ⁊nē ꝙͣtū ad pͥncipale ſignificatū qd̓ ē ſciētia: n̄eſt dubuin ſit eterna. ſꝫ q̄rit̉ ꝙͣtū ad an̄ceſſionē vtrūilis vel eterna. ſi tꝑalis: gͦ cepit cū rebꝰ. ſꝫ ꝯſtat ꝙīceſſio ſcīe dei ē ante creatura oēm. ſꝫ ꝗcqd̓ ē ante omrā ē eternū: gͦ an̄ceſſio ē eterna. ⁊ ſcīa ſil̓r: gͦ tonū. ¶ Si dicat̉ ꝙ an̄ceſſio reſpectu futuri inꝛ fuxitꝑale ⁊ pōt deſinē eē: ideo dicit̉ p̄ne eē. Sꝫ tūc arguit̉. ab eterno fuit vecum dre. ꝙͣuis gͦ illud dicat̉ reſpectu futuri: tn̄i ab et̓noſcīa ſil̓r ꝙͣuis dicat̉ reſpectuturi: erit tn̄ ab et̓no. ¶ Contra. nihil qd̓ deſinit ⁊ hꝫpoſſibilitatē ad nō eſtet̓nū. ſꝫ p̄ſcīa deſinit ſicut dicitycū res deſinit eē futura: deſinit eē p̄ſcīa. gͦ nō eſtet̓nalo ſen. di. xxxv. trāſumit v̓ba bt̄i auguſic̄ creid creaturā relatiue: ſic p̄ſcīa ad futu-
rū. ſꝫ creator dicit̉ ad creaturā ex tꝑe ⁊ nō ab et̓no: gͦ ſimilit̓ p̄ſcīa dicit̉ ex tꝑe ſic̄ creator. ¶ Itē ſi p̄ſcīa dicit̉ īꝯꝑatōe ad futuꝝ. ſꝫ nihil ē deo futuꝝ. īmo oīa p̄ſentia:nō gͦ dicit̉ p̄ſcīa reſpct̄u futuri ī dei ſcīa: ſeu reſpectu futuri ī tꝑe. gͦ p̄ſcīa dicit̉ ex tꝑe. ¶ Itē aliqd̓ ē cares pͥncipio ⁊ fine ſic̄ deꝰ. aliqͣ hn̄t pͥncipiū ⁊ fine vt tꝑalia. alihn̄t pͥncipiū ⁊ nō fine vt ſempit̓na: gͦ ē pone̓ quartū qd̓nō hꝫ pͥncipiū ſꝫ hꝫ finē. qd̓ videt̉ eſſe p̄ſcīa qd̓ nō incepit ſꝫ deſinit vt dicit mgr̄. vel ſi dicat̉ ꝙ hoc nō pōt eſſe.querit̉ ratō qͣre nō pōt eſſe. ¶ Rn̄. eſt loqui de re et̓namultipl̓r. Quedā em̄ dicūt̉ de re et̓na q̄ deꝰ ē: vt ſine pͥncipio ⁊ ſine fine. vt cū dicit̉ deꝰ ē iuſtus. bonꝰ. ſapiēs: qꝛſine initio ⁊ ſine fine bonꝰ ē. Quedā aūt dicūt̉ vt cū pͥncipio ⁊ cū fine. vt cū dicit̉ deꝰ creat hāc aīam. deꝰ em̄ nōab et̓no creauit hāc aīam: nec ſꝑ creat eā. Quedaꝫ v̓odicūt̉ de eo vt cū pͥncipio: ſꝫ tn̄ ſine fine. vt cū dicit̉ deꝰ ēdn̄ator. hoc em̄ nō dicit̉ de deo ab eterno: qꝛ anteꝙͣ eſſꝫcreatura nō potuit hͦ dici. dn̄ator em̄ dicit illū cui ſubiectus ē aliquis. dicit̉ gͦ dn̄ator ex tꝑe. tn̄ ſine fine: quiacreatura cui domīatur ſine fine ē. ſicut gͦ nō eſt incōueniens aliqͣ dici de deo cū pͥncipio ⁊ cū fine. ⁊ quedam vtcū pͥncipio: tn̄ ſine fine: ſic nō eſt incōueniēs pone̓ alterum ſcꝫ ꝙ quedā dicūt̉ de deo vt ſine pͥncipio tn̄ cum fine: vt p̄ſcia. Qd̓ gͦ querit̉ vtꝝ p̄ſcīa ſit eterna nō tꝑalisDicendū ꝙ p̄ſcīa dicit eternū: tn̄ in reſpectu ad tꝑale.Eſt gͦ loqui de eterno abſolute vel in comꝑatōe. abſolute ſcīa dicit eternū: p̄ſcīa dicit eternū in reſpectu vel incomꝑatōe. Dicendū gͦ ꝙ p̄ſcīa ponit res in cauſa tn̄ inreſpectu ad tꝑale. vnde ponit res q̄ erūt in ſcīa dei. Dicendū gͦ ꝙ anceſſio dicit eternū. ſꝫ in reſpectu ad tꝑaleſꝫ ſcīa dicit eternū abſolute. ¶ Ad illud quo obijcit̉ nihil qd̓ deſinit ē eternū ⁊cͣ. Dicendū ꝙ nō valet. aliquidem̄ dicit̉ deſine̓. nō ꝓpter mutatōeꝫ q̄ ſit in ip̄o: ſꝫ ꝓptermutatōeꝫ q̄ ē in alio. ſicut poſſum eē dexter ⁊ ſiniſter ſiue deſine eſſe dexter ⁊ inciꝑe eſſe ſiniſter me nō mutato.vt poſito ꝙ vnꝰ mō ſit ab vna ꝑte mei mō ab alia. dicit̉gͦ deſitio tm̄ ꝓpter reſpectū qui ē ad alteꝝ: nō ꝓpter mutationē q̄ facta ſit in me. Sil̓r dicendū de p̄ſcia ꝙ dicit̉deſinē nō ꝓpt̓ ip̄am ſcīaꝫ: ſꝫ ꝓpt̓ ip̄m reſpectū. qꝛ res ip̄aad quā ē reſpectꝰ mutat̉ vel deſinit. ¶ Itē ad illud. ſicutcreator dicit̉ ad creaturā: ita p̄ſcīa ad futuꝝ. dicenduꝫꝙ nō eſt ſil̓e vſqꝫquaqꝫ. ſil̓e tn̄ quo ad hͦ: ꝙ vtrūqꝫ dicit̉relatiue. ſꝫ ab eterno vnū: alid̓ ex tꝑe. ¶ Itē qd̓ obijcit̉ꝙ nihil ē deo futuꝝ. ⁊ p̄ſcīa dicit̉ reſpectu futuri ⁊cͣ. dicendū ꝙ futuꝝ in p̄ſcīa dei nihil aliud ē ꝙͣ ydea rei future ī deo. ydea aūt deſinit eē ydea ꝓut dicit̉ rei futurenō deſinit id qd̓ ē ydea: tn̄ deſinit eſſe ydea huiꝰ .i. futuri. Sil̓r id qd̓ eſt p̄ſcīa nō deſinit: tn̄ eſſe in ratōe p̄ſcīedeſinit ⁊ hͦ ē in ratōe reſpectꝰ ꝯnotati. Sil̓r dicendūveritas futuri nihil aliud ē ꝙͣ ratō mūdi facturi. q̄ ratnō deſinit eſſe ſimpl̓r: ſꝫ deſinit eē futuri. vn̄ ſic̄ nūmꝰ incipit ⁊ deſinit eē p̄ciū ſine ſui mutatōe. ita p̄ſcīa deſineſſe p̄ſcīa ſine ſui mutatōe. ¶ Ad aliud dicēduꝫ qͦ q̄ritqͣre nō pōt aliqd̓ eē ſine pͥncipio habēs fineꝫ? Rn̄. ꝙ illed eſſet increatū ⁊ īmutabile. increatū autem ⁊ īmutabile non poteſt habere finem.¶ Nlembrum ſecūdumOOnſequēter querit̉ vtꝝ p̄ſcīa ſit cauſa rerū. Et videt̉ ꝙ ſic. cauſa ē cuiꝰ eē ſeꝗt̉ aliud. ſꝫ ſi ſeꝗt̉ ſi deꝰ p̄ſcit hͦ: hͦ erit. gͦ p̄ſcīa d̓ierit cauſa futuri. ¶ Itē aug. xv. de tri. nōqꝛ ſūt ideo nouit deꝰ: ſꝫ qꝛ p̄ſcit vel nouit magis ſunt. gͦp̄ſcīa dei ē cā reꝝ. ¶ Cōtra. ſi p̄ſcīa dei ē cā. cū ip̄e p̄ſciat mala: ip̄e eēt auctor ⁊ cā mali. qd̓ ē incōueniēs. Impoſſibile eī ē. ꝙ a ſūmo bono ſit aliqd̓ malū. poſſꝫ eī meliꝰ excogitari. Meliꝰ eī ē a qͦ nullū malū: ꝙͣ a qͦ aliquodmalū. ¶ Itē Anſelmꝰ de ꝯcordia p̄ſcīe ⁊ li. ar. cum dico ſi p̄ſcit aliquid: neceſſariū ē illud futuꝝ eſſe. idem eſtac ſi dicam. ſi erit: ex ncc̄itate erit. hic vno non notatur