Queſtio.xxiij.
⁊ ſciant̉: ſunt tamē in ſciētia. ars em̄ addit ſupra ſcientiam cauſalitatem. deus aūt nō ē cauſa maloꝝ: ⁊ ideonon ſunt mala in arte diuina: ꝙͣuis ſint in ſcientia ⁊cͣ.¶ Articulus quartꝰOnſequenter querit̉ vtꝝ ſcientia dei ſit neceſſarioꝝ vel ꝯtingentiū. Ad qd̓ ſic ꝓcedit̉.certior ē neceſſarioꝝ cognitio ꝙͣ ꝯtingentiūqꝛ certius ē omne neceſſariū ꝙͣ ꝯtingens. ⁊ qd̓ eſt ꝑfectius eſt deo tribuendū. gͦ ⁊cͣ. ¶ Item ꝑfectior ē diuinaſciētia ꝙͣ hūana. ſꝫ de ꝑfectōe hūane ſciētie eſt ꝙ eſt neceſſarioꝝ tm̄: gͦ ſciētia diuina ē ſolū neceſſarioꝝ. ¶ Itēpportio ē ſcientis ad ſcibile. gͦ ſicut neceſſariū ſcitur ꝑauſaꝫ neceſſariā: ita ꝯtingēs ꝑ cauſaꝫ ꝯtingentē. gͦ nōſcit ꝯtingentia. ¶ Si dicat̉ ꝙ ꝯtingēs habet cauſaꝫ inferiorem vt naturā vel voluntatē ⁊ hoc ē cauſa ꝯtingēs⁊ habet cauſaꝫ ſuꝑiorē que ē cauſa neceſſaria. Contra.inꝙͣtum habet cauſaꝫ neceſſariā neceſſe ē euenire. Inꝙͣtum habet ꝯtingētē nō eſt neceſſe euenire: gͦ idem neceſſe eſt euenire ⁊ nō euenire. qd̓ eſt incōueniēs. ¶ Itēdeus ſcit hoc futuꝝ ꝯtingēs. ⁊ ſi eſt futuꝝ ꝯtingens: neceſſario erit. vt loq̄mur de neceſſitate ꝯſequētē. ¶ Preterea ſi eſt ꝯtingēs nō de neceſſitate eueniret: gͦ de ncc̄itate eueniet ⁊ nō de neceſſitate eueniet. ¶ Contra. ꝑfectius eſt cognoſcere mutabilia ⁊ īmutabilia ꝑ cauſamneceſſariā ꝙ cognoſcere ſolū neceſſaria ꝑ cauſaꝫ neceſſariam. ſꝫ quod ꝑfectius eſt tribuendū eſt deo. ergo ⁊cͣ.¶ Qd̓ ꝯcedendū eſt. ⁊ dicendū ẜm dyoniſiū vt ſupra.¶ Ad illud qd̓ obijcitur. ꝙ certior eſt cognitio neceſſariorum ⁊cͣ. dicendum. ꝙ eſt ſcientia a rebꝰ: ⁊ eſt ſciētiaad res. Scientia noſtra que eſt a rebꝰ: eſt ẜm ꝯditōnesrerum. ſꝫ diuina ſciētia que ē ad res: nō ſequit̉ conditōnes rerum. ſequitur ergo in noſtra ſcientia neceſſariores cognitio neceſſaria. Item ſi res ſit contingēs: ꝯgnitio contingens eſt de ip̄a. quia ergo cōſcientia dicit cognitionem īmutabilem: ⁊ nos nō poſſumus de ꝯtingētibus habere īmutabilem cognitionem: ideo ſciētia noſtra eſt ſolum neceſſarioꝝ. Sed ſcientia dei que eſt adres. nō eſt per res ſed ſeip̄o. vnde cum ip̄a ſit cauſa immutabilis: per cauſaꝫ īmutabilem ⁊ neceſſariaꝫ ꝯgnoſcit etiam cōtingentia. ¶ Ad aliud quod obijcit̉. ꝙ noscognoſcimꝰ neceſſaria neceſſario: cōtingentia cōtingenter. Dicendū ꝙ hoc non eſt de ꝑfectione ſcientie noſtreſed de imꝑfectione. quia em̄ ſcientia noſtra eſt acceptaa rebus: ⁊ ip̄a res eſt cōtingens. oportet ꝙ ꝯgnoſcimꝰꝯtingenter. ſed de ꝑfectione diuine ſciētie eſt que ꝯgnoſcit ſeip̄a quod ꝯtingentia ſic ſcit neceſſario. Exemplūpatet in artifice ⁊ in me. Cognoſcimꝰ domum ego ⁊ artifex. ſed cognitio mea de domo mutat̉ ẜm mutationesdomus: ſed cognitio artificis nō mutat̉. etiā ante edificationem domus ⁊ poſt deſtructōneꝫ. etiam ſi fiat ſiuenon fiat. ¶ Ad illud qͦ obijcitur. ꝙ ꝓportio debet eē ſcientis ad ſcibile: ergo ſicut neceſſariū ſcitur per ratōeꝫneceſſariam: ita contingens per cauſam cōtingentem.Dicendum ꝙ eſt ens per ſe. ⁊ ens per aliud. ⁊ ens peraliud reducitur ad ens per ſe: ita cauſa contingens adcauſam neceſſariam eſt reducibilis. omne em̄ per accidens reducitur per ſe. ¶ Ad aliud quod obijcit̉ de duplici cauſa ſcꝫ inferiori ⁊ ſuꝑiori. dicenduꝫ ꝙ eſt cauſaſuꝑior deus ⁊ cauſa inferior natura vel volūtas. Quedam aūt ſunt immutabilia ẜm cauſam ſuꝑiorem: vt celum moueri vſqꝫ ad finem mundi. deus enim ita diſpōſuit ⁊ etiam natura motrix ad hoc eſt neceſſario diſpoſita: vnde eſt cauſa īmutabilis ad hoc: tam ſuperior ꝙͣinferior. Item quoddā eſt īmutabile ẜm cauſaꝫ inferiorem: qd̓ tamen eſt mutabile ẜm ſuperiorem. vt ſolē moueri qui habet cauſaꝫ īmutabilē neceſſariā inferioremquod tamen ẜm cauſaꝫ ſuꝑiorem eſt mutabile. vt patꝫin Ioſue. ix. Item eſt quoddā īmutabile ẜm cauſaꝫ ſuperiorem: tamen mutabile eſt ẜm cauſam inferiorē. vt
ſi deus p̄uidit me iturū romam. ẜm cauſaꝫ ſuꝑioreꝫ eſtīmutabile: ẜm cauſaꝫ inferiorē eſt mutabile: cuꝫ deuspuiderit ⁊ diſpoſuerit ꝙ iſte actus eliciat̉ a mea volūtate nō coacta. nō ſequit̉ gͦ hoc eſt īmutabile ẜm cauſaꝫſuꝑiorē. gͦ eſt īmutabile. īmo eſt quid ⁊ ſimpliciter. qd̓em̄ dicit ẜm cauſaꝫ ſuꝑiorē īmutabile ẜm qd̓ dicitur. ⁊ideo ẜm qd̓ neceſſe eſt euenire. Nam illa cauſa ſuꝑiornō eſt determinata cauſa huius: nec cogens inferioreꝫad hoc ꝙ res ſit.¶ Articulus quint̉Onſequēter querit̉ an̄ ſciētia dei ſit enūciabilium. ad qd̓ ſic. ſciētia enūciabiliū eſt cuꝫꝯpoſitione ⁊ diuiſione. eſt em̄ acceptio alicuiꝰ de aliquo: vel alicuiꝰ ab aliquo. gͦ ſi ꝯpoſitio ⁊ diuiſio longe relegata eſt a ſimplicitate diuine ſciētie. relinquit̉ ꝙ nō erit enūciabiliū. ¶ Item anima qm̄ ſimpleeſt. nō poteſt plura ſimul intelligere vel ꝯgnoſcere. vn̄ph̓us. ꝯtingit ſcire multa: intellige̓ aūt vnum ſolum. ergo cum primū ſit ſimpliciſſimū: nō poteſt multa videreſimul. ¶ Contra. ip̄e ſcit res omnes ⁊ ſcit omnes actꝰanime. ſed res ſunt de quibꝰ ſunt enunciabilia: actꝰ v̓oanime eſt enūciare ſiue enūciatio. relinquit̉ ergo ꝙ ip̄ſcit enūciabilia. ¶ Qd̓ ꝯcedendū eſt. Sed notandū. ꝙſcientia nō eſt de enūciabilibꝰ per modū enūciabiliumſed per modū rerum: de quibꝰ ſunt enunciabilia. ⁊ nonper modū illum quo ſunt in natura ꝓpria: ſed ꝑ modūillum quo ſunt in cauſa ſua. ⁊ ita enūciabilia reducuntur ad res: res autem ad cauſam que quidē eſt ſufficiens ad eſſe. ¶ Ad illud igitur quo obijcitur anima eſtſimplex ⁊cͣ. Dicendum ꝙ ſimplicitas nō impedit quinplura ſimul ⁊ ſemel intelligātur a ſimplici. Non enimimpedit quin plures habeat reruꝫ ſimilitudines. vndeꝯuertēdo ſe ſuper diuerſas reꝝ ſimilitudines: conferēdo ſiue iudicando de rebꝰ quaꝝ ſunt ſimilitudines: nōpōt nō plura ſiml̓ intellige. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉. ꝙ cōtingit intellige̓ vnū ſolū ẜm ph̓m. dicendū ꝙ loquit deintellectu ꝓut eſt acceptō pͥncipioꝝ. vult em̄ oſtēde̓ differentiā inter ſcientia ⁊ intellectu. ꝓut ſcientia eſt acceptio ꝯcluſionū: intellectꝰ pͥncipioꝝ. ſcꝫ ꝙ intelligēdopͥncipia nō ꝯtingit intellige niſi vnicū ſolū. Sed ſciendo ꝯcluſionē neceſſe eſt ſcire plura: ſcꝫ pͥncipia ⁊ cōcluſionē. videt igit̉ aīa ſimul ⁊ ſemel multas res ꝑ multasſil̓itudines reꝝ. vnde videt multa nō vno ſꝫ multis: deus v̓o videt multa vno .i. ſeip̄o. vnde in viſione dei nondiffert qd̓ videt ⁊ per quod videt. quia videt ſe per ſe:⁊ in ſe videt omnia. quia eſt cauſa illoꝝ. quēadmodumponit exemplū bea. dyoni. in li. d̓ diuinis nomībꝰ. ī cētro ⁊ vnitate dicēs. ī monade oīs numerꝰ ſubſiſtit. autinꝙͣtuꝫ que a monade ꝓcedit diſcernit̉ ⁊ multiplicat̉.⁊ in cētro omnes linee circuli ẜm vnitatē primā conſtitute ſunt. Breuiter aūt diſtantes breuiter diſcernūtur⁊ que ſcꝫ magis ⁊ magis. ſic in tota omniū natura .i. indeo: oēs ratōes nature ſinguloꝝ ſunt cōuolute ꝑ vnamin cōfuſam. Item dyoni. in eodem diuina ſapīa ſeip̄aꝫꝯgnoſcēs: ꝯgnoſcit oīa materialia īmaterialit̓. ⁊ nō ꝑtite ꝑtim: ⁊ finite infinita. ⁊ multa vniuerſalit̓ ip̄o vnoīa ꝯgnoſcēs ⁊ adducēs. Etem̄ ſi ẜm vnā cauſam deeſſe oībꝰ tradidit: ẜm vnicam eandē cauſam ſciuit oīa:vt ex ip̄o exiſtētia ⁊ in ip̄o prius ſubſiſtētia.¶ Articulus ſextOnſequēter querit̉ viꝝ ſcīa dei ſit ſingl̓ariūAd qd̓ ſic. intellectꝰ hūanꝰ nō eſt ſingularitſꝫ ſolū vniuerſaliū. ⁊ ratō huiꝰ ē: qm̄ intellectus īmaterialis ē: ⁊ abſtractꝰ a loco ⁊ a tempore. ſingulare v̓o eſt hic ⁊ nūc. Cum ergo diuinꝰ intellectꝰ ſit maxime īmaterialis ⁊ abſtractus a loco ⁊ a tꝑe: nō poteſthabere ſcientiam ſingulariū. ¶ Item on̄ditur ab Areſto. ī pͥma ph̓ia. ꝙ deus non cognoſcit alia a ſe: quoniā