Queſtio.xviij.

num in creatore et creatura. Bonum enim increatumſicut dicit dyoniſius dicitur. ex quo omnia ſubſiſtunt.et ſic ſe habet in ratione cauſe efficientis ad bonuꝫ creatum: ꝙ ab ipſo eſt. et dicitur bonuꝫ increatum in quoomnia contenta ſunt. et ſic ſe habet in ratōne cauſe formalis ad bonum creatum qd̓ in ip̄o eſt et tanꝙͣ in cōtinente. Iterum bonū increatum dicitur quod omnia affectant et ad quod omnia ꝯuertantur. et ſic habet intētionem cauſe finalis. Bonum d̓o creatuꝫ dicitur quiaa bono. quia in bono: quia ad bonum. Modus auteꝫſumitur ex comparatōne creature ad efficientem quiaipſa dat modum. Species ex ordinatione rei ad cauſaꝫformalem. ordo v̓o ex comparatione ad cauſam finalē.Inꝙͣtum ergo bonum creatum dicitur quia a bono habet modum. inꝙͣtum dicitur bonum quia in bono dicitur habere ſpeciem. inꝙͣtuꝫ dicitur bonum quia ad bonum dicitur habere ordinem. licet ante hec omnia iudicent bonum: principaliter tamen ẜm ordinem dinoſcitur quia ſpecies in intellectu ſuo ponit modum. ordoautem dat preintelligere modum et ſpeciem et nō econuerſo. vnde ponit illa: et ideo tanꝙͣ per ſummū notificatur per ordinem. quia notificatio illius per ordinemeſt notificatio illius per modum et ſpeciem: cum ordoille preintelligat. ¶ Ad illud quod obijcitur. ꝙ bonumdinoſcitur penes ordinem cum dicat bonuꝫ ad comꝑarationem ad finem principal̓r: hec tamen comparationon excludit comparatōnem eius ad formam et efficiētem. quin ſcilicet dicatur bonum quod ex bono quod ībono. immo potius ponunt illā: quia cauſa finalis induit rationem aliarum cauſarum. ¶ Ad aliud dicenduꝫ. ꝙ ſpecies dicitur duobus modis. Uno modo ſpecies dicitur quo res diſtinguitur. et ſic condiuidit̉ contra modum et ordinem: quia modus eſt quo res limitetur: ſpecies quo diſtinguitur: ordo quo ad aliud ordinatur. Alio modo dicitur ſpecies quo res placet et accepta eſt. et hoc modo dicit rationem boni decurrentisper illa tria. Et ſic intelligitur totum malum de ſpeciei priuatōne deſcendere. ¶ Ad vltimū dicendum. ꝙ iſtanō poſſunt cadere in malum in ſe manentia ẜm idem.ſed ſicut dicitur de eo quod eſt bonum natura ꝙ ē malum voluntate vt de homine malo. et dicitur bonū malum ſed non ẜm idem. quia bonum ẜm naturam: malum ẜm voluntatē. ſic modus ſpecies et ordo dicunturmali non ẜm idem. verbigratia. malus modus in anima praua que ꝯſeruat modum nature ꝙͣuis non volūtate. vel quemadmodū dicit aug. in li. de natura boni.Malus modꝰ vel mala ſpecies vel malus ordo aut iōdicuntur. quia minora ſunt ꝙͣ eſſe debuerunt: aut quianon his rebus accomodant̉ quibus accomodāda ſuntet ideo dicunt̉ mala ꝙ ſunt aliena ⁊ incongrua tanꝙͣ ſidicatur aliquid non bono modo egiſſe quod minꝰ beneegit ꝙͣ debuit. aut quod ita egit ſicut in re tali nō debuit. vel amplius ꝙͣ optebat: vel non cōuenienter. vt hocipſum quod reprehenditur malo modo actum. non obaliud iuſte reprehendatur: niſi quia ibi non eſt ſeruatꝰmodus. ¶ Item ſpecies mala vel in ꝯparatione diciturformoſioris atꝫ pulcrioris ꝙ iſta ſit minor ſpecies iſtamaior. non modo ſed decore. Aut quia nō congruit huic rei cui adhibita eſt vt aliena et inconueniens videatur: tanꝙͣ ſi nudus homo in foro deambulet: quod nonoffendit ſi in balneo videatur. Similiter et ordo tuncmalus dicitur. cum minus ſpecie ordo ſeruatur. Undenon ibi ordo ſed potius inordinatio mala eſt. cum autem minus ordinatum eſt ꝙͣ debuit: aut non ſicut debuii. vbi tamen aliquis modus aliqua ſpecies aliquis ordo eſt: aliquod bonum et aliqua natura eſt. Ubi auteꝫnullus modus nulla ſpecies nullus ordo eſt: nullū bonum et nulla natura eſt.

¶ Nembrum ſextumOnſequenter inquirendum eſt ſi vnumquodqꝫ inꝙͣtum eſt bonum eſt? Ad quodeſt auctoritas Boecij in libro d̓ ebdomadibus. Item auguſtinus in libro de libe.arbi. et alijs locis. ¶ Contra. ſi vnumquodqꝫ inꝙͣtum ēbonum eſt: erit.um per eſſentiam. ergo eſſentialiterbonum: ergo beim ſicut deus. Si reſpondeatur iuxta boeciuꝫ in libro de ebdomadibus ꝙ bonū dr̄ duobꝰmodis. Primum eſt quod eſt vere bonum. quoniā bonum eſt in eo quod eſt id ē ſue eēntie veritate. Secundūꝙ eſt bonum nō eſſentie ſue veritate ſed denominatōneſue cauſe. quia fuit a bono vel eſt ad bonum. quemadmodum humanū dicitur duobꝰ modis vt dicit Porretanus generis ꝓprietate vt animal humanum hominedemonſtrato. Denominatōne ſue cauſe. quia ex eo fluxit cuius humanuꝫ ē eſſe. et hoc modo dicitur opus velartificium humanū. et vtrunqꝫ ſiue hoc animal demonſtrato homine: ſiue hoc opus quod eſt ab homine dicit̉humanum in eo ꝙ eſt ſed differenter. quia hoc animalhumanum in eo ꝙ eſt quia eius eſſe eſt humanum eſſe.Hoc v̓o opus. non quia eius eſſe eſt humanuꝫ eſſe: ſedquia fluxit ab homine cuius eſſe eſt humanum. Similiter cum dicitur deus bonus. in eo ꝙ eſt hoc eſt. quiaeius eſſe eſt bonitas. cuꝫ dicitur creatura bona in eo ꝙeſt. ſcilicet quia a bono eſt: hoc eſt ab eo cuius eſſe ē bonitas et ad illud eſt. vnde auguſtinus in encheridion.nature omnes quia conditor earum eſt ſumme bonus:bone ſunt. ¶ Contra obijcitur. nam cum humanuꝫ cūdicitur de opere poſt factum eſſe non ponat aliquid inopere ergo bonum non ponit aliquid in facto eſſe creature quod eſt falſum. Cum ergo bonum ponat in ipſacreatura relinquitur ꝙ non dicuntur bonum ſicut humanum. ¶ Item obijcitur de yle ſiue prima materia dequa auguſtinus in libro de natura boni. yle non per aliquam ſpeciem ſentiri ſed per oīmodam priuationemſpeciei cogitari vix poteſt. Cum ergo determinetur bonitas ẜm modum ſpeciem et ordinem vt dictum eſt. yleautem inꝙͣtuꝫ eſt intelligitur priuata modo ſpecie ⁊ ordine: relinquitur ꝙ non erit bona inꝙͣtum eſt. ¶ Itemfornicatio vel culpa eſt in fornicatōne vel peccante. ſi gͦvnumquodqꝫ inꝙͣtum eſt bonum eſt: ergo fornicatio vl̓culpa inꝙͣtum eſt bona eſt: ſed inꝙͣtum fornicatio culpa eſt: ergo fornicatio inꝙͣtum fornicatio bona eſt.¶ Reſponſio. cauſa prima ſicut dicit ph̓s. magis ē eſſentialis cauſato ꝙͣ cauſe alie. quod tamen intelligendum eſt ſic. non ꝙ cauſa prima ſit de eſſe cauſatorum:ſed ꝙ cauſata nulla niſi ab ipſa ſunt. nec niſi per ip̄amſunt et ſeruantur. nec niſi vt ad ipſam ſunt habet eſſeergo bonum quod dicit rationem cauſalem ſicut dicit dyoniſius. Bonum eſt in quo omnia ſubſiſtunt et īquo omnia ſeruantur et ad quod omnia conuertunturHinc eſt ꝙ vnumquodqꝫ inꝙͣtum eſt: a bono et ad bonuꝫ eſt. et hec eſt bonitas in creatura eſſe a bono in bonō ad bonuꝫ. et ideo bonitas creature non eſt bonitasper eſſentiam: et tamen eſt in eo quod eſt. Concedo ergo ꝙ non ſic dicitur omnino creatura bona ſicut opusdicitur humanum. ꝙͣuis vtrunqꝫ dicatur per denominationem ſumptam a cauſa. quia cauſa diuina magiseſſentialiter ſe habet ad ſuum effectum qui eſt creatura: ꝙͣ cauſa humana ad ſuum opus. ¶ Ad aliud dicendum. ẜm illud Auguſtini de vera religione. Illud qd̓in comparatione perfectorumorme dicitur. ſi habꝫaliquid forme ꝙͣuis exiguumim eſt nihil. nōnullum ergo bonum eſt capacitas forme. et ideo qui preſtitit formam fecit etiam poſſe formari. Scd̓m erdr̄ natura capacitas forme ẜm quaꝫ dicimꝰmateria