luntas boni et ſumma potentia. ergo ſummū odiumſiue deteſtatio mali et ſumma potentia ad deſtruendum malum. poſito ergo ſummo malo: querit̉ an ſūme bonum habeat voluntatem deſtruendi ipſum?et ſi nō habet: nō ſumme deteſtatur malum: ergo noneſt ſummum bonum. Si habet: aut ergo poteſt deſtruere ſummum malum: aut nō poteſt. ſi nō poteſt: ergonō eſt ſumme potens ergo nō eſt ſummum. ſi poteſt etvult et conſtat ꝙ ſcit: ergo nō eſt aliquo modo compatiens ſummū malum in eſſe. ¶ Contra. ſi ſimpliciterad ſimpliciter: et magis ad magis. et maxime ad maxime. ergo ſi bonum habet oppoſitum malum. et magis bonum magis malum. et ſummum bonum ſummum malum: ergo ſummum malū eſt. ¶ Item in bonis ſequitur aliquid eſt bonum ⁊ aliquid eſt melius.ergo aliquid optimū. ergo ſimiliter in malis aliquideſt malum aliquid peius. ergo aliquid peſſimū: ergoſummum malum eſt. ¶ Item cōtrariorum contrarieſunt cauſe. ſed in vniuerſitate ſunt multe contrarietates et multa cōtraria: ergo et cauſe cōtrarie. Sꝫ vnaeſt cauſa omniū bonorum que nec eſt cauſa malorumergo eſt neceſſe ꝙ vna ſit cauſa omnium malorum. ſicut ergo illa eſt ſummū bonum: ita illa ponetur ſummum malum. ¶ Item ſequitur. ſi aliquid eſt bonumparticipatione ergo aliquid eſt bonum ꝑ eſſentiā. ergo ſimiliter aliquid eſt malum ꝑticipatione. ergo aliquod eſt malum ꝑ eſſentiam. ¶ Item nihil eſt principium ſaluatiuū et corruptiuū. cum ergo bonorum etcorruptorum ſit principium ſaluatiuū. ergo et malorum et corruptibiliū erit principium corruptiuum.¶ Si dicatur ꝙ corruptibiliū nō eſt ponendū principium. cum corruptio accidat ex defectu: et ideo ex nōcauſa potius ꝙͣ ex cauſa. Contra om̄e corruptiuumeſt actiuum. om aūt actiuū habet naturā poſtꝙͣ agiterit igit̉ aliqͣ natura principiū corruptiuū. ¶ Itē pelauctoritates voluerūt oſtendere Manichei duo principia hoc modo. xij. math̓. aut facite arborem bonaꝫet fructum eius bonum. aut facite arborem malam ⁊fructum eius malum. glo. Rabani. nō poteſt ex bonomalum vel ex malo naſci bonum. Et ibideꝫ. nihil medium quin boni actoris tm̄ ſint bona et mali mala.ex ꝗbo colligit̉ ꝙ boni ⁊ mali n̄ idē ſunt principiū ſeddiuerſa. ¶ Item .j. ioh̓. iiij. qui facit peccatū ex dyabolo eſt. nō materialiter: ergo effectiue. et ergo dyabolꝰeſt principiū efficiēs mali et deus boni. ¶ Itē math̓.xv. om̄is plantatio quā nō plantauit pater meus celeſtis eradicabitur. ergo aliquid eſt quod non plantauit pater celeſtis. hec plantatio ꝗd eſt aliud ꝙͣ alicuiꝰrei productio in eſſe. igit̉ eſt aliud principiū a deo ꝓducens res in eſſe. ¶ Item ioh̓. viij. vos ex pr̄e dyabolo eſtis. et conſtat ꝙ nō eſt pater niſi creatōne. ¶ Iteꝫij. Coꝝ. iiij. ſi euangeliū nr̄m opertū eſt in his que pereunt. eſt opertum in quibꝰ deus hꝰ ſeculi excecauitmentes infideliū. nō aūt intelligendū eſt de bono deꝙ excecauit mentes infideliū. igitur de malo. ¶ Itemioh̓. xiiij. venit princeps mundi huius. vnde innuit ꝙvnus ſit princeps mundi huiꝰ: et alter alterius. et intelligitur de dyabolo. ¶ Item Ro. vij. video aliaꝫ legem in membris meis repugnantē legi mentis mee.igr̄ due leges ſunt in homīe. ſed lex ſpiritus eſt a deoergo cōtraria eſt a ꝯtrario principio. ¶ Iteꝫ ioh̓. viij.dyabolus homicida fuit ab initio. igitur eſſentialitermalus vel a malo principio. ¶ Item ioh̓. viij. dyabolus eſt mendax et pater eius. ſi pater igitur efficientcauſa et nō ab altero. ſed cauſa et principiū idem. ergo ⁊cͣ. ¶ Item gen̄. j. vidit deus cuncta que fecerat eterant valde bona. econtra eccͣs .j. vanitas vanitatuꝫet omnia vanitas. nō igitur hoc a deo. ¶ Reſponſiodeceptio manicheorū fuit. quia eſtimauerūt priuationes cauſari ſicut poſitiones. quod nō eſt verum. pri-

uationes em̄ nō habent cauſaꝫ efficientē quemadmodum poſitiones: ſed deficientem. vnde auguſtinꝰ. xij.de ci. dei. non eſt efficiens cauſa mali ſed deficiens: qꝛnec mala voluntas eſt effectio ſed defectio. Cauſamergo mali velle inueniri eſt. ac ſi aliquis velit videretenebras et audire ſilentium. que nobis per oculosnota ſunt nō ſpecie ſed ſpeciei priuationē. talia v̓o neſciendo ſciuntur vt ſciendo neſciātur. Silentium em̄nō niſi audiendo auditur. Reſpondendum ergo adobiecta ẜm ordinem. ¶ Ad primum dicendum. ꝙ regula illa ſi ſimpliciter ⁊cͣ. differenter intelligitur inpoſitionibus et priuationibus. In poſitionibus em̄eſt magis et minus ꝑ participationem vnius formevel nat̉e. ſicut ī coloribꝰ ẜm ꝑticipationē forme albedinis ẜm plꝰ vel minꝰ dr̄ pn̄s albū vl̓ minꝰ. in priuatōibꝰ v̓o aliter ē. Naꝫ in priuationibꝰ nō dicitur magis et minus per participationem vnius forme ẜmmagis et minus. ſed per receſſum a forma ſine habitu: reſpectu cuius dicuntur priuationes ẜm magis ⁊minus. Preterea nō eſt ponere terminum. ⁊ ideo necſummum ſimpliciter ſicut patet in curuo. dicitur em̄curuum per elongationem a recto. curuius per maiorem elongationem: curuiſſimum per ſummam elongationem. ſic igitur malum et peius dicuntur ꝑ elongationem a bono ſeu priuationem boni ẜm magis etminus. et ſummum malum dicetur per ſummā elongationem. ſi igitur non eſt ponibilis ſumma elongatio ab vno: quia hoc eſſꝫ ſumma elongatō ab eē ſicutſuperius oſtenſum eſt: relinquitur ꝙ nullo modo eſtſummum malum. Illa ergo regula ſi ſimpliciter adſimpliciter ⁊cͣ. tenet in illis in quibus eſt maximumet terminus ẜm acceſſum ſiue receſſum ſed in malonon eſt terminus receſſus: quia malum eſt infinitū:propterea nō eri: ponere ſummum malum. ¶ Ad ſecundū iā patꝫ reſpōſio. qꝛ nō eſt ſimilis comꝑatio inbono et in malo. vnde nō ſequitur ſi in bono poniturmaximū ꝙ in malo ponatur: cum em̄ malum priuatōſit nō habet eſſe ſubſiſtens niſi in natura. que quideꝫpriuata eſt a bono et nata ad bonuꝫ. Propterea nonpoteſt aliquo modo eſſe nec etiam intelligi ſummummalum ſimpliciter. Diſtinguēdum tamen eſt ꝙ ſūmūmalum poteſt dici duobus modis. vno modo quo nihil poteſt dici peius nec habet aliquid boni: et hͦ modo nihil eſt ſummum malū. Alio mō dicitur ſummūmalum. quo nihil eſt peius et hoc modo ſummū malum eſt ipſa inordinatio creature qua nihil eſt peius¶ Ad tercium dicendum. ꝙ eſt cauſa propria ꝓximaet immediata. et eſt cauſa prima ꝯmunis. Cauſa propria proxima et immediata differens eſt contrarioꝝſed cauſa principalis et prima eſt vna cōtrariorū. qd̓patet. cōtraria ſunt vnius generis. ſicut albedo ⁊ nigredo in genere coloris. vna igitur eſt natura in contrarijs. et que eſt cauſa illius: eſt cauſa ꝯtrariorū. ſic̄que eſt cauſa coloris ſimpliciter: eſt cauſa albi et nigri colorum. ꝙͣuis cauſa proxima ſimiliter differat.Similiter nota in omni oppoſitōne per ſe eſt aliquiocōmune ipſis oppoſitis. vel cōmune ẜm dictionem. ſicut eſt in oppoſitis ẜm affectionem et negationē. vnaeſſentia eſt cōmunis ẜm dictionem: aut cōmune ẜmrem. et hoc videtur cōmune materiale. et hoc modoeſt cōmune ẜm priuationem et habitum. vel cōmuneformale: et hoc abſolutum vel reſpectiuum. cōmuneabſolutum eſt in oppoſitione contrariorum: quia ibieſt vna forma generis cōmunis ipſis ſpeciebus. commune formale comparatum eſt in relatiuis. quia ibieſt cōmunitas habitudinis. Cum ergo in omni oppoſitione oppoſitorum inueniatur vnum quod eſt fūdamentum ipſiꝰ oppoſitionis. que erit cauſa illius vnius erit cauſa ipſis oppoſitis vna ergo eſt cauſa omnium oppoſitorum: prima dico nō proxima. ¶ Ad quar-