Queſtio.xij.

habentes potentiaꝫ ẜm ſuas ꝑtes reſpectu mēſurati. ⁊ꝓpter hoc cum vna pars mēſurat vnam partem: menſurat ⁊ alia aliam. ſed partes durationis nō ſunt habentes poſitioneꝫ. ergo ſi ſunt plures partes ſimul: qd̓menſurat vna: ⁊ altera. ⁊ ſi ſic altera ſuperflueret. qd̓non debet eſſe ſed ſucceſſiue. ergo cum partes ſint temporis ſucceſſiue: iam non differrent euum ⁊ tempus.¶ Ad hoc dicendum. ꝙ ſicut menſuratum caret fineſed nō principio ⁊ ex ſe non habet extenſionem: ſic necipſum euum ẜm rem habet extenſionem. ¶ Ad illd̓ qd̓obijcitur. ꝙ illud quod ab aliqua differentia deficit cadit in differentiaꝫ oppoſitam. Reſponſio. ꝙ eternitasincreata ſimplex eſt omnino ⁊ ideo in ipſo eſt carentiaomnis compoſitionis. Eſt enim carens compoſitioneque eſt ex pluribus ſicut eſt integrale. ⁊ compoſitionequa aliquid dicitur componi ſicut actus ſubſtantie. ⁊compoſitione qua aliquid poteſt eſſe tale vt aliꝗd componatur illi ſicut materie forma. quia ergo ſimplicitascrernitatis quālibet illarum compoſitionum excluditquocunqꝫ modo ſit aliquid componibile deficit a ſimplicitate eternitatis ⁊ eſt in differentia oppoſita. ⁊ id̓onō ſequitur ꝙ ſi deficit a ſimplicitate eternitatis: ꝙ ſitcompoſitum ex pluribus. ſed ꝙ ſit componibile ex pluribus vel componibile alij vel aliud iſti. De euo auteꝫpoteſt videri: quia alteram compoſitionum habet. adminus quia eſt componibile alij: quod nō eſt ipſum ſcꝫſuo euiterno. ¶ Ad ſecūduꝫ dicendum; ꝙ in euiterniseſt cōſiderare ſubſtātiam ⁊ actionem. nomen ergo euipoteſt accipi cōmuniter ⁊ ꝓprie. ꝓprie enim eſt euū ẜmbeatum Dyoniſium: in alteratum ⁊ ẜm totum eē menſurans. ⁊ ẜm hoc euum eſt menſura euiterni: inꝙͣtumhabet eſſe extra motum omēm ⁊ mutationeꝫ. hoc autēeſt ẜm ſubſtātiam ⁊ ẜm actionem cōnaturalem ſubſtātie. cuiuſmodi actio eſt in ſole lucere: ⁊ in angelo intelligere. Inꝙͣtum v̓o habet eſſe in mutatione ⁊ motu: mēſura ipſius eſt tempus vel aliquid ad modum temꝑisſe habens. ẜm ꝙ dicit philoſophus in libro de cauſis.Inter rem cuius ſubſtantia eſt in momēto eternitatis⁊ rem cuius ſubſtātia ⁊ actio eſt in momēto temporiseſt media. cuius ſubſtantia eſt in momento eternitatis⁊ operatio in momēto temporis. ⁊ tempus dicit̉ ibi cōmuniter: ſicut poſt patebit. Communiter v̓o euum ſiueeternitas creata dicitur complecti metiendo ⁊ ſubſtantiam que eſt extra omneꝫ mutationeꝫ: ⁊ actioneꝫ ipſaꝫque eſt rei euiterne. que tamen eſt in mutatione: quiaquicquid menſurat ſuperius: menſurat inferiꝰ. Scd̓mhoc euum ſubſtantiam euiterni ⁊ actioneꝫ cōnaturalēque vno modo ſemper eſt mēſurat vt mēſura ꝓpria ẜmtotum. actioneꝫ v̓o que in motu eſt ẜm totum mēſuratvt mēſura cōmunis. quemadmoduꝫ eternitas menſurat diuina vt mēſura ꝓpria ⁊ coequata euiterna ⁊ temporalia vt mēſura cōmunis. ſimilit̓ euum inuariabilia habentia principium vt mēſura ꝓpria: variabiliavt mēſura cōmunis. ⁊ ex hoc nō ſequitur ꝙ euum partibile ſit. Anſelmus auteꝫ eternitati angeloꝝ ꝯcernitoꝑationeꝫ ẜm quam aliquid aduenit aliꝗd preterit. q̄aūt ſit ꝓpria mēſura hꝰ oꝑationis. jͣ. dicet̉. ¶ Ad tercium dicēdum. ꝙ actionis angeli ſcilicꝫ ꝯtemplatōnis⁊ amoris intēſi ⁊ remiſſi. poſito ꝙ intēderet̉ vel remitteret̉. nō mēſura ponet̉ tempꝰ ꝓprie nec euum ꝓprie: ſedduratio que eſt tempꝰ ꝙͣtum ad aliꝗd ⁊ euuꝫ ꝙͣtum adaliꝗd qͣi tēpus. qꝛ ibi eſt quedaꝫ variatio in modo ꝯtēplatōis ⁊ amoris qͣi euum ꝗa in actu ꝯtemplationis ⁊amoris nō eſt ẜm eſſentiaꝫ variatio. immo angelus ſꝑvidet facie ad faciē ꝑ ꝯtemplatōꝫ. manet gͦ in angelo n̄nutata eēntia actus ꝙͣuis variet̉ circūſtantia actus. ⁊hāc durationē quidaꝫ voluerūt appellare ſeculū: qd̓ dr̄a ſequēdo. ⁊ ſicut dicit dama. ꝓtendit̉ cū eternis veluttemꝑalis motus ⁊ ſpaciū.

Articulus quartꝰOnſequēt̉ querit̉ de ꝯꝑatōe eui ad tp̄us. q̄runt̉ gͦ tria. Primo mō. qūo ſe hēant ẜm extēſionē duratiōis. Scd̓o. an ſit ponē̓ aliquāduratōꝫ mediā int̓ euū ⁊ tp̄us. Tercō de ꝯꝑatōne nūctꝑis. eui. ⁊ eternitatis.Ad primū gͦ obijci .§. j.tur. Omīs mutatōis ē tp̄us mēſura. ſꝫ mutatio p̄cediteuū: qꝛ euū ꝑ mutatōꝫ q̄ eſt creatio exit in eſſe. gͦ tp̄s natural̓r p̄cedit euū. ¶ Iteꝫ qd̓ cepit ſic̄ dicit Richar. des. victo. cepit eē ex tꝑe. cū gͦ euū ceꝑit: cepit ex tꝑe. gͦmū. ¶ Itē ſimul cepit tp̄us ⁊ angelꝰ ⁊ materia pͥma.euū eſt duratio angelice nature. gͦ ſil̓ exit in eē tempꝰ ⁊euū. gͦ euum nō p̄cedit tp̄us. ¶ Cōtra. Boe. tempꝰ abeuo ire iubes. ſiue igit̉ ſit ſenſus ab euo ſicut a ca. velab euo .i. poſt euū. ſemꝑ original̓r euū erit an̄ tempꝰ.¶ Iteꝫ omīs motus ⁊ mutatio radicat̉ ī aliqͦ immobili. vt mutatōes generabiliū ī materia q̄ eſt immobilis⁊ mutatōes celoꝝ ī materia celoꝝ q̄ ē immutabilis. ⁊mutatōes angeloꝝ ⁊ aīaꝝ in eoꝝ ſub̓a q̄ eſt immutabilis. Si gͦ ſic ſe hꝫ duratio menſurās eēntiā materie velſub̓aꝝ celoꝝ ⁊ aīaꝝ vel angeloꝝ ad duratiōꝫ mēſurātēmotus ⁊ mutatōes eoꝝ: ſicut ſe hꝫ eſſe mutationuꝫ adeſſe ſub̓aꝝ que ſunt yadix mutationū: ſi mutatōnes ꝓcedūt a ſubſtantijs. gͦ ſub̓a precedit mutatōꝫ original̓rgͦ ⁊ duratio duratōꝫ original̓r. gͦ tempꝰ ab euo: ſiue tēpus menſura mutatōis durationū euum ſub̓aꝝ. ¶ Itēſi tempus dicit̉ radicari ī motu pͥmi mobilis: ẜm motūprimi mobilis precedit ſub̓a mobilis ⁊ ſub̓a motoriscauſalit̓ que mēſurant̉ euo. gͦ euū p̄cedit tempꝰ cauſaliter. ¶ Rnſio. tempus dicit̉ coīter ⁊ improprie: coīter ſꝫminꝰ ꝓprie ⁊ ꝓprie. Coīter ⁊ improprie dicit̉ tp̄s vnūnūc primo. Coīter minus ꝓprie: nūc poſt nūc. Propͥv̓o tempꝰ extenſio ꝯtinua ẜm pn̄s a p̄terito in futurū.Primo mō tempus nō eſt tempꝰ ſꝫ tēꝑis initiū. Scd̓omō tempꝰ eſt numerus ẜm priꝰ ⁊ poſteriꝰ. Tercō mōtp̄us eſt ꝯtinuū ẜm ꝯtinuitatē motus ẜm priꝰ ⁊ poſterius. ⁊ mediū qd̓ eſt terminus p̄teriti prioris ⁊ futuripoſterioris. Prīo mō ẜm improprietateꝫ tp̄s īmo nūqd̓ eſt principiū tꝑis: reſpicit primā mutatōꝫ a nō eſſein eſſe. que eſt creatio paſſiua: in qua nō ponit̉ niſi nūcprimo eſſe poſt nō eſſe. Secūdo mō reſpicit mutatiorque eſt de vno eſſe in aliud eſſe ſine ꝯtinuo. Tercō mōreſpicit mutatōꝫ que determinat̉ ẜm magnitudinē p̄mi mobilis ⁊ ſpacij ẜm quā eſt motus. que eſt de vno īaliud ꝯtinue ⁊ ſucceſſiue. Primus ſenſus habet̉ ex p̄mo gen̄. In principio creauit ⁊cͣ. Glo. in principio tēporis. Secūdus ⁊ tercius habent̉ ab augͦ. in. xij. de ci.dei. vſqzadeo angeli omni temꝑe fuerūt: vt etiā an̄ oīatemꝑa facti ſunt. ſi a celo incepta ſunt temꝑa: ⁊ illi iaꝫerant ante celum. ⁊ ſi tempus non a celo ſed ante celūfuit: non in horis ⁊ menſibus diebus ⁊ annis. ſꝫ in aliquo mutabili motū: cuiꝰ aliud prius aliud poſteriꝰ eoꝙ ſimul eſſe non poſſunt. Si igitur in angelicis motibus tale aliquid fuit. neceſſe ē ꝙ angeli exquo ſacti ſūt:ſemporaliter mouebantur. quia cum illis tempus fuitEt hoc modo dicit ſuper geneſim ad litteram. ꝙ deuscreaturam ſpiritualem mouet per tempus. ¶ Ad primum ergo quod obijcit. ꝙ omnis mutationis menſura eſt tempus: patet diſtinctio. nam prime mutatōnisnō ē mēſura tp̄s ſꝫ nūc. Eſt .n. nūc eui qd̓ ē ſtans poſt n̄eē. Et eſt nūc tꝑis qd̓ ē fluēs a p̄terito in futuꝝ. dico gͦꝙ nūc eui concreat̉ cū euiterno ⁊ hn̄te eſſe manēs. nūcv̓o temꝑis concreat̉ cū motu. nec eſt incōueniēs ſimuleſſe duo nunc alterius generis. Nam ſicut nūc eternitatis continet nunc eui: ſic nunc eui nunc tꝑis. tamennon eſt concedendum. ꝙ nunc quod eſt initium temporis ſit menſura creationis euiterni. ſed ipſum nunc