ẜm ꝙ mundus dicitur fluxus rerum ẜm mutationem⁊ generationem ⁊ corruptionem. Cauſe autem ſuperiores ſunt diuina potentia: ⁊ diuina ſapientia: diuinabonitas. Ex parte diuine potentie patet exordiū mundi ⁊ materie. nam diuina potentia eſt ſumma: ⁊ ideonindiget materia ſubiecta ad oꝑandum aliquid. eſt igitur operans de nihilo: quia eſt totum cauſa ſui operisvt nō requiratur aliqua poſſibilitas ex parte ſubiectematerie. ideo mutatio prima contra operationeꝫ diuinam non habet ante ſe aliam mutationeꝫ. ¶ Ideo adid qd̓ querit: mūdus eſt factus vel eternus? dico ꝙ factus eſt. ⁊ ꝙ vlterius arguit: ergo prius fuit poſſibilemoueri. ſi tu dicis poſſibile materie falſum eſt: qꝛ motus primus factus eſt. non per motum qui ſit circa ſb̓iectam materiam: ſed per creationem que eſt mutatiode nihilo. Si v̓o tu dicis poſſibile potentia agentis. hͦmodo poteſt concedi poſſibile moueri. ſed eductō huiꝰpoſſibilitatis in actum non eſt per aliam mutationemſicut dictum eſt ſupra. ¶ Similiter per hoc patet ſolutio ad terciūdecimuꝫ quod dicit: ꝙ materia eſt ingenrabilis. Si enim generatio dicat actionem ex preiacēte materia: hoc modo eſt verum. ⁊ ſic eſt generatō mutatio naturalis. Si v̓o generatio dicit ſolum idem qd̓factio: ſiue ex materia ſiue non. hoc modo materia nōeſt ingenerabilis. quia eſt facta ꝙͣuis non per mutationem naturaleꝫ ſed per mutationem que eſt ante naturam que eſt creatio. ¶ Ad quartum decimū quod obijcit ꝙ motiuum ⁊ mobile ſe habet eodem modo. dicenduꝫ ꝙ reſpiciendo motiuum primum quod eſt diuinadiſpoſitio ſiue voluntas diuine ſapientie: diſponentis⁊ ordinantis ipſum motuꝫ celi: non tenet illa ꝓpoſitō.Idem ſimiliter ſe habens natum eſt facere idem. nō. n.plena eſt illa propoſitō in cauſa voluntaria. ⁊ maximein illa que nullo modo alligatur vel dependet ab oꝑe:vel numeratur cum opere. ſicut eſt diuina. immo cumẜm idem ordinetur motus ad terminum qui eſt multiplicatio hominum ẜm numerum diuine preordinationis. multiplicato numero ratione motus primi: debetceſſare motus ⁊ generatio. Item reſpiciendo mobilenon ẜm ſe ſed ẜm ordinem quem habet ad finem: ꝗ ſcꝫeſt numerus electorum ſeu multiplicatio hominum vtdictum eſt. ex parte ipſius mobilis inꝙͣtum huiuſmodi ſic conſiderati eſt ratio deſitionis motus. ⁊ hoc habetur in apocriphis eſdre vbi querit eſdras ab angelovſqꝫ quo ſpero ſic ⁊ quando veniet fructus aree mercedis noſtre? Et reſpondit vriel archangelus: quandoimpletus fuerit numerus ſeminum in nobis: quoniaꝫin ſtatera ponderauit ſeculum ⁊ menſura numerauittempora. ⁊ non cōmouebit nec excitabit donec veniat ⁊impleatur menſura predicta. Et tangit illud quod habetur Iob. xiiij. donec atteratur celum homo non reſurget. Patet igitur ꝙ reſpiciendo ad cauſas ſuperioresdiſpoſitionis diuine ſapientie ⁊ voluntatis. ꝙ ceſſaredebet motus. Similiter reſpiciendo ad cauſam ſuperiorem que eſt bonitas. que ẜm iuſticiam non fruſtrabitur quin reddat vnicuiqꝫ ẜm meritum. quod eſſe nonpoſſet niſi ceſſaret generatio ⁊ eſſet futura reſurrectio.ad quod conſequitur ceſſatio motus ⁊ per conſequensceſſatio temporis. ¶ Ad quintumdecimuꝫ dicendum.ꝙ tempus incepit ⁊ tempus deficiet. ſed dico ꝙ nō incepit in tempore ſed in nunc: quod eſt cōmune principium ipſius. ſicut v̓o quod eſt continuans in quo ſaluatur eſſentia operis: eſt ſicut finis preteriti ⁊ initiuꝫfuturi. ex hoc ergo ſequitur ꝙ non ſit tempus an̄ tempus vel tempus poſt tempus: ſed ſolum nunc. ¶ Advltimum dicendum. ꝙ non eſt ratio conſimilis in motore increato ⁊ creato. In motore creato enim voluntario cum mouet quod prius non mouebat: adueīt exꝑgeſaciens. ⁊ ratio eſt: quia voluntarius motor creatus vt homo: finem habet ſue motionis ⁊ actionis ex-

tra ſe. ⁊ ideo excitatur ab extrinſeco. Deus v̓o nūqͣ habet finem extra ſe ſed intra. xvj. prouerbioruꝫ. Omniapropter ſemetipſum operatus eſt dominus. Iteꝫ ī motore naturali ſicut in corporalibus inferioribus. quianon ſunt poſſibilia ad ſuum motum complendum accidit prohibens: in deo autem nulla impotentia. ⁊ ideonon poteſt eſſe impedimentum prohibens ſuum actū.Item in motore naturali ſicut in corporibus ſuperioribus que ſunt potentia ad ſuum motum complenduꝫquantuꝫ eſt de ſe accidit retardatio ex coniunctōne alicuius diſpoſitionis contrarie: ſicut in ſole ⁊ luna. et ſinon prohibeatur. diuine autem actioni nulla diſpoſitio eſt contraria nec aliquid aliud. In motore ergo pͥmo non eſt excitans ſicut in homine. nec poteſt cadereimpedimentum prohibens ſicut in corpore inferiori.nec impedimentum retardans ſicut in corpore ce leſti.Si ergo queritur: quare non mouit eternaliter? Adhoc eſt reſponſio. quia non eſt defectus ex parte ipſiusſed ex parte creature: que non eſt ſuſceptibilis immenſitatis durationis ex parte ante. ſicut dictū eſt.¶ Nlēbrum nonumOnſequenter queritur de comparationeeternitatis ad euum. ad quod inquirendum conſideranda ſunt hec de euo. Prima queſtio eſt de eius eſſe. Secūda de eiꝰvnitate. Tertia de eius ſimplicitate. Quarta de comparatione eius ad tempus. ⁊ ex his omnibꝰ manifeſtaerit comꝑatio eius ad eternitatem.¶ Articulus primꝰD primum obijcitur ſic. Omnis creatō ſiueſit eſſe creati ſiue increati reducitur ad ali¶ quod nunc vel preſens. ſi ergo non eſt ponere niſi nunc durationis temporalis ⁊ durationis eterne. ergo non erit niſi duplex duratio: eterna ⁊ temporalis. ergo non eſt niſi aut duratio que eſt tempꝰ: autduratio que eſt eternitas. euum igitur non eſt aliquaduratio ſeparata a tempore ⁊ eternitate. Ꝙ autē nūcnon ſit niſi duplex patet per boetium in libro de trinitate. vbi dicit: noſtrum nunc quaſi currens tempus facit ſempiternitatem. diuinū nūc permanens eternitateꝫ. ¶ Item aug. xj. confeſ. preſens ſi ſemꝑ eſt preſens:iam non eſt tempus ſed eternitas. ſed preſens in eſſe ꝑpetuorum ſemper eſt preſens. ergo eſt eternitas. ſi ergoponitur menſura eſſe perpetui inꝙͣtum huiuſmōi. euūnon erit aliud ꝙͣ eternitas. ¶ Iteꝫ quaſi ex oppoſito obijcitur. diuerſitas materie non diuerſificat ratōꝫ forme: maxime in formis accidentalibus. vnde dicit philoſophus. ꝙ eodem denario menſurantur decem homines ⁊ decem equi: non tamen ſunt eadem deceꝫ. Similiter eadem menſura durationis menſurabitur temporale ⁊ eternum. lꝫ non ſit idem temporale ⁊ eternū: tamen vna erit menſura que ꝓportionabitur cuilibꝫ mēſuratorum ẜm ꝙ ei conuenit. Erit ergo quod nos dicimus euum: non ſeparata duratio ẜm ſpecieꝫ a tempore. ¶ Item ſi euuꝫ eſt ſeꝑata duratio ab eternitate ⁊ tēpore: queritur vtrū ſit ſub̓a vel accidens? non pōt poni ſubſtantia. quia cū euum ponat̉ duratio ꝑpetue creature. ſi eſſet ſubſtantia: nō eſſet niſi ſubſtantia cuiꝰ eſſmenſura. ⁊ ita eſſet in ꝑpetuis ſubſtātijs creatis idemeſſentia ⁊ ſua duratio. quod nullo mō eſt niſi in ſola īcreata eēntia. Ipſa .n. increata ſub̓a ē ſua duratō ⁊ ſuaeternitas. quod nullo modo cōtingit ī alijs ¶ Itē ſi ponat̉ accidēs: nō ponet̉ niſi quātitas cuiꝰ ꝓpriū eſt menſurare. aut gͦ poneret̉ ꝯtinua: aut diſcreta. nō ponet̉ diſcreta: quia ſic eēt in diuiſiōe vt numerus ⁊ oratio. Siv̓o ponatur ꝯtinua: aut ergo ponetur ꝑmanēs: aut ſucceſſiua. Si permanens: aut ergo eſſet linea: aut ſuperficies: aut corpus. quod nullo modo poteſt poni.