ꝑatio ſubſtantialis. quia totū cōponitur ex ꝑtibus. et h̓mō nō eſt tempus ꝑs eternitatis. Alio mō eſt comꝑatōhabitudinalis. ẜm quod excedit omne totū ſuam ꝑtemhac ergo ſimilitudine dicitur tp̄us pars eternitatis. qꝛexceditur ab eternitate. quia ante tempus eſt eternitas⁊ cum tꝑe ⁊ poſt tp̄us. ¶ Ad ſecūdum rn̄det anſelmus.in ꝓſolo. aſſignans tres rōnes quare ꝑpetua nō poſſuntequari eternitati etiam ex parte poſt. Quarum prima ēquia ꝑpetua ſine deo nullatenus eē poſſunt. deus autēnullo modo minus eſt ſi illa r̄deant ī nihilum. ⁊ ſic qd̓ammodo eſt vltra illa. Secunda rō eſt. quia illa pn̄t cogitari habere finem deus v̓o nequaꝙͣ. ⁊ hoc modo ꝑpetua habent finem quodammodo: deus aūt nullo modoEt certe quod nullo mō habent finem: vltra illud eſt qd̓aliquo modo finitur. Tercia ratio eſt. quia eternitasdei ⁊ ꝑpetuoꝝ tota deo preſens eſt cum illa nō dū habeant de ſua eternitate quod venturum eſt. ſicut iam nonhabēt quod p̄teritum eſt et ſic deus eſt vltra ꝑpetua. cūetiam ip̄is ſemper ſit p̄ſens. ſeu cum illud ſemper ſit eipreſens ad quod illa non dum ꝑuenerunt. ¶ Ad tercium dd̓m cum ponitur per impoſſibile p̄ſens ſemper eēp̄ſens. iam ponitur extra ratōnem temporis: cuius eſſeeſt in ſucceſſione et in fluxū pn̄tis ac d̓ preterito in futurum. ⁊ iō non ſequitur. ꝙ ſi p̄ſens poſſit intelligi eē eternitas ꝙ ꝓpter hoc tempus. īmo poſito ad hoc ꝙ temꝑẜm quod videtur poſuiſſe ꝙ non habuiſſet initium necfinem: adhuc tamē non eēt coeternum deo. ſicut oſtēditboetius in li. de ꝯſolatione. Uita immobilis pn̄tialiuꝫſtatum .i. eternitatem: infinitus ille tꝑalium motus reꝝīmitatur. cunqꝫ eum effingere atqꝫ equare non poſſit. eximmobilitate deficit in motum. ex ſimplicitate preſentiedecreſcit infinitum futuri ac p̄teriti quātitatem. ⁊ cumtotam ꝑiter vite ſue plenitudinem tempus nequeat poſſidere: hoc ip̄o ꝙ aliquo modo nūqͣ eſſe deſinit. illud qd̓explere ac exprimere non poteſt. aliquatenus videturemulari .ſ. eternitatem. allegans ſe ad qualemcūqꝫ p̄ſentiam illius exigui momenti. et quoniam manere nō potuit. in infinitum tꝑis iter arripuit. per hͦ ergo patet reſponſio ad omnia obiecta.Mēbruꝫ ſextumOſtea queritur de inuariabilitate eternitatis. Ad quod ſic arguit anſel. in mono. Summā ſubſtantiam cōſtat ſine principio et ſine fine eſſe. nec habere p̄terituꝫaut futurum. nec tꝑale hoc labile preſens quo nos vtimur. quoniaꝫ etas ſiue eternitas eius nihil aliud eſt ꝙͣip̄a immutabilitas: et ſine partibus eſt. ſic ergo eternitas eſt inuariabilis. ¶ Item in eodem ſicut ſumma eēntia ſemper ſibi eodem modo eſt eadem ſubſtantialiter.ita nūꝙͣ eſt a ſe diuerſa vllo modo vel accidentaliter. deſumma ergo incōmutabili natura nihil poteſt dici vndemutabilis poſſit intelligi. nō ergo poteſt poni in eternitate variabilitas. quia per hoc ſequeretur ꝙ in eſſe diuine eſſentie poneretur mutabilitas. ¶ Cōtra. anſel. in ꝓſolo. loquens ad deum ſic obijcit. Si per eternitateꝫ tuam deus fuiſti et es ⁊ eris. ⁊ eſſe non eſt fuiſſe vel futurum eſſe. ergo in tua eternitate eſt variatō et diuerſitaspreſentis et futuri. ¶ Item ſi reſpondeatur ſicut ip̄e reſpondet ibidem. ꝙ de trinitate dei nil preterit vt iaꝫ nōſit. nec aliquid futurum eſt quaſi nondum ſit: non ergofuit heri aut erit cras. ſed heri ⁊ hodie ⁊ cras eſt. īmonec heri nec hodie nec cras eſt: ſed ſimpliciter eſt exͣ oētempus. ¶ Contra. ſi diuina eſſentia nūqͣ fuit heri auterit cras. ergo quecūqꝫ enuntiantur de diuina eſſentiapreterite vel future. falſe enunciantur. ergo iſta deus fuit vel hec deus erit. Simili ratione et illa erit falſa deꝰ ēcum ſicut ip̄e dicit in monolo. ſumma ſubſtantia nō habet temporale hoc labile preſens quo nos vtimur. ¶ It̄

arguit anſel. in mono. ſic. nullo modo creatrix eſſentiaaut etas aut eternitas eius recipit preteritum vel futurum. preſens enim quomodo non habet ſi vere eſt. ſꝫ fuit ſignat preteritum ⁊ erit futurum: nūꝙͣ igitur illa fuitvel erit. ¶ Reſponſio ẜm anſelmum in monolo. ꝙͣuis īlocalibus ſiue temporalibus naturis vna ſit prolatō ꝓpter loquendi conſuetudinem: diuerſus tamen eſt intellectus propter rerū diſſimilitudinem. in illis nāqꝫ duoquedam eadem prolatio ſignat. ſcilꝫ cum dicuntur reseſſe in loco vl̓ tempore vnus intellectus eſt. quia preſentia ſunt locis et temporibus in quibus eſſe dicuntur.Alius eſt quia continetur ab ip̄is. In ſumma v̓o eſſentia vnde tm̄ percipitur. ſcꝫ quia preſens eſt. nō quia cōtinetur. vnde ſi vſus loquendi admitteret: conuenientia videretur eſſe cum loco et tempore. ¶ Ad illud ergoquod non fuiſſe heri vel fore cras: intelligitur non fuiſſe in preterito contentiue vel eſſe in tempore contentiueſicut temporalia ⁊ in hoc ſenſu intelligit anſelmus ī ꝓſolo. nihil eſt aliud hodie ⁊ heri ⁊ cras ꝙͣ in tempore. tuautem non es in loco vel tempore ſed omnia ſunt in te.nihil em̄ continet te ſed tu contines omnia. ¶ Cum vero dicitur fuiſſe vel fore eſſe. intelligitur preſentia eiusomni preterito omni futuro omni preſenti. vnde auguſtinus. ſuper iohannem. Cum de ſempiterna re proprie dicatur eſt. ẜm nos proprie dicitur fuit ⁊ erit. fuitquia nūqͣ defuit. erit quia nūqͣ deerit. eſt quia ſempereſt. de eo ergo dicuntur verba cuiuſlibet temporis quianūꝙͣ defuit. vel deeſt vel deerit.¶ Mēbruꝫ ſeptimumEinde queritur de vnitate ſiue ſimplicitate eternitatis. Ad quod arguit anſelmusin proſologion. quicquid partibus eſt iunctum. non eſt omnino vnum. ſed quodaꝫmodo plura et diuerſum a ſeip̄o. ⁊ vel actu vel intellct̄udiſſolui poteſt. que aliena ſunt a te: quo nihil melius cogitari poteſt. nulle igitur partes ſunt in te domine. neces plura. ſed ſic vnum et idem tibi ip̄i. vt in nullo tibip̄iſis diſſimilis. īmo tu es vnitas nullo intellectu diuiſibilis. Quoniam ergo tu es tua eternitas. nūꝙͣ eternitaseſt pars tua aut eſt pars eternitatis tue. ex hoc ergo aꝑte relinquitur. ꝙ nullo modo poteſt intelligi niſi vnitas in eternitate ⁊ ſimplicitas. ¶ Contra. xij. dan̄. ꝗ adiuſticiam erudiunt multos fulgebunt quaſi ſtelle in ꝑpetuas eternitates. ſed hoc nihil eſſet dictu: niſi eternitas aliquo modo reciperet multiplicationem. ¶ Item īpͣs. Annos eternos in mente habui. ex quo videtur ꝙ īeternitate contingit intelligere partem ⁊ partem ẜm rationē annorum ⁊ dieruꝫ. ¶ Item plures dicuntur ydeeab eterno ſiue rationes reruꝫ. pluralitas igitur aliquaeſt ab eterno: cum dicat aug. ꝙ ydee ſunt rationes rerūſtabiles que diuina intelligentia continentur. in. lxxxiij.queſti. ¶ Iteꝫ cum diuina intelligentia non ſit aliud ꝙͣdiuina eternitas. ſi pluralitas aliqua ponitur in diuina intelligētia .ſ. ydearum: ergo et pluralitas aliqua ponetur in eternitate. ¶ Item michee. v. loquens de generatione filij. Egreſſus eius ſicut a principio a diebꝰ eternitatis. ergo in eternitate ſunt dies et dies. eternitasigitur plurificatur. ¶ Si v̓o diceretur ꝙ dicuntur plures dies propter plures reſpectus ad creaturas quēadmodum reſponderi poſſet de pluralitate ydearum. Cōtra. loquitur de generatione filij que nullum ponit reſpectum ad creaturam. non ergo dicētur plures dies ꝓpter plures reſpectus ad creaturas. ſicut dicuntur plures ydee ⁊ plures reſpectus rerū quarū ſunt ydec. ¶ Reſponſio ẜm anſelmum in proſologion. ſicut ſcl̓m. temporum cōtinet omnia temporalia. ſic tua eternitas ꝯtinet oīa ſecula tꝑm. qd̓ ſccl̓m ē ꝓpt̓ indiuiſibileꝫ vnitatēſecula v̓o propter interminabilem immenſitatem. vult