Queſtio.xij.

ſio ad obiecta. ¶ Ad primum. ꝙ videtur cōuenire ꝑpetuitati angeloꝝ. iam patet rn̄ſio. quia etſi poſſet dici īterminabilis vite poſſeſſio tota ſimul. nō tam̄ perfectavt dictum eſt. Preterea. cū hoc dico interminabile dicatur per abnegatōem termini. eſt aūt terminus initialiset finalis. interminabilitas ſimpliciter dicetur per abnegatōeꝫ vtriuſqꝫ termini .ſ. principij et finis. ⁊ hoc mōinterminabilis vite poſſeſſio ꝯuenit ſoli eternitati ⁊ nōperpetuitati angeloꝝ. ꝙͣuis eis cōueniat interminabilitas nature. quod ē abnegatio termini finalis tm̄. ¶ Adſecunduꝫ qd̓ obijcit. ꝙ male ponatur interminabilis vite ſed magis interminabilis eſſe. Reſpondendū. ꝙ vitahic dicitur coīſſime: extenſo nomine pro actualitate eēndi ẜm quē modum dicit aug. cōtra maximinū. Solusdeus immortalitatē habere dicitur. In omni em̄ mutabili natura. nō nulla mors eſt ip̄a mutatio. quia fac̄ alquid in ea nō eſſe quod erat: in hoc ſenſu accipit boetiꝰUnde in expoſitione diffinitionis loquens de ſerie motus rerum mutabilium dicit ſic. factum eſt vt motus tēporalium eundo cōtinuaret vitam. cuius plenitudineꝫcomplecti nō valuit permanendo. ¶ Ad terciuꝫ diciturꝙ totum dicitur ẜm poſitionem cōſtitutuꝫ ex partibuset hoc modo nō accipitur totum. Alio modo totum dicitur per abnegationem diminutōis. vt totum dicat nōdiminutum vel cui nihil eſt extra: et hoc modo accipittotum. ¶ Ad quartum dicendum ſimili modo. ꝙ ſiml̓aliquando dicitur per poſitionē. et tunc dicit cōuenientiam aliquorum ẜm ſitum locuꝫ vel tempus. et hoc modo nō accipitur hic ſimul. Aliquando v̓o dicitur per pͥuationem ſucceſſionis et hoc modo accipitur ad diſtinctioneꝫ eternitatis a tꝑe et temporali. vnde per hec qd̓dicitur ſimul: oſtenditur ꝙ ibi nō ſit ſucceſſio. ¶ Ad ꝗntuꝫ eſt rn̄ſio. ꝙ ꝙͣtum ad nominis interpretatōem poſſeſſio dicitur quaſi poſt ſeſſio. et habet intentōem prioris et poſterioris. ꝙͣtum v̓o ad naturam rei. poſſeſſio dicitur rei que habetur ad libitum. vnde per hoc poniturintellectus beatitudinis vel felicitatis in eternitate diuina. ¶ Ad aliud dici poteſt. ꝙ in ratiōe eternitatis agregantur he differentie hac ratione. in quibuſdam em̄rebus eſt terminabilitas ſimpliciter: ad quorum differētiam ponitur irrationabilis. In quibuſdam v̓o ē interminabilitas eēntie ſed nō vite: vt in corporibus celeſtibus. ad quorum differentiā additur vite. Iterū in ꝗbuſdam interminabilitas vite. ſꝫ tamē cū miſeria et infelicitate. vt in demonibus et damnatis. ad quorum differentiā additur poſſeſſio. in cuius intellectu eſt iocunditas felicitatis. Iterum in quibuſdam interminabilitasvite poſſeſſio: ſed tamen nō tota. vt in hominibus bt̄isante iudiciū. quorum eſt beatitudo ẜm partem anime n̄corporis. ad quorum differentiam dicitur totum. Iterum in quibuſdaꝫ eſt interminabilis vite poſſeſſio ⁊ tota ſimul. ſed tamen nō perfecta eo modo quo nos dicicimus perfectum nullo indigens. ẜm quem modum eſtin angelis et in hominibus beatis poſt iudicium ad qͦrum differentiam additur in diffinitione eternitatis ꝑfectum nullo indigens ad ſuum beatum eſſe.¶ Nlēbrum quartumEquitur qualiter probatur de diuina eſſentia eternitas. Arguit autem hoc modo Richardus de ſancto victo. Nihil omnino poteſt eſſe a ſemetip̄o quod nō ſit abeterno. quicquid eniꝫ ex tempore eſſe cepit: fuit quandonon fuit. ſꝫ ꝙͣdiu nihil fuit omnino nihil habuit et omnino nihil potuit. nec ſibi nec alteri eē dedit. relinquituigitur ꝙ ſicut ſupra dictuꝫ eſt. ꝙ ſi aliquid eſt non ex tēpore: ꝙ ſit eternuꝫ. ¶ Item omne quod non eſt eternumhabet eſſe poſt non eſſe. et omne tale exiuit d̓ non eſſe in

eſſe. cum ergo nullum increatum habeat eſſe poſt nō eē.quia ſequeretur ꝙ haberet eſſe per alium per quem educeretur in eſſe. relinquitur ꝙ omne quod non eſt eternūeſt creatum. a deſtructione ergo conſequentis omne increatum eſt e ternum. ¶ Sed obijcitur de ratione conſequentie qua arguit Richardus ſic. ſi aliquid ē a ſemetip̄o non ab alio: eſt ab eterno. ad priuationem ergo pͥncipij poſito ente aliquo tali ſequitur eternitas. cuꝫ ergode intentione eternitatis ſit non ſolum priuatio principij ſubſtantialis ſed etiam priuatio principij finis. quāre non ſequitur aliquid eſt non habens finem. ergo eſteternum. ſicut aliquid eſt non habens principium ergoeternum. ¶ Item quedam ſunt que non habent principium nec finem ſicut deus. quedam que habent principium et finem vt temporalia. quedam que habent principium non finem vt ꝑpetua vt ſubſtantie ſpirituales.videtur ergo ad complementum vniuerſi ꝙ ſit quartadiffernntia eorum que habent finem ſed non principiū.¶ Reſponſio ad primum. quoniam eſſe quod non habet principium. nihil habet d̓ non eſſe in ſuo eſſe admixtum. et quia nihil habet de non eſſe in ſuo eſſe ad mixtum: non eſt vertibile in non eſſe. et ideo non poteſt habere finem. et ideo ſequitur. ſi non habet principium ꝙnon habet finem. et ita qd̓ eſt eternum. Ratio igitur cōſequentie neceſſaria eſt. ſi aliquid eſt a ſemetip̄o: qd̓ eſtab eterno. ex parte autem alia cum omne quod habetprincipium differens in ſubſtantia. habeat eſſe poſt nōeſſe: vertibile eſt in non eſſe et conuenit ei non fuiſſe. etideo nō poterit eſſe eternum. ꝙͣuis ſtatuatur immutabile a domino eſſe ex voluntate creatoris. ¶ Ad ſecunduꝫdicendum. ꝙ quarta differentia ſcilicet non habere pͥncipium ſed habere finem eſt impoſſibilis. quia aut poneretur creatum aut non creatum. Si ponitur creatuꝫiam eſt habens principium et ideo non eſt eternuꝫ. Sꝫponatur n̄ creatu. iā ſicut pꝫ ex p̄dictis cū nihil habeatadmixtū d̓ nō eē. gͦ erit et̓nū. nullomō poterit poni illa quarta differentia.¶ Membrum quītumOnſequenter queritur de immenſitate et̄nitatis. Queritur igitur an aliquid poſGſit intelligi cōmenſurabile eternitati. Adquod ſic obijcitur. omnis pars aliqͦtiensſumpta reddit totum. ſed tempus eſt pars eternitatis ſicut dicit Tulltus. ergo tempus aliquotiens ſumptumerit equali eternitati. ¶ Item que non habent finemſicut perpetua non exceduntur in duratione a partepoſt ab eternitate. ergo ex parte poſt ſunt equalia eternitati. ¶ Item aug. in. xj. confeſſionuꝫ. preſens tempusſi ſemper eſſet preſens. iam non eſſet tempus ſed eternitas. ſed preſens tempꝰ poteſt intelligi ſemper eſſe preſens: ergo poteſt intelligi eſſe eternitas. ergo multomagis equale eternitati. ¶ Item anſelmus in proſologionloquens ad dominum dicens. tu imples et complecteris omnia. tu es ante et vltra omnia. Et quidem an̄ omnia es quia anteꝙͣ fierent tu es. vltra v̓o omnia quomodo es. qualiter em̄ es vltra omnia que finem non habebunt. ¶ Contra. richardus de trinitate. conſtat ꝙ quieternitatem habet: immenſitatem vtiqꝫ habere non valet. Immenſum v̓o dicitur quod nulli menſure equalevel menſurabile inuenitur. ſi ergo impoſſibile eſt aliꝗdequari immenſitati: impoſſibile erit equari eternitati.¶ Reſponſio. dicendum ꝙ nihil eſt equabile eternitatidiuine. ¶ Ad illud quod dicitur primo. tempus ē parseterniiatis. per ſimilitudinem dictum eſt. Non eneꝫ dicitur pars eternitatis eo ꝙ integretur eternitas ex tꝑeſic̄ ſua ꝑte: ſꝫ iſtud dr̄ rōe duratōis et̓nitatis excedētistp̄s. pars eī et totum dupl̓r cōꝑant̉. vno modo eſt com-