Druckschrift 
4 (1487)
Entstehung
Seite
41a
Einzelbild herunterladen
 

Capitulū.V.

eligendi. Itē ex regno inqͣꝫtū vnus a p̄dictis optimatibus electꝰ tā eis ꝙ populo p̄ficitur. Hec vtiqꝫ politiain lege diuina fuit inſtituta. Nā ex populo aliqͥ ſapiētiores in principes eligebant̉. Un̄ Deūt̓ .jͣ. dixit Moyſes ad populū. Date ex vobis viros ſapiētes ⁊ gnaros⁊ quoꝝ cōuerſatio ſit ꝓbata in tribubꝰ veſtris. vt ponam eos vobis principes. Et hec erat quedā ſpēs politie popularis. inqͣtū hi maiores a populo eligebant̉Inqͣꝫtū v̓o hi principes populū gubernabāt. inferiores cauſas iudicātes erat qͣſi quedā ſpēs politie optimatum. Inꝙͣtum ꝟo vnus p̄ficiebat̉ omnibꝰ quaſi ſingulariter p̄ſidendo. erat quedā ſpēs regni. Eſt tamenſciendū. ꝙ electio ſummi principis a principibꝰ nō fiebat. que ſpectat ad regimē ſummi principatꝰ. Quodideo erat. quia populꝰ iudeoꝝ ſub ſpeciali cura dei gubernabat̉. ⁊ ideo electio ſummi principis ſibi cōſeruabatur. Un̄ Moyſes Ioſue ⁊ alij iudices pͥncipes ppl̓idiuinitꝰ ſunt electi. Et ideo de ſingul̓ iudicibꝰ qui poſtIoſue fuerūt: legit̉. ꝙ dn̄s ſuſcitauit ppl̓o ſaluatorē. ⁊ꝙ ſpūs dei erat in eis vt patet Iudicū. ij. De v̓tutibꝰ annexis iuſticie. Capitulū. v.E partibus potentiaIlibus iuſticie .i. de v̓tutibꝰ ei annexis. Notaꝙ diuerſis diuerſimode aſſignantur. NamTullius enumerat ſex .ſ. religionē. pietatē. gratiā. vindicationē. obſeruantiā. veritatē. Macrobius v̓o ſupͣſomnū Scipionis ponit ſeptē .ſ. Innocentiā. amicitiam. concordiā. pietatē. religionē. affectū. benignitatem. Andronicus aūt paripateticus ponit nouē .ſ. Liberalitatē. benignitatē. vindicatiuā. eugnomoſiā. euſebiam. eukariſtiā. ſanctitatem. bonā cōmutationē. legiſpoſitiuam. Quidā alij ponūt qͥnqꝫ ꝑtes iuſticie .ſ.obedientiā reſpectu ſuꝑioris. diſciplinā reſpectu inferioris equitatē reſpectu equaliū. fidē ⁊ veritatē reſpectu omniū. Ph̓us etiaꝫ in. v. ethicoꝝ ponit eupuchiā. Pro hoꝝ igit̉ declaratione ſciendum ẜm Tho. ſcd̓aſcd̓e. q. lxxx. ꝙ in v̓tutibꝰ que adiungunt̉ alicui principali virtuti. duo ſunt ꝯſiderāda. Primū eſt ꝙ v̓tutesille in aliquo cū principali v̓tute cōueniāt. Scd̓m eſtꝙ in aliquo deficiāt a ꝑfecta rōne eius. Quia v̓o iuſticia eſt ad alteꝝ. vt ptꝫ ex ſupͣdictis. omnes v̓tutes q̄ adalteꝝ ſunt. pn̄t rōne ꝯueniētie iuſticie annecti. Ratiov̓o iuſticie in hoc cōſiſtit. ꝙ alteri reddat̉ qd̓ eī debet̉ẜm equalitatē. vt patet ex ſupͣdictis. Dupl̓r ergo aliqͣv̓tus ad alteꝝ exiſtens a rōne iuſticie deficit. Uno moinqͣtū deficit a rōne equalis. Alio mō inꝙͣtum deficita rōne debiti. Sunt em̄ quedā v̓tutes q̄ debitū qͥdemalteri reddunt. ſꝫ nō pn̄t reddere equale. Et pͥmo qͥdēquicqͥd ab homine deo reddit̉. debitū eſt. nō tn̄ poteſteſſe equale. vt .ſ. tantū reddat deo. quātum ei debꝫ. ẜmillud pͣs. Quid retribuā dn̄o ⁊cͣ. Et ẜm hoc adiungit̉iuſticie religio. ꝑ quā quis reddit debitū cultum interiorem ⁊ exteriorē deo. Scd̓o ꝑentibꝰ nō pōt ẜm equalitatem recōpenſari qd̓ eis debet̉. qd̓ patet per ph̓m inviij. ethicoꝝ. Et ſic adiungit̉ iuſticie pietas. ꝑ quā qͥsexhibet ꝑentibꝰ ⁊ cōſanguineis debitu honorē ⁊ curā.Tercio nō poteſt eqͣle premiū recōpenſari ab hominev̓tuti. vt patet ꝑ ph̓m. iiij. ethicoꝝ. Et ſic adiungituriuſticie obſeruātia ẜm Tulliū ꝑ quā quis bene ſe habet ad ſuꝑiores. Et ſub hac comp̄hendit̉ obedientia.A rōne v̓o debiti iuſticie defectus. poteſt attendi. ẜmqd̓ duplex eſt debitū .ſ. morale ⁊ legale. Et debitū qͥdēlegale eſt. ad qd̓ reddendū aliquis lege aſtringit̉. ⁊ taledebitū ꝓprie attendit iuſticia q̄ eſt principalis virtus.Debitū autē morale eſt qd̓ aliquis debet ex honeſtate virtutis. Et quia debitū neceſſitatē importat ideotale debitū duplicē graduꝫ habet. Quoddā em̄ eſt ſicneceſſariū. vt ſine eo honeſtas moꝝ obſeruari nō pōt.

⁊ hoc habet plus de rōne debiti. Et poteſt hoc debitūattendi vel ex parte ipſius debiti. ⁊ ſic ad hoc debituꝫꝑtinet ꝙ homo talē ſe exhibeat alteri in dictis ⁊ factisqualis eſt. et ita adiungit̉ iuſticie veritas ẜm Tulliū.Poteſt etiā attendi debituꝫ ex ꝑte eius cui debet̉. ꝓutſcꝫ aliquis recompenſat alicui ẜm ea q̄ fecit. quādoqquidē in bonis. ⁊ ſic adiungit̉ iuſticie. gratia ẜm Tullium .i. gratitudo. qͣ quis recognoſcit vel recompenſatbeneficia. Si v̓o in malis ſic adiungit̉ ẜm Tulliū vindicatio .i. punitio. Nota tamē ꝙ vindicta q̄ fit auctoritate publice poteſtatis. ẜm ſententiā iudicis. ꝑtinetad iuſticiā cōmutatiuā. Sed vindicta quā quis a iudice requirit vel ꝓprio motu facit. nō tamē cōtra legē:ꝑtinet ad v̓tutē adiunctā iuſticie. Scd̓s gradus debiti eſt. qd̓ nō eſt ita neceſſariū quin ſine eo poſſit conſeruari moꝝ honeſtas. ſꝫ dicit̉ neceſſariū ſicut cōferēs admaiorē honeſtatē. qd̓ quidē debitū attendit liberalitas. amicitia. affabilitas. ⁊ alia hmōi. q̄ Tullius enarrat in p̄dicta enumeratione. qꝛ parū habēt de rōne debiti. Et ſic enumeratio ſeu aſſignatio facta a Tullio.videt̉ alijs melior. ⁊ alie v̓tutes qͣs ponunt alij. pn̄t reduci ad ipſas qͣs ponit Tullius. Macrobius auteꝫ inſua aſſignatione videt̉ attendiſſe ad duas partes integrales iuſticie. Unā ſcꝫ que eſt declinare a malo. Etꝓ hac poſuit innocentiā. Alia q̄ eſt facere bonū ad qd̓ꝑtinent alie ſex. Duo vident̉ ꝑtinere ad eqͣles .ſ. amicitia in exteriori cōuictu. et cōcordia interius. Duo aliavidēt̉ ꝑtinē ad ſuꝑiores .ſ. pietas ad ꝑentes ad religioad deū. Duo vltima ad inferiores .ſ. affectus inqͣꝫtumplacent bona eoꝝ. ⁊ humanitas ꝑ quā ſubuenit̉ eoruꝫdefectibꝰ. In alia aſſignatione in qua quedā alie ponuntur. reducūtur ad p̄dictas. Nā obediētia includitur in obſeruātia. Fides aūt ꝑ quā ſeruant̉ ꝓmiſſa includitur in veritate. Giſciplina pōt contineri ſub humanitate ſiue amicitia. que tamē p̄termittit̉ a Tullioqꝛ minus habet de rōne debiti. In aſſignatione veroAndronici. nō ſolū ponunt̉ v̓tutes annexe iuſticie. ſedetiā ipſa v̓tus pͥncipalis iuſticia. ⁊ ꝓut eſt v̓tus ꝑticularis. ⁊ ꝓut eſt vniuerſal̓ .ſ. legalis iuſticia q̄ ꝙͣtū ad eaq̄ ꝯmuniter ſunt obſeruāda dicit̉ ab eo legiſpoſitiua.qͣꝫtū v̓o ad ea q̄ quandoqꝫ ꝑticulariter agenda occurrunt p̄ter cōmunes leges ponit̉ eugnomoſina qͣſi bona cōiecturatio. Euſebia dicit̉ qͣſi bonus cultus quodꝑtinet ad religionē. Et ad idē reducit̉ ſanctitas. Eukariſtia ideꝫ eſt ꝙ bona gr̄a. ⁊ ſic reducit̉ ad grām. Etad ipſam etiā reducit̉ benignitas vel liberalitas. bona vero cōmutatio ꝑtinet ad iuſticiā ꝓut eſt v̓tus ꝑticularis. Nunc de ſingul̓ videndū breuiter. De innocentia v̓tute.Capitulū. vj.Uia ex dictis in precedenti ca. Macrobius ponit innocentiā v̓tutem ⁊ partē iuſticie. quā beatus Tho. diciteſſe ꝑtem integralē. illā .ſ. q̄ eſt declinare a malo. de eabreuit̓ aliquid dicet̉. Nam ⁊ de ipſa ſcriptura pluriesmentionē facit in pͣs. Innocētes ⁊ recti adheſerūt mihi. Et iteꝝ. Innocēs manibꝰ ⁊cͣ. Quatuor autē ꝑtinent ad ipſam. Primū eſt deteſtari crimina. Unde di.lxxxvj. facientis: dicit̉. Primꝰ innocētie gradus odiſſenephāda. Unde pͣs. qui dixerat. Iudica me ẜm iniu.me. ⁊cͣ. Ipſe dicit iniquitatē odio habui ⁊ abhominatus ſum. Secundū eſt neminē ledere Auguſtinꝰ. Uera innocētia eſt. q̄ nec ſibi nec alteri nocet. Et ſic Abeliuſtus dicit̉ a domino. ⁊ de innocentia ꝑmaxime commendatur. Terciū eſt punire malos. ſi habet poteſtatem. Un̄ Augꝰ. de ciui. dei. Non eſt innocētie ꝑcendoſi nō eſt vt in malū grauius incidat̉. Pertinet ergo adinnocētis officiū. nō ſolū nemini malū inferre. ſꝫ etiācohibere a pctō vel punire pctm̄. xxiij. q. v. nō eſt. Non