.XVI.Titulus

inducta. ff. de leg. ꝙ nō ratione. ⁊ di. viij. conſuetudo.Nono ꝙ maior pars populi cōſueuerit illa cōſuetudine vti. qꝛ ſicut minor pars populi nō poſſet cōderelegem. ita nec cōſuetudinē. Quidā tamē dicūt ꝙ illacōſuetudo p̄iudicat iuri. que excedit memoriā hominum. Illud em̄ loco ꝯſtituti habet̉. ff. de aqua quoti.⁊ eſti. l. hoc iure Io. Sed quicqͥd dicat Io. dīc Bar.Bri. hoc breuiter teneas. ꝙ ẜm canone ſufficit. ꝙ cōcurrāt iſta duo .ſ. ꝙ ſit rōnabilis ⁊ p̄ſcripta. hoc em̄ dicit decretalis. extra de cōſue. c. vlt. Unde licet conſuetudinis longeue etiā nō ſit vilis autoritas. nō tamēeſt vſqꝫādeo valitura. vt vel iuri ſcripto valeat derogare. niſi fuerit ratōnabilis ⁊ legitime ſit preſcripta.Glo. ſuper illud legitime p̄ſcripta. ſpacio. xl. annorū.extra de cau. poſ. cū eccleſia. Et de preſcrip. Auditis.Et de hoc p̄nt haberi multa iura. Ea em̄ ſola locū habent in rebꝰ eccleſiaſticis. vt. xvj. q. iij. §. poteſt. Glo.ſuꝑ illud niſi ſit rōnabilis. Rationabilis dicit̉ ꝯſuetudo. quā non improbāt iura. vt de cauſa poſ. cum eccleſia. Et eo. tit. cū dilectus. Et de verb. ſig. abbateꝫ.vt qn̄qꝫ aliqui admittātur ad electōneꝫ ad quos nonꝑtinet de iure ꝯmuni. ⁊ de alio collegio. iſta conſuetudo nō improbat̉ a iure. vt dicūt p̄dicta iura. ¶ Irrationabilis aūt dicit̉ conſuetudo que reprobat̉ a iure.qualis eſt illa. extra de inſti. frequentibꝰ. Et de cōſue.cum venerabilis. ibi reprobat̉ cōſuetudo cuiuſdā loci. que erat ꝙ abbas qui īmediate erat ſub apl̓ica ſede. tranſferebat̉ ad aliā abbatiā ſine licentia obtētaa papa. qd̓ fieri nō poteſt. Et eo. ti. c. j. reprobat̉ conſuetudo. qua diſrumpit̉ neruus eccleſiaſtice diſcipline. c. cū inter vos. Et dicit̉ neruus eccl̓iaſtice diſcipline. vigor cenſure eccl̓iaſtice .i. excoīcatio. ſuſpenſio. etinterdictū. Iſtis em̄ conſeruat̉ robur autoritatis eccleſiaſtice. Ꝙ ergo nō ſeruarent̉ que ſtatuta ſunt circa hmōi cenſuras ſeruāda. ratione cōſuetudinis alicuius. nō excuſaret cōſuetudo. Itē eo. ti. c. quāto. reprobat̉ conſuetudo qua aliqui ſimplices ſacerdotesad defectū epiſcopoꝝ criſmabant in fronte. tales em̄nihil cōferebant. Itē nec ꝯtra obedientiā valet conſuetudo vel p̄ſcriptio. eo. ti. cū venerabilis. Et. xviij.q. ij. abbatibꝰ. Itē nec ꝯtra ꝓcurationē que ratōe viſitationis debet̉. infra eo. cū ex officijs. Itē reprobat̉a iure conſuetudo. que eſt ꝯtra libertatē eccl̓ie. extrade elec. cū terra. Et. c. ſacroſancta. Itē extra de ꝯſue.c. ex parte. reprobant̉ due cōſuetudines in quibuſdāpartibꝰ exn̄tes .ſ. ꝙ cuꝫ maritus ex ꝓdigalitate vel incuria vel alio caſu amiſiſſet bona ſua. alienabat bonavxoris mobilia vel īmobilia arbitrio ſuo. Alia ꝯſuetudo erat. ꝙ vxore cōmittēte adulteriū. medietatemomniū bonoꝝ que maritus fuerat adeptus petebat ⁊apprehēdebat. Utraqꝫ pariebat occaſionē malignādi. Nam ꝑ primā inuitabant̉ viri ad diſſipandū bona ſua. ꝑ ſecundā mulieres ꝓniores erant ad ꝑpetrandum adulteriū. Item ſicut nō valet cōſenſus vel pactum ꝯtra legē. vt clericus reſpondeat in alteriꝰ foro.extra de fo. cōpe. ſignificaſti. ita nec cōſuetudo. Necetiā vt clericus verberādus ſe layco ſubijtiat ſua ſpōte. extra de ſen. exco. ꝯtingit. Item reprobat̉ a iure cōſuetudo. qua quis ꝓpria autoritate ſibi eligat ꝯfeſſorem. extra de pe. ⁊ re. ſi epiſcopꝰ. li. vj. Item reprobat̉cōſuetudo exigendi pedagia et gabellas a clericis etreligioſis. extra de cenſi. ꝙͣꝙͣ. li. vj. Item reprobat̉ cōſuetudo exigendi vel paciſcēdi aliquid tꝑale ꝓſpiritualibꝰ. vt pro ingreſſu monaſterij vel ſacramētis. extra de ſimo. qm̄ ſimoniaca. Sed cōſuetudo dandi velaccipiendi aliquod tꝑale in collatōne vel receptioneſpūaliū per modum elemoſine. ⁊ ex deuotōne ⁊ nō expacto vel per modū precij. nec ꝑ ſubtractioneꝫ ſpiritualiū non reprobat̉. īmo ſeruari debent laudabilesin hmōi conſuetudines. vt extra de ſimo. per totum.

PHoſti. aūt dicit. ꝙ que dicat̉ ratōnabilis cōſuetudo. erat arbitrio iudicis relinquēda: nec certa regulaſuꝑ hoc poterat dari. Archid̓. aūt ſuꝑ. c. conſuetudinis. di. xj. poſt multas opiniones recitatas. ad declarationē illius. c. ſcilicet qn̄ cōſuetudo tollat ſeu vincat legem ſcriptā. ſic dicit dic in ſumma. Ubi cōſuetudo obuiat omni iuri. ita ꝙ ip̄a conſuetudo nō toleratur ab aliquo iure: tūc indiſtincte ſuccūbit conſuetudo. ⁊ hoc ꝓpter bonū obedientie. ⁊. xij. di. c. ij. Et qꝛdecreta ſummoꝝ pontificū. nō ſunt in aliquo violanda. ⁊ hoc ponit̉ ſub ſtatuto. di. lxj. ſtatuimꝰ. Et cōtrarium faciēs peccat grauiter. di. lxiiij. qꝛ per. Sed vbicōcordat conſuetudo ſeu tolerat̉ ab aliquo iure. licetalijs iuribꝰ videat̉ cōtraria: tunc cōſuetudo vincit ettollit legem ſcriptā. quia multa fieri nō debent. factatamen remanēt. extra de regula. ad apoſtolicā. Et. ij.q. vj. biduū. hec ille. Et ẜm hec cū dicit̉ ꝙ cōſuetudonō eſt rationabilis. ſeu non valet que obuiat canonicis ſtatutis. extra de cōſuet. ad noſtrā. videtur intelligendū quādo obuiat omnibꝰ ſtatutis. Nam ſi obuiat alicui. ⁊ per aliud tolerat̉. non erit irratōnabilisper hoc ſolum: al̓s nunqͣꝫ tolleret ius ſcriptū cum tamen quotidie fiat cōtrariū per totaꝫ eccleſiā. Uerbigratia. De cōſecra. di. iij. ꝓnunciandū. ⁊. c. rogatōnesIn illis capitulis mandant̉ ſeruari dies rogationū.quo ad ieiuniū ⁊ quo ad ceſſationem ab operibꝰ. ⁊ tamen vbiqꝫ fit cōtrariū. nec aliquis dicit. ꝙ peccent fideles dies illos nō ſeruādo ⁊ hoc quia abrogatuꝫ eſtper contrariā conſuetudinē que p̄ſcripta eſt. Et etiāvidetur rationabilis ꝓpter ieiunia multiplicata ⁊ feſta ab eccl̓ia. ⁊ fideles paꝝ deuotōni ſe dāt diebꝰ feſtiuis. ⁊ vix laborādo viuere poſſint pauꝑes. Idē dicendū de tota hebdomada paſce. que ponit̉ celebrandain. c. ꝓnūciandū. Idē de ieiunio. xl. qd̓ fuit ſtatutumab eccl̓ia inchoari a clericis pͥma die pꝰ quinqͣgeſimādi. iiij. Statuimꝰ. ⁊ tn̄ nō obſeruat̉ a clericis. ſꝫ coīterincipiūt qͣdrageſimā qn̄ layci .ſ. quarta feria. Nec dicit Gratianꝰ eos eſſe tranſgreſſores canonū. ⁊ hoc qꝛeſt abrogatū ꝑ ꝯtrariā conſuetudinē. di. iiij. §. leges.Ꝙͣuis ergo iſta ⁊ ſimilia obuient canonicis ſtatutisaliquibꝰ. tn̄ quia nō omnibꝰ obuiāt ſed ab aliqͦ tolerātur. vt ab iſta decretali de ꝯſue. c. vlti. que vult ꝙ vincat legē etiā canonicā. cū eſt rationabilis ⁊ p̄ſcripta:ideo valent. ⁊ ſine preiudicio ſalutis ſeruari poſſunt.¶ Hic tamē magna diligētia habēda eſt in iudicando. vt nō defacili aperiat̉ via trāſgreſſionis ordinatōnū eccleſiaſticarū. Nec etiā cōdemnet̉ quis leuiter d̓mortali in hmōi cōſuetudinū obſeruatōe. ſicut eſt defeſto Innocentū. de feſto. s Silueſtri. ⁊ hmōi que cōmuniter abierūt in diſuetudinē. vbi tn̄ ſeruant̉. oīnocuſtodiēda ſunt: qꝛ ab eccl̓ia inſtituta. Similiter decōſuetudine q̄ eſt in multis locis. ꝙ in ſabbatis ⁊ ī vigilijs magnaꝝ ſolēnitatū. homines laborāt vel vendant vſqꝫ ad terciā horā noctis. vt barbitonſores plꝰfacientes exercitij illa die ꝙͣ tota hebdomāda. Et videt̉ poſſe tolerari. cū qͣſi in recōpenſatōneꝫ huiꝰ nō laborent in ſero feſti vſqꝫ ad mediā noctē. qd̓ tn̄ de iurepoſſent. qꝛ de veſꝑa ad veſperā .i. ſero mādat̉ celebrari. de ꝯſecrā. di. iij. ꝓnūciandū. Sed nullo mō tolerari debēt nec excuſat a pct̄o. ꝙ de ꝯſuetudīe īmo corruptela eſt. nō coīcēt hoīes niſi in virili etate vel puellecū ſunt nupte: cū debeant ꝯfiteri ⁊ coīcare oēs. poſtq̄ꝑuenirēt ad vſum rōnis. Similiter ⁊ vidue. ꝙ de mōre pr̄ie ſtent ꝑ menſes. ꝙ nō vadāt ad eccl̓iam ad diuina officia poſt mortē viroꝝ. excuſari nō pn̄t. Sed necpuelle nōdum nupte debēt omittere auditōem miſſe.qꝛ de more pr̄ie īmo abuſione. nō mittūtur extra domū. Magis tn̄ hoc imputandū eſt culpe parentū. nōem̄ deceret eas ꝯtra voluntatē parentū ire ad eccleſias. Similiter ꝙ clerici multa faciāt ꝯtra decētiā ſta-