Titulus.XV

illius legis. Et illi qui in illa lege ſeruiebāt deo. nō timore pene nec propter tꝑales ꝓmiſſiones illius legisſed amore iuſticie ⁊ propter ꝓmiſſiones eternas: ꝑtinebant ad nouā legem. Sicut ecōtra qui in nouo teſtamento ſeruant leges timore penaꝝ. ⁊ propter tꝑalia. ꝑtinēt ad vetus teſtamentū ⁊ legem. ¶ Continetur aūt ipſa lex noua in veteri. ſicut exponit Greg. illud Ezech̓ .j. Erat rota in medio rote .i. teſtamentuꝫnouū in veteri. Continet̉ quidem. non tm̄ in actu. ſicut continet̉ locatū in loco. ſed in virtute. ſicut effectus in cauſa. ⁊ ſicut cōplementū in cōpleto. ⁊ ſicut tota arbor in ſemine. Comꝑatur em̄ noua lex ad veterem vt dictū eſt. ſicut ꝑfectū ad imꝑfectū. Et ſic noua lex continet̉ in veteri ſicut frumentū in ſpica. Oīaem̄ que tradunt̉ in nouo teſtamento credēda explicite ⁊ aperte: tradunt̉ ⁊ in veteri ſed implicite ⁊ in figura. Et ſi dicant̉ p̄cepta noui teſtamenti maiora qͣꝫ veteris: intelligit̉ qͣꝫtum ad manifeſtationē. nō quo adſubſtantiā ⁊ hoc quo ad moralia. ¶ Quomodo ꝑ legem nouā lex vetus implet̉. hoc .n. xp̄c dixit Math̓. v.Nō veni legeꝫ ſoluere ſed adimplere. Et paulopoſt.Iota vnū aut vnus apex nō p̄teribit a lege. donec oīafiant. Unde poteſt induci illud pͣs. Oīs cōſumatōisvidi finem latū mandatū tuū nimis. Mandatū dei p̄cipuū qd̓ dedit xp̄c. fuit de dilectionē. Ioh̓. xv. Hoc ēprecep. meū vt dil. inuicē. qd̓ includit dilectionē dei.⁊ lex euangelica eſt lex dilectionis. ⁊ iſtud eſt nimis .i.valde latū. quia ꝯprehēdit omnia. creatorē ⁊ creaturam. Et in ip̄a implet̉ oīs lex etiā veteris teſtamentiideo dicit oīs cōſumatōnis .i. impletōis totiꝰ legis vidi fineꝫ. Pro cuiꝰ declaratōne dicit. b Tho. pͥma ſcd̓eq. cvij. arti. ij. ꝙ lex noua ꝯꝑatur ad veterem ſicut ꝑfectuꝫ ad imꝑfectū. Omne aūt ꝑfectū. adimplet qd̓ deeſt imꝑfecto. Et ẜm hoc lex noua implet veterē. inqͣꝫtum qd̓ veteri legi deerat ſupplet. In veteri aūt legeduo pn̄t conſiderari .ſ. finis. ⁊ p̄cepta cōtenta in lege.Finis auteꝫ cuiuſlibet legis eſt. vt homines efficiant̉iuſti ⁊ virtuoſi. Unde etiā finis veteris legis erat iuſtificatio hominū. quaꝫ quidā iuſtificationē efficerenon poterat. ſed figurabat quibuſdaꝫ ceremonialibꝰfactis. ⁊ promittebat verbis. Et ꝙͣtum ad hoc nouaimplet legem veterem. iuſtificando virtute paſſionisxp̄i. Et hoc eſt qd̓ apl̓us dicit ad Ro. viij. Qd̓ impoſſibile erat legi. deus mittens filiū ſuū in ſimilitudinēcarnis peccati. dānauit peccatū in carne: vt iuſtificatio legis impleret̉ in nobis. Et qͣꝫtum ad hoc lex noua adhibet. quod lex vetus ꝓmittebat. ẜm illud adCol̓. j. Quotqͦt promiſſiones ſunt. in illo .ſ. xp̄o ſunt.Ꝙtum ad hoc etiam cōplet qd̓ vetus lex figurabat.Unde ad Colo. ij. dicit̉ de ceremonialibꝰ. ꝙ erāt vmbra futuroꝝ .ſ. corporis xp̄i. et veritas ꝑtinet ad xp̄m.Unde lex noua dicit̉ lex veritatis. lex aūt vetus vmbra vel figura. ¶ Ꝙtuꝫ ad p̄cepta que cōſiderant̉ ſecūdo circa legeꝫ impleuit xp̄c precepta veteris legisopere ⁊ doctrina. Opere quidē quia circūcidi voluit.et alia legalia ſeruare. que erant tꝑe illo ſeruāda. ẜmillud ad Gal̓. iiij. Miſit deus filiū ſuū factū ſub legeEt faciendo miracula in ſabbatis. nō ſoluebat legeꝫẜm rei veritatē. tum qꝛ illa miracula faciebat virtute diuina que ſemꝑ oꝑatur. tum qꝛ oꝑa ſalutis humane faciebat. cū etiam phariſei ſaluti aīaliū ꝓuiderentin die ſabbati. tum etiaꝫ ratione neceſſitatis diſcipulos excuſauit ſpicas colligētes ſabbato. Sed videbatur ſoluere ſabbatū ẜm ſuꝑſtitioſuꝫ intellectū phariſeoꝝ. Tangere leproſuꝫ non erat ꝓhibitū in lege: ſedcōtrahebat̉ ꝑ hoc quedā īmūdicia irregularitatis. ſicut ex cōtactu mortui. Sed dn̄s qui erat mūdator leproſi īmūdiciā incurrere nō poterat tangēdo leproſum. ¶ Doctrina autē ſua impleuit p̄cepta legis tripliciter. Primo verum intellectū legis exprimēdo. fi

cut patet in homicidio ⁊ adulterio. in quoꝝ ꝓhibitōne ſcribe ⁊ phariſei nō intelligebāt niſi actu exteriorem ꝓhibitū. Unde dn̄s legem impleuit oſtendendoetiam actū interiorē ꝓhibitū ex lege. Secūdo impleuit dn̄s doctrina ſua p̄cepta legis ordinādo. quomodo tutius obſeruaret̉ qd̓ lex ſtatu erat. Sicut lex vetꝰſtatuit. ꝙ homo nō ꝑiuraret. ſed hoc tutius cōſeruat̉ſi oīno a iuramento abſtineat niſi in cauſa neceſſitatis. Tercio adimpleuit legem ſuꝑaddēdo p̄ceptis legis quedā ꝑfectionis cōſilia. vt patet Math̓. xix. vbidn̄s cuidā dicēti ſeruaſſe p̄cepta: ait. Unū tibi deeſt.ſi vis ꝑfectus eſſe: vende que habes ⁊ da pauperibꝰ etſequere me. Et in ẜmone dn̄i in monte qd̓ habet̉ Mathei. v. ⁊ in ſeq̄n. c. de ceremonialibꝰ p̄ceptis nō fit mētio qꝛ euacuata ſunt. Cū em̄ eſſent in figurā. impletaſunt ꝑ exhibitōeꝫ eoꝝ que figurabant̉. ⁊ ſic excludūt̉.De iudicialibꝰ vero p̄ceptis ꝯmemorauit p̄ceptū talionis. vt qd̓ de hoc diceret̉ de oībꝰ alijs intelligendūeſſet. In quo p̄cepto docuit nō eſſe intētionē legis. ꝙpena talionis quereret̉ ꝓpter vindicte liuorē. quā ip̄eexcludit: mouēs ꝙ homo debet eſſe paratus maioresetiā iniurias ſufferre. ſed ſolum ꝓpter amorē iuſticie.qd̓ adhuc in noua lege remanet. De moralibꝰ aūt excludit falſuꝫ intellectū phariſeoꝝ.Que ſit grauior lex §. iiij.ad obſeruāduꝫ vetus vel noua declarat. b Tho. pͥmaſcd̓a. q. cvij. articulo. iiij. dicens. Ꝙ circa oꝑa virtutis de quibꝰ p̄cepta legis dant̉ duplex difficultas attēdi poteſt. Una ex ꝑte operū exterioꝝ. que ex ſeip̄is habent quādā grauitatē ⁊ difficultatē. Et ꝙͣtuꝫ ad hoclex vetus eſt multograuior ꝙͣ noua. qꝛ ad plures actꝰexteriores obligabat lex vetus. in multiplicibꝰ ceremonijs. ꝙͣ lex noua. que p̄ter p̄cepta legis nature pauciſſima addit in doctrina xp̄i ⁊ apl̓oruꝫ. Licet aliquaſint poſtea ſuꝑaddita ex inſtitutōne ſanctoꝝ patruꝫ.in quibꝰ etiā oportet moderationē eſſe attendēdam.ne cōuerſatio fideliū oneroſa fiat. Dicit em̄ Aug. adinquiſitōes Ianuarij de quibuſdā. Ꝙ ipſam religionem noſtrā quā manifeſtiſſimis ac pauciſſimis celebrationū ſacramentis. dei miſericordia voluit eſſe liberam. ſeruilibꝰ premūt oneribꝰ. adeo vt tolerabiliorſit ipſa conditio iudeoꝝ. qui legalibꝰ ſacramētis nonhumanis p̄ſumptionibꝰ ſubijtiūt̉. Et habet̉ hoc etiam in decretis diſ. xij. omnia. Alia difficultas eſt circa opera virtutum in interioribꝰ actibꝰ: puta. ꝙ aliquis opus virtutis exerceat prompte ⁊ delectabiliterprout agit habens habitū virtutis. Et hoc nō habēti habitū virtutis eſt valde difficile: ſed ꝑ virtutē redditur facile. Et ẜm hͦ. p̄cepta noue legis ſunt grauiora p̄ceptis veteris legis: qꝛ in noua lege ꝓhibent̉ interiores animi motus. qui exp̄ſſe in veteri nō ꝓhibebātur in omnibꝰ. et ſi in aliquibꝰ ꝓhiberent̉. in quibꝰ tn̄ ꝓhibendis pena nō apponebat̉. hoc aūt eſt difficilimūnō habēti virtutē. Sicut etiā dicit ph̓s. v. ethicoꝝ.operari que iuſtus facit eſt facile. Sed oꝑari eo mō qͦiuſtus facit .ſ. prompte ⁊ delectabiliter difficile eſt nōhabenti iuſticiā. Et ſic intelligit̉ illud. j. Ioh̓. v. Mādata eius grauia nō ſunt. Qd̓ exponens Augu. ait.ꝙ amanti grauia nō ſunt. ſed nō amanti grauia ſunt.hec Tho. Sed ſi ꝯſiderent̉ ipſa p̄cepta noue legis cūadiutorio ſuo. ſic etiam leuiora ſunt p̄ceptis veteris.Nam in noua lege ꝓponūtur ſacramēta. addunt̉ exēpla. ꝓmittūtur īmediate eterna p̄mia. que multū habent hoīes attrahere ad bn̄ oꝑandū et ſi in oꝑe ſit diſficultas eā quaſi minuit. Hec aūt nō habebāt̉ in veteri lege. vn̄ ⁊ xp̄c dixit Math̓. xj. Uenite ad me oēs qͥlaboratis ⁊ onerati eſtis. Qd̓ exponēs Hilariꝰ dicit.Legis difficultatibꝰ laborantibꝰ. peccatis oneratosad ſe vocat. ⁊ poſtmodū de iugo euāgelij ſubdit. Iu-