Capitulum.IIII.
ceptū etiam facit qui cuꝫ vxore vel alia extra vas dehitū fundit ſemen. ne .ſ. generet ⁊ inde ſcandalū oriatur. vel ne grauet̉ in alēdo filios pauꝑ exiſtēs. in qd̓viciū īcidētes Her ⁊ Onā filij Iude: mala morte ſb̓ito pierūt. Gen̄. Sed etiā cum vxorē ſuā quis debitomodo cognoſcit cauſa delectatōis vltra limites matrimonij .i. tāta cōcupiſcētia ductus vt etiā ſi non eſſet vxor eā vel aliā mulierē cognoſceret vt ſatiſfaceret voluptati ſue: ẜm Tho. in. iiij. peccat mortaliter.Et de tali debet ītelligi illd̓ ſexti ph̓i. qd̓ inducit Hiero. xxxij. q. iiij. origo. dicēs. Om̄is ī vxorē ſuā amatorardētior adulter eſt. De modis aūt indebitis in vſumatrimōij ẜuato tn̄ debito vaſe de ſen̄ ē mortale: ẜmAlber. ſed poteſt eſſe mortale ex inordinatōe animi.De om̄ibꝰ his ſpeciebꝰ luxurie ⁊ de nocumētis eoꝝ habes diffuſe in. ij. ꝑte ti. j. ꝑ totū.Septimū preceptū. §. xj.decalogi eſt. Nō furtū facies Exo. xx. Suꝑ quo Auguſ. Furti noīe bn̄ intelligit̉ oīs illicita vſurpatio reialiene. non em̄ rapinā ꝑmiſit qͥ furtū ꝓhibuit. ſꝫ furti noīe in lege ve. teſta. ⁊ rapinā intelligi voluit. Aꝑte em̄ totū ſignificauit quicqͥd illicite reꝝ ꝓximi aufertur. xiiij. q. v. penale. Nec ꝓpter ea excuſaret̉ quis afurto qͥ auferret a ꝓximo vt indigētibꝰ ſubueniret: ſibi vel alijs: niſi in extrema neceſſitate eēnt ⁊ non inuenirent ſubuenientē. Unde Augꝰ. Forte aliqͥs cogitat ⁊ dicit: ml̓ti ſunt xp̄iani diuites. auari. cupidi.non habeo peccatū ſi illis abſtulero ⁊ pauꝑibꝰ dedero. vnde illi nil boni agūt: mercedē hre potero. Sedhmōi cogitatio dyaboli calliditate ſuggerit̉. Naꝫ ſitotuꝫ tribuat: addit potiꝰ peccatū ꝙͣ minuat. xiiij. ꝙv. forte. ⁊ ꝑ totā illā. q. Nec etiā ſumēdū eſt exemplufurādi ab iſrahelitis: qͥ accipiētes ſub mutuo ab egyptijs vaſa aurea ⁊ argentea ſpoliauerūt eos. qꝛ vt dicit Augꝰ. iſrahelite furtū non fecerūt: ſed deo iubētehoc miniſteriū p̄buerūt. xiiij. q. v. dixit. Non gͦ furtūfacies. ¶ Fit aūt qͣtuor modis cōtra iſtud p̄ceptum.ꝑ iniuſtā reꝝ acquiſitōem. ꝑ prauā ad hoc oꝑatiōeꝫ.ꝑ iniquā retentōeꝫ. ꝑ indebitā diſtributōeꝫ. ¶ Ꝙtūad primū multis modis quis acqͥrit bona tꝑalia iniuſte. Primo occulte aliena accipiendo. Sꝫ vt dicit̉Eccl̓i. v. Suꝑ furē eſt obprobriū ⁊ cōfuſio. Secūdoꝑ rapinā manifeſte ⁊ ꝑ vim capiēdo. ⁊ hi non ſunt ſolū latrones in ſtratis: ſed ⁊ etiā principes et coītatesvſurpātes iniuſte ciuitates ⁊ caſtra ſine iuſto titulo:vel etiā faciētes extorſiones indebitas a ſubditis ingabellis pedagijs ⁊ collectꝭ. Ezech̓. xxij. Prīcipes eiꝰin medio ip̄ius qͣſi lupi rapientes p̄dam. Uel etiā cuꝫfaciūt leges iniquas ad lucrandū. Iſa. x. Ue qui cōdunt leges iniqͣs ⁊ ſcribētes iniuſticias ſcripſerūt vtopprimerēt ī iudicio pauꝑes ⁊ vim facerēt cauſe humiliū populi mei: vt eſſent vidue p̄da eoꝝ ⁊ pupillosdiriperēt. ¶ Tercio ꝑ fraudulentiā multiplicē. Inquātitate dando diminuta pondera ⁊ mēſuras rerūIn qͣlitate praua pro bonis vendēdo iniuſto precioIn ſubſtātia vendēdo vinū limphatū pro puro: vnūmetallū pro alio. carnes pecudinas ꝓ caſtrato. aromata vniꝰ ſpeciei ꝓ altera. Amos. viij. Audite qͥ cōteritis pauperē ⁊ deficere facitis egenos terre: dicentes qn̄ trāſibit meſſis ⁊ venūdabimꝰ merces et ſabbatum. ⁊ aꝑiemus frumentū vt īminuamꝰ menſurā ⁊ ſiclum augeamꝰ. ⁊ ſupponamꝰ ſtateras doloſas: vt poſſideamꝰ in argento egenos et pauꝑes ꝓ calciamētis:et quiſqͥlias frumēti vendamꝰ. ¶ Quarto fit ꝯtra hͦp̄ceptū ꝑ vſurā .ſ. ꝓ mutuo pecunie vl̓ rerū qͥ vſu cōſumuntur: vt victualiū accipiēdo aliqͥd vltra capitalehec dicit̉ vſura. vt ptꝫ. xiiij. q. iij. vſura. vn̄ Pſal̓. Quipecuniā ſuā non dedit ad vſurā: hic requieſcet ī monte ſancto dei .ſ. glorie ſuꝑne. Qui aūt eam facit nō il-
lichabitabit: ſed in inferno. ¶ Quinto fit cōtra hocp̄ceptū ꝑ ſacrilegiū .i. iniuſtā acceptōem rerum eccleſie. Hiero. Amico quippe raꝑe furtū eſt. ecc̄iaꝫ fraudare ſacrilegiū. xij. q. ij. gloria. ¶ Sexto ꝑ iniuſticiaꝫiudicū ſeu officialiū dantiū iniqͣs ſentētias: vel extimore: vel ex amore: vel ex cupiditate: vl̓ odio: vl̓ ex notabili ignorātia. Iſa. v. Iuſtificatis impiū ꝓ muneribꝰ ⁊ iuſticiā iuſti aufertis ab eo. Iſido. Cito violatur auro iuſticia. xj. q. iij. pauꝑ. ¶ Septimo ꝑ variaꝫdānificatōeꝫ. vt in incēdijs: deuaſtatōibꝰ agroꝝ ⁊ caſtroꝝ in bellis iniuſtis. in mutilatiōibꝰ. occiſiōibus.falſis accuſatōibꝰ. teſtificatōibꝰ ⁊ inſtrumētis. Et hiom̄es nō ſolū peccāt mortal̓r agētes ꝯtra hoc p̄ceptūſꝫ etiā tenētur ad reſtitutōeꝫ p̄dictoꝝ. Un̄ Augꝰ. admacedoniū. Qui cōtra ius hūane ſocietatis furtis:rapinis: calūnijs: oppreſſiōibus: īuaſionibꝰ aliqͣ abſtulerit: reddēda potiꝰ ꝙͣ donāda cēſemꝰ zachei publicani exēplo. xiiij. q. v. nō ſane. ī fi. Qui zacheus dixitxp̄o intrāti domū ſuā. Si qͥd aliquē defraudaui reddo qͣdruplū Luc̄. xix. Sꝫ acqͥſitio etiā ꝑ ſymoniā: ludum: vel aliud turpe lucꝝ qͣſi furtū cenſet̉. nō quideꝫreſtituendū dāti: ſed pauꝑibꝰ erogādū. Aliqn̄ de neceſſitate vt in ſymōia ⁊ ludo. aliqn̄ ex honeſtate vt inmeretricio ⁊ hmōi. argu. xiiij. q. v. qͥ habetis. ⁊. c. nonſane. Qui aūt ꝑ ſymoniā vl̓ intruſionē ⁊ non canonica inſtitutione: recipit vl̓ tenet beneficiū eccl̓iaſticuꝫfurat̉ oēs fructꝰ quos ꝑcipit. Ioh̓. x. Qui nō ītrat ꝑoſtiū: ſed aſcendit aliūde: ille fur eſt ⁊ latro. ¶ Secūdo fit ꝯtra iſtud p̄ceptū ꝑ prauā cooꝑatōem ad taliaacqͥſita illicita: etiā ſi nihil ip̄e inde ꝑcipiat. vt cōſulendo: ꝑſuadēdo: imꝑando: et hmōi. ad Ro. j. Digniſunt morte non ſolū qͥ faciūt: ſed etiā qͥ ꝯſentiūt facientibꝰ. ⁊ nō ſolū peccāt mortal̓r: ſed etiaꝫ tenētur adreſtitutōem dānoꝝ ⁊ ablatoꝝ: qn̄ talis cooꝑatio fuit ꝙ ſine ea non fuiſſet facta rapina vl̓ furtū: vſura vl̓damnū. ij. q. j. notū. in fi. Facienteꝫ ⁊ cōſentientē parpena cōſtringit. qd̓ intelligit̉ de conſenſu cooꝑatōis.ſine qua non fieret maluꝫ: in glo. Et ad hoc facit qd̓dicitur extra de iniur̄. ⁊ dā. da. c. vlt. qui occaſionē dāni dat: damnū quoqꝫ dediſſe videtur. Et in ꝓuer. vulgari dicit̉. Tāto fa qui tiene el ſacho quāto qui in bola. Si autem non ita cooperati ſunt quin etiam ſineeis fieret damnuꝫ: peccant quidem grauiter: ſed nontenentur ad reſtitutōnem: niſi qͣntum perueniſſet adeos de furto vel rapina ⁊ huiuſmodi. vel inqͣntum exſuo conſilio vel alia cooperatōne plus damni fuiſſetfactum: ẜm Tho. in. iiij. ⁊ Albert̓. Unde Iſa. j. Prīcipes tui infideles ſocij furum: omnes diligunt munera: ſequūtur retributōes. Et per huiuſmodi cooperātur rapinis aliorum. De reſtitutōe ⁊ modo eiushabes diffuſe in ſecūda parte titu. ij. per totū. Tercio ſit furtum per retentioneꝫ rei aliene contra volūtateꝫ domini ſui. Apoſtolꝰ ad Ro. viij. Reddite omnibꝰ debita. Et infra. Nemini quicꝙͣ debeatis. Quieniꝫ detinet rem alterius cōtra voluntateꝫ eius vtiqꝫ facit ei iniuriā. quia impedit eum ab vſu eius: niſihoc faceret ad horam: ad obuianduꝫ malo: puta cuꝫnon reddit gladium ſuuꝫ furioſo: poſtulanti eum abeo penes quem depoſuit. ⁊ hoc ne ſe vel alium ledat.hoc enim licitum eſt. Facere autem iniuriā proximohoc eſt peccatum. quia cōtra iuſticiam. non auteꝫ licet nec in modico in peccato morari: ſed ſubito debetegredi. iuxta illud Ccc̄i. xxj. Quaſi a facie colubri fuge peccatum. Qui autem detinet alienuꝫ contra voluntatem domini moratur in peccato. ⁊ ſic ſemꝑ auget peccatuꝫ. Et quotiens menti occurrit ſe detinerealienum: ⁊ ꝓponit retinere et non reddere: totiens denouo peccat mortaliter: et penitere non poteſt. necabſolui. Unde Auguſti. Si res aliena ꝓpter quampeccatum eſt reddi poſſit ⁊ nō reddit̉: pn̄īa non agit̉: