Capitulum.I.
tatem qꝛ bonuꝫ: ⁊ ſic in ſtatu nature inſtitute dictabat om̄ia eſſe cōia. In ſtatu v̓o nature corrupte. dictat ꝙ bonū eſt aliqͣ eſſe ꝓpria. alioquin boni egerent⁊ iō nō ſtaret ſocietas hūana. qꝛ mali om̄ia raperent⁊ ẜm diuerſuꝫ ſtatū dictat. ꝙ bonum ſit ꝙ om̄ia ſintcōia. ⁊ ꝙ aliqͣ ſint ꝓpria. Dictat tercio aliquid lex naturalis circa ꝯmunionē ⁊ ꝓprietatem qꝛ equum. ⁊ ſiẜm dictamē equitatis dictat quedā eſſe appropriabilia. et ſi in nullius ſint bonis. occupanti concedantur. Et in his ſunt que celo. terra. mari capiunt̉. vtcaptio auium ⁊ piſciū. IOmniū libertas. Dic̄ Archidiaconus poſt Alexandrū. ꝙ eſt loqui de naturaſeu iure naturali dupliciter .ſ. ẜm ſtatū ante peccatū.⁊ poſt pct̄m. Ante pctm̄ non fuit ſeruitus. ſicut dicitAug. Lex ergo naturalis dictat ꝯmunē libertatemoīm ẜm ſtatu nature inſtitute. Sed ẜm ſtatū naturecorrupte dictat. ꝙ ē nccͣia ẜuitꝰ ⁊ dn̄iuꝫ ad cohercendū malos ẜm Aug. d̓ ciui. dei. Dictat eī rō iuſtū eē. vtratōnabiliter viuentes dominent̉ his qui carnaliterviuunt. ¶ Acquiſitio eoꝝ que celo terra mariqꝫ capiuntur. gloſa. Hec eniꝫ ⁊ alia que in nullius bonisſuccedūt occupāti ꝯcedunt̉. vt inſti. de re. diui. §. fereArchidiaconus dicit. ꝙ quinqꝫ modis dr̄ aliquid innulliꝰ bonis eſſe. Natura: vt liber hō. mare ⁊ hmōi.Facto: vt qd̓ ꝓ derelicto hr̄. Cenſura ppl̓i: vt res ſacra. vniuerſitatis cōia. Temꝑe: vt theſaurus. Caſuvt cum iacet hereditas. Ꝙ gͦ in nulliꝰ bonis eſt ſcilꝫin re vel in ſpe. ꝙ dico ꝓpter hereditatē iacenteꝫ. quein ſpe eſt in bonis alicuiꝰ. Item ꝙ in nulliꝰ bonis eſtnō cenſura. ſꝫ ꝯſtitutōne hoīm: vt res ſacra occupātiꝯcedit̉ ſi apta fuerit occupari. ſꝫ nō vt occupet. quoddico ꝓpter liberū homine. ¶ Depoſite rei vel comodate pecunie reſtitutio. glo. Fallit hoc in caſu qͥ habetur. xxij. q. ij. Ne quis. Et eſt cum furioſus in furiarepetit gladiū ſuū depoſituꝫ. tūc em̄ nō debet reddi.Fallit in alio caſu .ſ. cum deponēs rem. ⁊ dn̄s rei ſiml̓petant rem. potius em̄ debet reſtitui dn̄o cum ſcit̉. ff.depoſiti. l. bona. ¶ Uiolentie ꝑ vim repulſio. qd̓ tamen intelligit̉ cū moderamine inculpate tutele. ⁊ nōaīo vindicandi ſꝫ ſē defendendi. hoc faciat ⁊ incontinenti: ⁊ tūc nō incurrit̉ nec pctm̄ nec excoīcatio. quoad ꝑcutientē clericū. nec irregularitas etiā ſi ſequat̉mutilatio vel homicidiū. niſi dediſſet operā rei illicite. vt furādo vel fornicādo. ꝓpter qd̓ inuaſus vt ſe defendat mutilat. vel etiā ſi aliter poterat euadere caſum. ꝙͣuis daret operā rei licite. De hͦ tn̄. xxiij. q. j. ī ſūma. ⁊ in. iij. ꝑte. ti. xiij. de clericis.Titulus decimuſquartꝰ. de lege moſayca.De lege diuina in cōi ⁊ eius excellentia reſpectualiarum.Oſt legem eternā etnaturalē. agendū eſt de lege diuina: d̓ qͣUait ꝓph̓a. xviij. pͣs. Lex dn̄i immaculataꝯuertens aīas: teſtimoniū dn̄i fidele ſapientiā preſtās ꝑuulis. Lex dn̄i dicit̉ quā dn̄s tradidit .ſ. euāgelica. quā ipſe dn̄s incarnatus inſtituit. etmoſayca quā dn̄s tradidit ppl̓o iſrl̓ ꝑMoyſen. vt pꝫExodi. xx. Ꝙuis eniꝫ lex naturalis ſit vna. tn̄ diuinaeſt duplex. Et rō huiꝰ eſt: qꝛ lex naturalis dirigit hominē ẜm q̄dā p̄cepta cōia. in quibꝰ ꝯueniūt tam ꝑfecti ꝙͣ imꝑfecti. ⁊ ideo eſt vna oīm. ſꝫ lex diuina dirigithoīem in quibuſdā ꝑticularibꝰ p̄ceptis. ad que nō ſimiliter ſe hn̄t ꝑfecti ⁊ imꝑfecti: ⁊ ideo duplex ponit̉.ſcꝫ veteris et noui teſtamenti. que differūt nō in ſpēſꝫ ſicut ꝑfectū ⁊ imꝑfectuꝫ. ſicut puer ⁊ virilis etatis.Un̄ apl̓s ad Gal̓. iiij. ꝯparat ſtatum veteris legꝭ puero exiſtenti ſub pedagogo. ⁊ legē nouā ſtatui viri .ſ.
ꝑfecti. Attendit̉ aūt iſta ꝑfectio ⁊ imꝑfectio ꝙͣtū adtria. Primo ex parte finis vltimi. qꝛ lex vetus ordinabat ad bonū ſenſibile ⁊ terrenuꝫ hoīes. Lex nouaordinat ad bonū intelligibile ⁊ celeſte. Un̄ xp̄c in pͥncipio ſue p̄dicatōis ſtatiꝫ inuitauit ad regnū celeſte.dicens Math. iiij. Pnīam agite. appropinqͣt eniꝫ regnū celoꝝ. Scd̓o ex ꝑte officij. qꝛ lex vetꝰ cohibebatmanū. noua aūt animū. ꝙͣuis eī in veteri lege ꝓhiberet̉ malus affectꝰ. vt pꝫ in nono et decimo p̄cepto. nōtn̄ puniebat̉ ꝑ legē talis trāſgreſſio. Tercio ex partemotiui. qꝛ lex vetꝰ inducebat ad obſeruantiaꝫ metupenaꝝ qͣs taxauerat. Lex aūt noua hoc facit amore.qui infundit̉ in cordibꝰ fideliū ꝑ gr̄aꝫ xp̄i. Hec Tho.prima ſcd̓e. q. xcj. arti. v. Ad hͦ etiā facit qd̓ dic̄ Gra.in decretis. xxiij. q. iiij. hec autē. §. Ex his om̄ibꝰ. Dic̄em̄. In lege veteris teſtamenti corꝑalis pena ſtatuta eſt. in lege v̓o euāgelij. om̄i peccati ꝑ pnīam veniaꝓmittit̉. Un̄ illā a terrore incepit: dicens. Ego ſumdn̄s deꝰ zelotes. viſitās pctā patrū in filios vſqꝫ īterciam ⁊ quartā generatōnes. Hec v̓o a lenitate manſuetudines ⁊ miſcd̓ie. ita inquiens. Bt̄i pauꝑes ſpiritu. bt̄i mites ⁊cͣ. In illa dicebat̉ qui fecerit hͦ vel illd̓moriat̉. in iſta dr. gaudiū ſuꝑ vno peccatore penitētiam agente. Et vt vl̓r dicat̉. In lege ppl̓us ille rudisſeruili penaꝝ timore cogebat̉. vn̄ ⁊ legem in pedagogum accepit. in euāgelio aūt ppl̓s gr̄e liber ⁊ adultꝰ.filiali amore ⁊ hereditatis certitudine. ad cultuꝫ diuine ſeruitutꝭ inuitat̉. hec ibi. ¶ In p̄dicto aūt ꝟſu.pͣs. notātur qͣtuor rōnes qͣre fuit neceſſariuꝫ inſtituilegē diuinā: ſeu notātur qͣtuor excellentie legꝭ diuīead humanas. ẜm Tho. prima ſecunde. q. xcj. iiij. articulo.Eſt ꝓpter cohibitōnem omnis criminis. ibi. Lex domini immaculata.Eſt propter directionem mentis. ibi. Connertensanimas.Eſt ꝓpter certitudinem veritatis. ibi. Teſtimoniuꝫdomini fidele.Eſt ꝓpter ꝯſecutōeꝫ felicitatis. ibi. ſapi. p̄ſt. par.¶ Prima igit̉ rō. qͣre fuit neceſſariū dari legē dīnaꝫvltra naturalē ⁊ humanā. eſt ꝓpter cohibitiōeꝫ ⁊ excluſionē om̄is crimīs. vt em̄ dic̄ Augꝰ. de libe. arbitrLex humana nō pōt om̄ia mala q̄ fiunt ꝓhibere velpunire. qꝛ dū auferret mala om̄ia. ſequeret̉ ꝙ multabona aufererent̉. ⁊ impediret̉ vtilitas boni cōis qd̓ ēneceſſariū ad ꝯſeruatōeꝫ humanā. Un̄ Aug. Tollemeretrices de ciuitatibꝰ ⁊ implebis oīa libidinibus.qꝛ accederent hoīes ad nuptas virgines. vel al̓s corrūptelas. vn̄ ſcādala ſequerent̉. Lex aūt naturalis vtin pluribꝰ obſcurata erat ⁊ multa pctā ignorabātureſſe mala. Et ideo vt nullū malū improhibitū ⁊ īpunitū remaneat: fuit nccͣiū dari legē diuinā. q̄ nullumꝑmittit pctm̄. Et ideo dic̄. Lex dn̄i īmaculata .i. nullā permittens pct̄i turpitudinem. ¶ Secunda rō eſtꝓpter directionem mentis. de his etiā pōt hō legemferre de quibꝰ pōt iudicare. Iudicium aūt hoīs nonpōt eſſe de interioribꝰ animi motibꝰ vel voluntatibꝰqui latent: ſꝫ ſolum de exterioribus qui apparent. vtdicit Urbanꝰ papa. De māifeſtis loquimur. occultorum em̄ cognitor ⁊ iudex eſt deꝰ. diſ. xxxij. Erubeſcāt.⁊ lex dic̄ cogitatōis penā nemo patiat̉. de pe. di. j. Ettn̄ ad ꝑfectōeꝫ virtutis requirit̉. ꝙ in vtriſqꝫ actibꝰ .ſ.interioribꝰ et exterioribꝰ hō ſit rectꝰ. Lex at̄ hūana n̄pōt ſufficiēter cohibē ⁊ ordinare actꝰ īteriores mentis. ⁊ ꝓpter hͦ neceſſariū fuit ꝙ ſuꝑueniret lex diuinaq̄ ꝓhibet actꝰ etiā interiores vicioꝝ. vt illd̓ Exod̓. xxNō ꝯcupiſces rē ꝓximi tui. Et illd̓ Math. vij. Quividerit mulierē ad ꝯcupiſcēdā eā: iā mechatꝰ ē ī corde ſuo. Et iō dic̄ pͣs. Cōuertēs aīas. qꝛ .ſ. exteriores ⁊interiores actꝰ dirigit. ¶ Tercia rō ē ꝓpt̓ certitudi-