Capitulum.II.
merces accreſcit. vt veꝝ ſit qd̓ dr̄ Apoc. xxij. qͥ in ſordihus eſt: ſordeſcat adhuc. ⁊ iuſtꝰ iuſticiā faciat adhuc.¶ Sedecīa regl̓a ē de ꝑmiſſionibꝰ peccatoꝝ ⁊ relaxatione penaꝝ vicꝫ ꝙ pene ſint reſtringēde. ſic ꝙ abſqꝫvtilitate reipublice vel eiꝰ cui infligunt̉. neqꝫ inſtituineqꝫ inſtitute exeqͥ deberēt. ⁊ peccat oppoſitū facientes. vel eas cū inſtituerit nō dolētes. In om̄i aūt republica tolerari pn̄t aut debēt vitia q̄ abſqꝫ deteriori ꝑiculo nec corrigi neqꝫ extirpari valerēt. Qn̄ aūt illud ē ⁊ qn̄ non. difficile ē ⁊ fere impoſſibile generalit̓diffinire. niſi ꝓut circūſtantijs ꝑticularibꝰ inſpectis.p̄lati ſuꝑiores ⁊ ſapiētes determiabūt. Exemplū habes in meretricibꝰ ⁊ vſuris. ⁊ ſil̓ibꝰ que qn̄qꝫ ꝑmittūt̉ita ⁊ de ꝯcubinarijs pro loco ⁊ tꝑe.¶ De nocumēto pct̄i mortalis in pn̄ti vita. c. ij.Idēdū eſt deinde deeffectu ⁊ nocumento peccati mortal̓ qd̓ eſtmultiplex. Nā bonū nature corrūpit. Maculā aīe inducit. Reatū pene includit. q̄ oīa deſignāt̉in ꝑabola. deſcendentis a hirl̓m in īericho ſpoliato ⁊vulnerato. vt hr̄ Lu. x. De multiplici etiā nocumētopeccati habes ſupͣ ti. vij. c. iij. ¶ Pro declaratōne aūtprimi .i. ꝙ peccatū bonū nature corrūpat ſeu diminuat. Nota ẜm Tho. pͥma ſcd̓e. q. lxxxv. ꝙ bonū naturehūane pōt dici tripl̓r. Primo ip̄a pͥncipia nature. exquibꝰ ip̄a natura ꝯſtituit̉ ⁊ ꝓprietates ex his cauſate.ſicut potētie aīe. ⁊ hꝰ. ⁊ illd̓ tale bonū nature neqꝫ tollitur neqꝫ diminuit̉ ꝑ peccatū. Scd̓o dr̄ bonū naturehūane. bonū origīalis iuſticie. qd̓ fuit in pͥmo homīecollatū toti hūane nature. Et iſtud totalit̓ ē ablatūꝑ peccatū pͥmi parentis. Tercio mō dr̄ bonū natureip̄a inclinatō ad v̓tutē. ex eo ꝙ a natura hō hꝫ inclīationē ad v̓tutē. Et iſtud ē illd̓ bonū nature qd̓ dr̄ diminui ꝑ peccatū. Per actꝰ em̄ hūanos fit q̄dā inclinatio ad ſil̓es actꝰ. Oportet aūt ꝙ ex hͦ ꝙ aliqͥd inclinat̉ad vnum ꝯͣrioꝝ. inde diminuat̉ inclinatō eiꝰ ad alia.Un̄ cū peccatū ſit ꝯͣriū v̓tuti. ex hocip̄o ꝙ hō peccatdiminuit̉ bonū nature qd̓ eſt inclinatō ad v̓tutē. Etqꝛ talis inclinatō ꝯueīt homī ex hocipſo ꝙ ē rōnalis.ex hoc em̄ hꝫ ꝙ ẜm rōeꝫ oꝑet̉ qd̓ ē agē ẜm v̓tuteꝫ. Perpeccatū aūt nō pōt totalit̓ ab hoīe tolli qͥn ſit rōnal̓.qꝛ nō iam eēt capax peccati. ideo nō ē poſſibile. ꝙ p̄dictū bonū nature tollat̉ totalit̓ vn̄ etiā ī dānatis manet talis natural̓ inclinatō ad v̓tutē. alioqͥn nō eſſetin eis remorſus ꝯſcīe. ſꝫ ꝙ nō reducat̉ in actū. ꝯtingitqꝛ deeſt gr̄a. ¶ Predicta aūt diminutio inclinatōnisad v̓tutē dr̄ vulneratō. q̄ vl̓r inducta ē ꝑ peccatū primi parētis. Nā cū ꝑ ip̄m ſit ablata origīalis iuſticia:oēs vires aīe remanēt quodāmodo deſtitute ꝓprio ordine. qͦ naturalit̓ ordinant̉ ad v̓tutē. ⁊ ip̄a deſtitutiovulneratō aīe dr̄. Sūt aūt qͣtuor potētie aīe ẜm tho.vbi ſupͣ. ar. iij. q̄ pn̄t eē ſb̓e v̓tutū .ſ. rō in qͣ ē prudētia.volūtas in qͣ eſt iuſticia. iraſcibilis in qͣ eſt fortitudo.ꝯcupiſcibilis in qͣ eſt tꝑantia. Inquātū ergo rō deſtituit̉ ſuo ordine ad veꝝ eſt vulnꝰ ignorātie. Inquātūvo volūtas deſtituit̉ in ordine ad bonū. eſt vulnꝰ malicie. Inquātum v̓o iraſcibilis deſtituit̉ ſuo ordīe adarduū. eſt vulnꝰ infirmitatis. Inquātuꝫ v̓o ꝯcupiſcibilis deſtituit̉ ordine ad delectabile moderatū rōne.eſt vulnꝰ cōcupiſcētie. Sic igit̉ iſta qͣtuor ſūt vulnerainflicta toti hūane nature ex peccato primi parētis.Sed qꝛ inclinatō ad bonū v̓tutis in vno quoqꝫ diminuit̉ ꝑ peccatū actuale. ideo etiā iſta qͣtuor .ſ. ignorātia. malicia. ꝯcupiſcētia. ⁊ infirmitas. ſūt vulnera exalijs peccatis ꝯſequētia. inquātuꝫ .ſ. ꝑ peccatū actuale ⁊ rō hebetat̉ p̄cipue in agēdis. ⁊ volūtas quādaꝫ ꝓnitatē habet ad malū. ⁊ difficultas bn̄ agēdi creſcit ⁊
ꝯcupīa magis exardeſcit I. Scd̓o peccatum inducitmaculā aīe. vt ad ephe. v. dr̄. vt exhiberēt ſibi glorioſam eccl̓iaꝫ non habentē maculā .i. peccatū mortale.Que expoſitio hr̄i pōt ex v̓bis Hiero. de pe. diſ. j. vbidicit. Eccl̓ia xp̄i ē nō hn̄s maculā neqꝫ rugā. Qui ergo peccator ē aliqua ſorde maculatꝰ. nō pōt de eccl̓iaxp̄i appellari. nec xp̄o ſubiectꝰ dici. hec ille. Et loquitur de macula pct̄i mortalis vt exponit in gloſa. Ruga aūt refert̉ ad ſciſma vel hereſim. Pro cuiꝰ declaratione ē ſciendū ẜm Tho. pͥma ſcd̓e. q. lxxxvj. ꝙ macula ꝓprie dr̄ in corꝑalibꝰ ꝙ ad corpꝰ nitidū ꝓdit ſuū nitore ex ꝯtactu alteriꝰ. ſicut veſtis. auꝝ. argētū. vel aliquid aliud hꝰ. In rebꝰ autē ſpūalibꝰ ad ſil̓itudinē hꝰoportet macula dici. Habet aūt aīa hoīs duplicē nitorē. Unū quidē ex refulgētia luminis naturalis rōnis. ꝑ quā dirigit̉ in ſuis actibꝰ. Aliud v̓o ex refulguratōe diuini lumīs .ſ. ſapīe ⁊ gr̄e. ꝑ quā ⁊ hō ꝑficit̉ adbene ⁊ decēter agendū. Eſt aūt qͣſi quidā aīe tactꝰ qn̄inheret rebꝰ aliquibꝰ ꝑ amorē ꝯtra lumē rōnis ⁊ diuine legis. vt ex ſupͣdictis pꝫ. Un̄ ip̄m detrimētuꝫ nitoris ex tali ꝯtactu ꝓueniēs aīe: macula methaphorice vocat̉. Item nota ꝙ aīa nō inqͥnat̉ ex rebꝰ inferioribꝰ v̓tute eaꝝ qͣſi agentibꝰ eis in aīam. ſꝫ magis econuerſo. aīa ſua actōe ſe inqͥnat inordinate eis inherendo ꝯtra lumē rōnis ⁊ diuine legis. Iteꝫ nota ꝙ actiointellectꝰ ꝑficit̉ ẜm ꝙ res intelligibiles ſūt in intellectu ꝑ modū ip̄ius intellectꝰ. ⁊ ideo intellectꝰ ex eis nōinficit̉ ſꝫ magis ꝑficit̉. Sed actꝰ voluntatis ꝯſiſtit inmotu ad ip̄as res. ita ꝙ amor ꝯglutinat aīaꝫ rei amate. ⁊ ex hoc aīa maculat̉. qn̄ inordinate inheret. ẜm illud Oſee. ij. facti ſunt abhomīabiles ſicut ea q̄ dilexerūt. ¶ Macula aūt iſta peccati remanet in aīa etiamtranſeunte actu peccati. Cuiꝰ rō eſt. qꝛ macula (ſicutdictū ē) importat quēdā defectū nitoris ꝑ exceſſum alumīe rōnis vel diuine legis. ideo qͣꝫdiu hō manet extra hmōi lumē: manet in eo macula peccati. ſꝫ poſtqͣꝫredit ad lumē diuinū ⁊ ad lumē rōnis qd̓ fit ꝑ gratiātunc macula ceſſat. Licet aūt ceſſet actꝰ peccati qͦ hōreceſſit a lumīe rōnis vel legis diuine. nō tn̄ ſtatim hōad illud redit in qͦ fuerat. ſꝫ requirit̉ aliqͥs motꝰ volūtatis ꝯtrariꝰ ⁊ diſtans pͥmo motui oppoſitꝰ. Sicut ſialiqͥs ſit diſtās alicui ꝑ aliquē motū. nō ſtatim ceſſāte motu fit ꝓpinquus. ſꝫ oportet ꝙ appropinquat rediens ꝑ motū ꝯtrariū. Et iſta macula nō ē aliqͥd poſitiue in aīa. nec ſignat pͥuatōeꝫ ſolā. ſꝫ ſignat pͥuationē quādā nitoris aīe. in ordine ad cauſaꝫ ſuā q̄ ē peccatū. ⁊ ideo diuerſa peccata diuerſas maculas inducūt. Et eſt ſil̓e de vmbra q̄ eſt pͥuatio luminis ex obiecto alicuiꝰ corꝑis. ⁊ ẜm diuerſitatē corpoꝝ obiectorūdiuerſificant̉ mēbra. Tercius effectꝰ peccati. qͥ tamē eſt ml̓tiplex. ē reatꝰ pene. Reatꝰ aūt importat meritū pene .i. ꝙ hō ſit dignꝰ pena. hoc aūt ē malū. ꝙͣuisip̄m puniri nō ſit malū. Facit aūt pct̄m hoīeꝫ reū ſeudignū ml̓tiplici pena. hꝰ rō ē. qꝛ quicqͥd ꝯͣ ordinē aliquē inſurgit. ꝯſeq̄ns ē vt ab ip̄o ordīe ſeu a pͥncipe ip̄ius ordīs depͥmat̉. Uidemꝰ eī ī rebꝰ naturalibꝰ ꝙ vnūꝯͣriū vehemētiꝰ agit altero ꝯͣrio ſuꝑueniēte. ꝓpter qd̓aque calefacte magis ꝯgelant̉ vt dr̄ ī. ij. metheororū.Cū aūt pct̄m ſit actꝰ inordinatꝰ. manifeſtū ē ꝙ qͥcūqꝫ peccat ꝯͣ aliquē ordinē agit. ⁊ ideo ab ip̄o ordīe ꝯſequēs ē ꝙ depͥmat̉ q̄ quidē dep̄ſſio pena ē. Un̄ ẜm tresordines qͥbꝰ ſubdit̉ hūana volūtas. triplici pena pōthō puniri. Prīo quidē ſubdit̉ hūana natura ordini ꝓprie rōnis. Scd̓o ordini exterioris homīs gubernātisvel ſpūalit̓ vel tꝑalit̓. politice ſeu yconomice. Tercioſubdit̉ vniu̓ſali ordini regimīs. Quilibꝫ aūt hoꝝ ordinū ꝑ pctm̄ ꝑuertit̉. dū ille qͥ peccat. agit ⁊ ꝯtra rōeꝫ⁊ ꝯtra legē hūanā. ⁊ ꝯtra legē diuinā. Un̄ triplicē penaꝫ incurrit. Unā quidē a ſeip̄o. qͥ eſt ꝯſcīe remorſus.Aliā v̓o ab homīe. Terciā a deo. De pena ꝓpria dicit