Titulus.IIII.

tem. ꝑ virum ſpm̄ ſiue rōnem. di. vj. teſtamentum.¶ Diſtinguit̉ aūt ipſa ſenſualitas ſiue potentia appetitiua ſenſualis in duas potentias realiter diſtinctas .ſ. iraſcibilem. ⁊ ꝯcupiſcibilē. ſicut diſtinguit̉ genus in ſpecies ſpecialiſſimas ẜm. b. Tho. ſupra. ij. ſen.diſ. xxiiij. Et hoc rōne oſtendit̉ ſic. Appetitus ſenſibilis eſt nobilior appetitu naturali. vt dictum eſt ſupra. Sed in naturalibꝰ oportet eſſe non ſolum inclinationē ad cōſequendū ꝯuenientia ⁊ refugiendū nociua. ſicut lapis naturaliter inclinat̉ ad locū deorſuꝫqui eſt ſibi ꝯueniens. ⁊ refugit aerem cum iactat̉ in altum. deſcendens ꝙͣcitius ad terram. Sed etiam inclinationem oportet eſſe ip̄is naturalibꝰ ad reſiſtenduꝫcorrumpentibꝰ ⁊ cōtrarijs. q̄ ꝯuenientibꝰ impedimentū prebet ⁊ ingerūt nocumenta. Sicut lapis reſiſtitꝑcutienti qͣntū poteſt ne frangat̉. Similiter ⁊ ignisqui habet naturalem inclinationē. non ſolū vt recedat a loco inferiori qui ſibi nō cōuenit. ⁊ tendat in locū ſuperiorē ſibi cōuenientē. ſꝫ etiam ꝙ reſiſtat corrūpentibꝰ: puta abſorbendo aquam que eā extinguit ſinon ſit nimia quātitate. ⁊ per cōſequēs maiori virtute. Ita etiā in nobis in parte ſenſitiua oportet ꝙ ſintdue potentie. quaꝝ vna ferat̉ in id quod eſt ſibi cōueniens. ⁊ diſcedat ab eo qd̓ eſt ſibi diſconuēiēs. Et hecdicit̉ cōcupiſcibilis. que eſt ꝯuenientis appetatiua ⁊ꝓſecutiua. et incōuenientis fugitiua. Aliam eſſe oportet etiā q̄ ſit impediētis expulſiua ⁊ hec eſt ⁊ dr̄ iraſcibilis. cuius obiectū eſt arduū et difficile ip̄m .ſ. repellēdo. Comꝑando aūt iſtos adinuicem. iraſcibilisvidetur nobilior cōcupiſcibili. ꝓpter tres eius excellētias. Quarū prima eſt: qꝛ iraſcibilis eſt ꝓpugnatrix⁊ defenſatrix cōcupiſcibilis. eo ꝙ ipſa infurgit cōtraea que impediunt ꝯuenientia. que cōcupiſcibilis appetit. Secūda excellētia iraſcibilis eſt. qꝛ eſt magisfinis rōnis vel magis rōnabilis qͣꝫ cōcupiſcibilis. huius rō eſt. qꝛ ad cōcupiſcibilē ꝑtinet cōſequi delectabile. ſꝫ iraſcibilis derelicto delectabili: appetit victoriam quā cōſequit̉ cū dolore. Tercia excellentia iraſcibilis eſt. qꝛ magis laudabilis eſt ꝙͣ ꝯcupiſcētia. hec.b. Tho. prima ſcd̓e. q. lxxxj. ⁊ in q̄ſtiōibꝰ de veritate.Secūdū principale .§. ijquod eſt ꝯſiderandū circa ſenſualitatē eſt obſecutio.vel ſubiectio. quam habet ad rationem. Nam ſubicitur rationi ⁊ obedit deo. quod probatur ex parte ordinis. volūtatis. ⁊ motoris. ¶ Primo ex parte ordinis ſic. Motor inferior obedit ſuperiori ⁊ regulaturab eo. Sed inter ꝑtes anime eſt rō motor ſuperior. ſēſualitas eſt motor inferior. Ergo ſicut rō inferior obdit rationi ſuperiori ⁊ regulatur ab ea. vt patet ſupͣ.Ita ſenſualitas obedit rōni ⁊ regulat̉ ab ea. inꝙͣtumſenſualitas mediāte imaginatōe mouetur ad gaudiūvel triſticiā. ẜm ꝙ rō opponit vel oſtendit ſenſualitati mediante imaginatione reꝫ aliquā. ſiue ſit cōtriſtabilis vel delectabilis. ẜm ꝙ ei videt̉. ¶ Probat̉ hocſecūdo ex ꝑte voluntatis ſic. Sicut in corporibꝰ celeſtibꝰ ſpera ſuperior mouet ſperā inferiorē. vt dicitur īiij. de aīa. Sic appetitus ſuperior .ſ. voluntas. mouetappetitum inferiorē .i. ſenſualitatem. ¶ Tercio probatur hoc ex parte virtutis exequentis qꝛ per rōnemdiligentē ⁊ voluntatē imperātē. vel retinent̉ vel mouentur exteriora membra. ne peccatū ſenſualitatis ꝑficiat̉. vt patet ꝑ exemplū. Sicut in exercitu ꝓgrediad bellum vel non progredi ex imperio ducis dependet. ita in nobis membra exteriora corporis non mouent̉ neqꝫ quieſcūt. niſi ad imperiū eius qd̓ principiatur in nobis .ſ. ad imperiū rōnis ⁊ volūtatis. Propt̓qd̓ dr̄ Gen̄. iiij. Sub te erit appetitus tuus. ⁊ tu dominaberis illius .i. appetitus tuus inferior qui dicit̉ſenſualitas erit ſb̓ te .i. ſb̓ appetitu rōnali vt tu dn̄aberꝭ illiꝰ .i. ſenſualitatꝭ vt moueat̉ vl̓ retīeat̉ ẜm īperiuꝫ

rōnis ⁊ voluntatꝭ. Uel ſic. ſubte erit .i. ſubte eſſe debꝫappetitus ſenſitiuus. ⁊ tu dominaberis illiꝰ .i. dominari debes. ¶ Patet igit̉ ex dictis ꝙ ratio triplicem regulam adhibet ſenſualitati. Prima eſt qꝛ ꝓponit ei ⁊oſtendit obiectum ad quod moueat̉. Secunda regula eſt. qꝛ ratio et volūtas imperoſe ferri pōt in aliud.⁊ ſic retrahit̉ ſenſualitas ab actu ſuo. Tercia regl̓a ē.quia per rationē ⁊ voluntatē retinentur membra exteriora. ne ꝑficiatur peccatū ſenſualitatis. Unde ſenſualitati humane naturale eſt moueri ẜm regulaꝫ voluntatis ⁊ rōnis. Hec. b. tho. vbi ſupra. ¶ Eſt autemnotandū ẜm eundē ꝙ vt dicit ph̓us in primo pol̓. Inhomine eſt ꝯtemplari duplice principatum .ſ. diſpōticū ⁊ polliticū. Dicitur aūt principatꝰ diſponticꝰ ille. quo aliquis principatur ſeruis qui non habēt facultatem in aliquo reſiſtendi imperio precipientis.qꝛ nihil hn̄t ſui. Principatꝰ aūt polliticꝰ ⁊ regalis dr̄quo aliquis pͥncipat̉ liberis. qui etſi ſubdantur regimini pͥncipis: habent tamē aliquid ꝓprium vnde poſſunt reniti precipientis imperio. Sic ergo anima dominat̉ corꝑi ⁊ membris eiꝰ prīcipatū diſpōtico qꝛ corporꝭ mēbra īnullo pn̄t reſiſtere īperio aīe ſꝫ ſtatī adappetitū aīe mouet̉ manꝰ ⁊ pes ⁊ qd̓libꝫ mēbroꝝ qd̓datū ē moueri volūtario motu. qd̓ ꝓpterea dr̄. qꝛ digeſtiuū nutritiuū. et augmētatiuū. ita ⁊ gnātiuū qͦad mēbra genitalia. et pulſatiuū qd̓ ē vitale ⁊ motuhominis noīat nō obedit rationi ⁊ voluntati. vt aitGre. nicenus. Intellectus aūt ſeu ratio dr̄ principari cōcupiſcibili ⁊ iraſcibili pollitico pͥncipatu. qꝛ appetitꝰ ſenſitiuꝰ habet aliquid ꝓpriū vnde poteſt reniti imperio rōnis. Natus eſt enim moueri appetitusſenſitiuus. non ſolū ab eſtimatiua in animalibꝰ. ⁊ cogitiua in homine quā diligit ratō vniuerſalis. ſꝫ etiāab imaginatīa ⁊ ſenſu. Un̄ experimur iraſcibilē vl̓ cōcupiſcibilē rōni repugnare. ꝑ h̓ ꝙ ſentimꝰ vel ymagnamur aliqͥd delectabile. qd̓ rō vetat. vel triſte. quodrō recipit. Et ẜm hoc dicit apl̓us ad Ro. vij. Uideoaliā legē in membris meis cōtradicentem legi mentꝭmee. Per hoc aūt nō tollit̉ quī ꝯcupiſcibilis ⁊ iraſcibil̓ rōni obediāt. qꝛ aliqn̄ ī aliquo repugnāt.Tertiū principale .§. iij.circa ſenſualitatem ꝯſiderandū eſt offenſio. Nam inſenſualitate pōt eſſe peccatū veniale. non tn̄ mortaleEt ꝙ in ſenſuālitate poſſit eſſe veniale. ꝓbatur tripliciter .ſ. auctoritate. rōne. ⁊ diſtinctione. ¶ Auctoritate quidem patet ad Ro. vij. vbi apl̓us ait. Non em̄bonū qd̓ volo ago hoc. ſꝫ qd̓ odi illud facio Ubi haymo in glo. dicit. ꝙ apl̓us duoꝝ hominū ꝑſonas aſſumit .ſ. interioris .i. mētis. ⁊ exterioris .i. carnis ſeu carnalitatis. q. d. Bonū quod ego interius .i. in mente ⁊ratione volo ⁊ approbo. exterius .i. in carne ſeu ſenſualitatē nō ago. Et ad Gal̓. v. ait idem apl̓us. Caroꝯcupiſcit aduerſus ſpm̄ ⁊cͣ. Ubi Aug. ī glo. ſic ait. videte quale bellū ꝓpoſuit. qualem rixam. hoc intra teipſum ſentis. Nec em̄ nullum viciū eſt. cū caro concupiſcit aduerſus ſpiritum. Tunc enim caro concupiſcit. cū anima carnali cōcupiſcētia ſpiritui reluctatur. que quidem ꝯcupiſcētia nō eſt in anima ſola. nein carne ſola. ſed in vtroqꝫ. ¶ Secūdo ꝓbatur idē ratione tali. Peccatū pōt inueniri in qualibet potētiacuius actus pōt eſſe volūtariꝰ ⁊ inordinatus. in quibꝰrō peccati conſiſtit. ſed actus ſenſualitatis pōt eē huiuſmōi. Nam pōt eſſe volūtarius inqͣtū ſenſualitas..i. appetitus ſenſitiuus nata eſt moueri a voluntate.⁊ ei obedire. Item ⁊ ipſe actus ſeu ſenſualitas pōt eēinordinatus. qꝛ ſicut in nobis eſt rectus ordo qn̄ ſenſualitas rationi obedit: ita qn̄ cōtrarium accidit .ſ. oſenſualitas nō ſubdat̉ rōni: ip̄e actꝰ ſenſualitatis eſtīordinatꝰ. ⁊ ꝑ ꝯſeq̄ns ī ſenſualitate ē peccatū. ¶ Tercio hͦ idē ꝓbat̉ diſtinctōe. Quidā eī ſic diſtinguūt ꝙ