.XIIII.Capitulū

bonum. et poſtea efficitur malum in eo permanens.Et tale cor vtiqꝫ ſcādalizatur. de facili ruens in mala. ex dictis et factis aliorum. Nam dum bonū eſt cornon ſcandalizatur. ¶ Tale autem cor obedientiampoſtponit. Hiere. xvj. Ecce vnuſquiſqꝫ abijt poſt prauitatē cordis ſui mali. vt me non audiat. Scd̓o apoſtaſiam inducit. Unde de ſalomone dicitur. iij. Reg.rj. ꝙ cum eſſet ſenex. deprauatuꝫ eſt cor eius. vt ſequeretur deos alienos. Quāto em̄ quis cadit ab altioriſtatu virtutis. non cito inde reſurgens. tanto grauiꝰruit in omnia mala. Tercio iram dei incurrit. ꝓuer.xj. Abhominabile corā deo cor prauum. ¶ De ſeptimo corde .ſ. indurato. quod fit per obſtinatōnem. dicit dominus Exodi. vij. Ego indurabo cor pharaonis ⁊ nō audiet vos. Ubi ſciendū ẜm tho pͥma parteſumme. ꝙ obduratio duo importat. ſcilicet ſubtractionem gratie. que non eſt culpa: ſed pena. et hec eſta deo ſicut et omnis pena quam non niſi iuſte infert.Nec em̄ alicui ſubtrahit gratiam. niſi hoc ille a quoaufertur mereatur per culpaꝫ. Et ẜm hoc deus indurat. ẜm illud ad Ro. ix. Cui vult miſeretur. et quemvult: indurat. Aliud qd̓ importat obduratio ē inheſio culpe .i. firmitas in peccato. ⁊ hoc eſt ab homine ⁊culpa eſt. ¶ Et inducit tria mala. Primo ſemen verbi dei qd̓ fructum non recipit. Unde Luce. viij. dicitur. Quod autem cecidit ſupra petram .i. cor induratum. natū aruit. quia non habebat humorē .ſ. gratieScd̓o cumuluꝫ culpe et pene adauget Ro. ij. Scd̓mduritiam tuam et impenitens cor tuum. theſaurizastibi iram. in die ire. ⁊cͣ. i. congregas tibi penam in iudicio. Tercio beatitudine priuat. Unde in figuramfilij iſrael qui indurauerunt cor ſuum erga dei mādata vt nō facerēt ea. omnes qui numerati ſunt inegreſſu de egypto ſexaginta centena milia: omnes priuatiſunt terra ꝓmiſſionis. que ſignat vitam eternam. vtnullus intraret niſi caleph. et Ioſue. ꝓpter qd̓ pͣs. admonet cauere talem obduratōneꝫ ne incurramus inillud malum et damnum: dicens. Nolite obdurarecorda veſtra ⁊cͣ.¶ De voluntate et opere exteriori. quomodo ſe habent adinuicem in merito.Capitulum. xiiijOtā circa voluntateet opus exterius ꝙͣtum ad meritum et demeritum. ⁊ ꝙͣtum ad forum iudiciale fieripoteſt talis diſtinctio. Aut em̄ voluntas circa aliqd̓agendum habetur ſine opere exteriori. Aut opus exterius exercetur ſine voluntate interiori. Aut voluntas adeſt immediate operi exteriori ſequente.Quantum ad primūᵐ. §. j.notat materiā taleꝫ valde diffuſe archidiaconus ſuꝑc. Qui bona. xvij. q. j. cuius v̓ba abbreuiabo ob ꝓlixitatē vitandā aliqn̄ mutabo ſequendo ſententiā theologorū ad pleniorē declarationē. Ex quibuſdā auctoritatibꝰ videt̉ ꝙ volūtas ſine oꝑe tantuꝫ valeat inmalo ⁊ in bono. quantū volūtas cuꝫ oꝑe. Dicit enimAugꝰ. votū .i. volūtas ꝓ oꝑe reputat̉. xij. q. j. §. Si gͦ.Item Ciprianus. Nunqͥd chayn cū dn̄o munus offeret perimerat fr̄em: ſꝫ tn̄ fratricidiū mēte cōceptuꝫideſt volūtate deus ꝓuidus ante damnauit. Ita ⁊ indei ẜuis. apd̓ quos cogitat̉ ⁊ martyriū mēte ꝯcipituranimus .i. volūtas ad bonū deditus. deo iudice coronatur. de pe. diſ. j. Et Hiero. Licet gladio nō occidasvolūtate tn̄ interficis. diſ. ea. c. Oīs iniqͥtas. Ad ideꝫfac̄. c. Si cui. ⁊. c. ſi forte mulier. Et plura alia. c. in dicta diſtinctōne. ¶ Pro huiꝰ igit̉ declaratōne ẜm archidia. diſtinguendū. Quia aut loqͥmur de volūtate

in oꝑe bono. Aut de volūtate in oꝑe malo. Si primomō .i. de voluntate affectante facere opus bonū ſꝫ nōexequēte: iterū ſubdiſtinguendū. Quia aut habeturreſpectus ad deū. aut ad eccleſiā ſiue ad ius. Et ſi habeatur reſpectus ad deū. ꝙͣtum quidē ad tēpus p̄teritū vel futuꝝ. vtiqꝫ nō habet̉ voluntas ꝓ opere. Naꝫſi volo me ieiunaſſe elemoſynas feciſſe et alia huiuſmodi bona. talis volūtas ī ꝯſpectu dei .i. qͦ ad meritū. nō habet̉ ꝓ oꝑe .i. nō remunerat̉. ſicut ſi factū fuiſſet opus. q̄ tn̄ ꝓprius dr̄ velleitas qͣꝫ volūtas. De futuro etiā ſi volo ſeu ꝓpono hinc ad menſeꝫ ieiunare.dare elemoſynā ⁊ hmōi. hoc n̄ habet̉ ꝓ oꝑe: qͣꝫuis tale ꝓpoſitū ⁊ voluntas ſit meritoria. nō tn̄ tantū ſicutcum opere ſubſecuto. qd̓ ꝓpoſitū boni dimitti poteſt.licet non ſine peccato. Un̄ gregꝰ ſuꝑ Ezech̓. Qui bona agunt ⁊ meliora agere ꝓponūt. ſi ea non agūt. licꝫin bonis prioribꝰ ꝑſeuerent in conſpectu tamen dn̄iceciderunt .ſ. venialiter vel mortaliter. ẜm qualitateꝫꝓpoſiti qd̓ dimittunt: puta alicuius voti vel neceſſarij ad ſaluteꝫ. vel alicuius rei non neceſſarie vt alicuius deuotionis fiende. Si autē loquimur de p̄ſenti.iterum ſubdiſtinguitur. Quia aut illa voluntas poteſt impleri in bono opere. ⁊ non impletur ex negligētia vel alia cauſa. vt verbi gratia. Habeo voluntateꝫfaciēdi elemoſynā et bene poſſum: ſed cupiditas metenet vel negligentia. Habeo voluntateꝫ orandi: ſedme piget. et talis voluntas non habetur ꝓ opere neceſt efficax volūtas. quin ſequeret̉ effectus. Et ad hocfacit quod dicit Ambroſius. diſtin. lxxxvj. Nō ſatiseſt bene velle: ſed etiam bene facere. id eſt non ſufficitbona voluntas ſine opere. cum adeſt facultas. Et ſicintelligitur illud ꝓuer. xiij. Uult et non vult piger.Uult enim quodammodo leui volūtate ⁊ inefficaci.Aut quis habet voluntatē ad opus. et preciſe dimittit. quia exequi nullo modo poteſt ⁊ tunc qͣꝫtū ad gloriam conſequendam et ꝙͣtum ad penam eternā euadendam voluntas pro opere reputatur in genere: ſednon ꝙͣtum ad quantitatem premij. vel quantitatemeuaſionis pene temporalis debite ꝓ peccatꝭ. Et hocvel ex opere operante. vt in illis operibus que habētin ipſo actu delectationem prouocantem: tunc enimoperatio addit ad bonam voluntatem qͣꝫtum ad p̄mium eſſentiale. aliquando ad accidentale ẜm tho. īiiij. diſ. xvij. Uel ex opere operato .i. ex ſumptione ſacramēti. Uerbi gratiā. Si quis vult recipere baptiſmum vel confeſſionem ſeu euchariſtiā. ⁊ non poteſt:quia deficit vel miniſter vel ſacramentuꝫ vel aptitudo illius. ad hoc vtiqꝫ talis ⁊ premium meretur eternum ex illa voluntate ſi eſt gratia informata. et euadit penas eternas. Sed non ita euadet penas purgatorias. nec tantū premij. cōmuniter cōſequitur. ſicutſi ſecutū eſſet opus .i. ſuſcipiendo ſacramenta. Aliudexemplū. Uult quis ſummo deſiderio ſuſtinere martyriū: ſicut beatus dominicus vt ceruus ad aque fluuium. Talis ex illa voluntate premium recipit. Vtdicit Ciprianus in auctoritate ſuperiꝰ allegata. Etꝙͣtum ad eſſentiale premium. tantū recipere poteſt.quantum ſi actu reciperet martyrium. dummodoequalis eſſet feruor et affectus non ſuſtinendo martyrium ſiue ſuſtinendo. Secus ſi minor eſt art. de pe.diſtinctione. ij. Siquis vult. Non tamen recipit illud premium accidentale. quod dicitur aureola maityrij. Unde et Iohannes in glo. de pe. diſtinctōne. .j.dicit. ꝙ iſtud dictum votum pro opere computatur.habet exceptioneꝫ in operibus priuilegiatis quibusdebetur aureola. Aliud exemplum. Uult quis ire adeccleſiam vbi eſt indulgentia. non vadit quia nullomodo poteſt: talis vtiqꝫ et ſi meritum habeat aliqd̓de bona voluntate. non tamen indulgentiam conſequitur non eundo. ¶ Quando vero habetur reſpe-