Titulus.IIII.

alicuius de ſocietate aliqua: debetur ei retributō premij vel pene. primo ab illa perſona quam iuuit vel leſit. deinde a toto collegio. Si autem agit in bonū velmalum totius collegij. Debetur ei retributō primo atoto collegio premij vel pene. exinde a ſingulis de collegio. Et cum agit in bonū vel malum propriū. etiaꝫei debetur premium vel pena. quia ipſe etiam pars ēcollegij. et ſic iuuit vel nocuit. Habet ergo actus humanus rationem culpe vel laudis. ſcd̓m ꝙ eſt in poteſtate noſtra. Rectitudinis aūt vel peccatuꝫ ſcd̓m ordinem ad finem. Meriti vel demeriti ẜm retributiōꝫiuſticie. Et quia actus hominis habet rōnem meritivl̓ demeriti. ſcd̓m qd̓ ordīat̉ ad alterū. vl̓ rōe cōmunitatis ſeu cōmunis. Vtroqꝫ autē modo actus noſtriboni vel mali habēt rationē meriti vel demeriti apd̓deum. Ratione quidē ipſius dei inqͣntum eſt vltimꝰfinis hominis/ Eſt autem debitum vt ad finem vltimum omnes actus referātur. Unde qui facit actummalum non referibilem in deum. non ſeruat honorēdei. qui ei vt vltimo fini debetur. Ex parte vero totius cōmunitatis vniuerſi. quia in qualibet cōmunitate ille qui regit cōmunitatem precipue habet curamboni cōmunis. vnde ad deum pertinet retribuere prohis que bene vel male fiunt in cōmunitate. Eſt autēdeus gubernatur et rector totius vniuerſi. ⁊ ſpecialiter creaturarū rationabilium. Et ſic patet ꝙ actushumani habent rationē meriti vel demeriti. per comparationē ad deum. Alioquin ſequeretur ꝙ deus nōhaberet curā de actibus humanis. Unde Eccͣs. vlti.Omnia que fiunt adducet dn̄s in iuditiū ſiue bonuꝫſiue malum. b. Tho. prima ſcd̓e. q. xxj. ¶ De meritoapud deum qd̓ procedit ex volūtate. p̄ſuppoſita tamēprius gracia. Nota ẜm Durand̓. ordinis minorū inſumma ſua. ꝙ peccatū omne conſiſtit in voluntate ſicut effectus in cauſa. quia voluntas eſt cauſa omnispeccati. Un̄ Augꝰ. Peccatū eſt adeo voluntarium.ꝙ nullo modo eſt malum niſi ſit voluntariuꝫ xv. q. j.non eſt. Ita meritum omne a volūtate procedit qntum eſt ex parte noſtra. Unde de pe. diſ. j. Voluntasremuneratur non opus .i. reddit opus meritorium ⁊remunerabile. Nihil em̄ poteſt eſſe meritorium niſiillud qd̓ fit ꝓpter deum actualiter vel habitualiter.Non em̄ requiritur ſemꝑ actualis relatio in deum. ſꝫſufficit habitualis cū aliqua actuali. Nam qn̄ volūtas fertur ſuper vnam actionem. tunc ſufficit intētōactualis in pͥncipio operis. Vt qui vult peregrinaripro deo ſufficit ꝙ in primo exitu habeat actualē intētionem. Qn̄ autem volūtas fertur ſuper plures actiones ſe cōſequentes. vt qui ꝓponit omni die dare centū. ſic ſufficit actualis intentio in prima actiōe. Un̄religioſi qui ex caritate vouerunt regulaꝫ. merent̉ inomni opere quod ſpectat ad regulā rōne prime intentionis. niſi forte contraria intentio ſuperueniret. Inalijs aūt que non ſpectant ad regulā. non ſufficit illaintētio reſpectu regule. ſed requiritur actualis.De modis varijs. §. vij.merendi. Nota ẜm Durā. ordi. mi. in ſūma. Ꝙ duplicit̉ dr̄ aliqͥd meritoriū. Uno mō rōne operꝭ: puta qn̄opꝰ d̓ ſe ē ordīabile ad finē vltimū vt opꝰ qd̓ ē de gene̓bonoꝝ ſic̄ el̓ya. ieiuniū. or̄o. ⁊ hm̄oi. Scd̓o mō dr̄ meritorium aliquid ratiōe oꝑantis. qn̄ .ſ. opus de ſe eſt ordinabile ad finem creatū cum tn̄ caritate operantisordinatur ad vltimuꝫ finem. ⁊ ſic opera indifferētiapoſſunt eſſe meritoria. Unde apl̓us. Siue manducatis ſiue bibitis ſiue aliquid aliud facitis: omnia ingloriam dei facite. ¶ Ꝙͣtum ad primum modum. Ꝙmeritum conſiſtit aut in agendo aut in omittēdo ſeuvitando. aut in paciendo. Sed in agendo tunc dupliciter. Quia aut actio eſt interior. aut exterior. Si in

terior. ſic precipue contingit mereri ſeptē modis. Primo ex conſideratione perpetrati criminis dum illuddeteſtatur dolendo. tunc em̄ nonſolum purgatur peccatum ſed etiam meretur. dū hoc agit in ſtatu gratieIuxta illud pͣs. Scd̓m multitudinem doloꝝ meoruꝫ.ſ. de peccatis in corde meo. cōſolatōnes tue .ſ. meritorū letificauerunt animam meam. Secūdo ex cōſideratione pro merito penalitatis. dum per eam roboratur ad ſatiſfactionem. Iuxta illud pͣs. Qm̄ ego in flagella paratus ſum. ⁊ dolor meus in cōſpectu meo ſemper. Et pro qꝛ. Tercio ex cōſideratione ꝓprie fragilitatis. dum per eam humiliatur. pͣs. Humiliatus ſumvſquequaqꝫ dn̄e viuifica me. Quarto ex cōſideratiōepreſentis calamitatis dum preſentia aſpernatur. Hiere. iiij. Aſpexi terram ⁊ ecce vacua .ſ. veris bonis ⁊ qͣſinihili. Quinto ex cōſideratione diuine liberalitatisdum per eam ad amorem dei inflamatur. Rom. viij.Proprio filio non pepercit. ſed pro nobis tradidit illum. qūo cum illo non omnia nobis donauit. pͣs. Benedic anima mea dn̄o ⁊ omnia que intra me ſunt. ⁊cͣ.Qui ꝓpitiatur omnibus iniquitatibꝰ tuis. Qui replet in bonis deſiderium tuum ⁊cͣ. Sexto ex cōſideratione aliene aduerſitatꝭ dum per eam cōpaſſionis iaculo vulneratur. ij. Corin. xj. Quis infirmatur ⁊ egonon infirmor. quis ſcandalizatur ⁊ ego non vror Septimo ex cōſideratōe aliene ꝓſperitatis. dū profectuiꝓximi cōgratulatur. ij. Ioh̓. j. Maius gaudium habere non poſſum. ꝙͣ cum audio filios meos ambularein veritate. Ro. xij. Gaudete cum gaudentibus.¶ Si autem eſt actio exterior. que conſiſtit in carnismaceratōne .ſ. ieiunijs. vigilijs. diſciplinis. cilicijs. peregrinationibꝰ ⁊ huiuſmodi. In elemoſinaꝝ largitōne ſpiritualiuꝫ ⁊ corporalium. que ſunt ſeptemplices.⁊ oratione vocali. ſiue priuata ſiue ſolenni. vt in horiscanonicis. Sic aliquod horū agendo in ſtatu gratie⁊ debito modo meret̉. j. Thimo. iiij. Pietas ad omīavalet promiſſionem que nunc eſt vite habens ⁊ future Ioh̓is. xij. Quo ad maceratiōꝫ corporis. Si motuum fuerit granum frumenti. multum fructum affert .ſ. meriti. pͣs. Oratio mea in ſinu meo conuertetur in mente ſcilicet quo ad meritum. ¶ Si veromeritum conſiſtit in dimittendo ſeu euitando .ſ. peccatum. tunc aut cauſa vel actō ſubeſt: puta cum quisimpugnatur de temptatiōe alicuius peccati. ⁊ tūc reſiſtendo meret̉ premium Iaco .j. Beatus vir qui ſuſfert temptationeꝫ. qm̄ cum ꝓbatus fuerit accipiet coronam. jͣ. Corinth̓. x. Nō permittet vos temptari vltra id qd̓ poteſtis ſed faciet cum temptatione profectum ⁊cͣ. Aut quis non impugnatur temptatione. etſic non meretur premium: ſed vitat ſupplicium. ¶ Sꝫaūt cōſiſtit in patiendo. Aut eſt paſſio naturalis. ſichomo non meretur per talem paſſionem niſi occaſionaliter. vt grauitas mentis quā habent melancolici.Aut paſſio non eſt naturalis. Et hec. aut eſt omninovoluntaria vt qꝛ aſſumpta a ſe. Aut impoſita ab alio⁊ vtroqꝫ mō meritoria. ſed magis primo modo. Automnino inuolūtaria. ⁊ ſic nihil meret̉ per talia. Autpartim voluntaria ⁊ ſic eſt meritoria non ſolum cumeligit ipſam paſſionem. ſed etiam cum tolerat. plustamen de primo modo meretur Apoſtolus. Si compatimur ⁊ conregnabimus¶ Capitulum. xiij. De exercitio voluntatis ⁊ quomodo cor ſit exercendum.E exercitio uolūtatisUbi notandū ꝙ volūtas humana freq̄nt̓Lī ſcriptura dr̄ cor. vt illud Deū. vj. ⁊ Math̓.xxij. Diliges dn̄m deū tuū ex toto corde tuo .i. ex totavolūtate. ẜm cōmunē expoſitōꝫ. rō hꝰ eē p̄t qꝛ ſic̄ corē