Capitulū.XI.

et imperium lune quod eſt luminare minus. Sicutergo luna inferior eſt ⁊ lumen recipit a ſole. Sic imꝑator inferior eſt papa et lumē ſue poteſtatis ſuſcipitab eo. ¶ Auctoritate idem probatur. Dicit em̄ gelaſius papa Anaſtaſio imꝑatori ſcribēs. Duo quippeſunt imꝑator auguſte. quibꝰ principaliter hic mundus regitur. auctoritas ſacra pontificum. et regalispoteſtas. in quibus tanto grauius eſt pondus ſacerdotum quanto etiam pro ipſis regibꝰ in diuino reddituri ſunt examine rationem. diſ. xcvj. duo. Hinc etAmbro. in eodem. c. Si ſublimitatem epiſcopalemregū fulgori compares. et principum dyademati. lōge erit inferius. ꝙ ſi plūbi metallum ad auri fulgoreꝫcōpares. Quippe cum videas regum colla et principum ſubmitti genubꝰ ſacerdotum et exoſculata eoꝝdextra. orationibus eorum credant ſe cōmuniri. IteIo. papa ad honorium inquit. Si imꝑator catholicus eſt. filiꝰ eſt. nō p̄ſul eccleſie. Qd̓ ad religionē cōpetit diſcere ei cōpetit. nō docere. di. e. ſi imperator. Un̄et de eccleſiaſticis perſonis ⁊ rebus nō pertinet ad eūdiſponere. niſi perſuadendo et conſulendo ar. ad hocdi. xcvj. bene quidem. Si qua autē diſpoſuerunt circa eccleſiaſtica. intantū ſūt valida inquātuꝫ eccleſiapprobauit. vt. xvij. q. iiij. ſi quis ſuadēte. §. qui aūt.Habet tamen papa vtrunqꝫ gladiuꝫ .ſ. tꝑalē et ſpiritualem. Spiritualem quidem vt excōmunicatōniset hmōi. queꝫ vniuerſaliter ad omnes exercere valet.Temꝑalem autem in terris eccleſie per ſuos mīſtrosexercet. In alijs aūt ciuitatibus vtitur in ſupplemētum defectus. cum ad eum appellatur vel de alio modo. Et in huiꝰ figurā dixerunt apoſtoli. dn̄o ecce gladij duo hic Luce. xxij.Tercium imperiū .§. v.ſcilicet internale. eſt in quolibet. Eſt enim voluntastanꝙͣ regina et imꝑatrix actuū aliarum potentiaruꝫet membrorū corporis. Et in hoc differt homo a brutis. quia dominiuꝫ habet actuū ſuorū. quod illa nonhabent. Unde Seneca. Uis tibi dem magnū imperium. Impera tibipſi. Et hoc ſignatur .ſ. exercitiumhuius imperij rectum. in eo quod dicit centurio xp̄oEgo .ſ. homo ſub poteſtate conſtitutus ſum. habensſub me milites. ⁊ dico huic vade ⁊ vadit. ⁊ alio veni ⁊venit. ⁊ ſeruo meo fac hoc et facit. Ubi innuit̉ imperium voluntatis. que eſt ſub diuino imperio. ſuꝑ triplex genꝰ potentie .ſ. appetitiue cuꝫ dicitur dico huicvade et vadit. Affectus enim voluntatis extendit ſead rē volitā ſeu amatā. Scd̓o app̄hēſiue ſiue interioris ſiue exterioris. qd̓ notat̉ cū dicit̉. ⁊ alio veni et venit. Per hoc enim qͥs intelligit. cuꝫ ſimilitudo rei venit ſeu recipit̉ in ipſo ſenſu vel intellectu. Tercio executiue vl̓ motiue in eo qd̓ dicitur. ſeruo meo fac hocet facit. Seruus noſter eſt corpus. in quo eſt vis motiua membrorum. Et hoc tunc facit quod ſibi imperatur. quando membra mouet et operatur ẜm rōneꝫUel ſic. Dicit quis vade et vadit. cū reſiſtit temptationibꝰ vicioꝝ. Tunc enim recedunt ſaltem ne dominentur. Dicit alio veni et venit. cum bonis inſpirationibus acquieſcit. optans vt veniant et ꝑmaneant.Seruus eſt corpus quod tunc facit quod ſibi dicitdominus ſpūs. cum caſtigat et mortificat ſe concupiſcentijs ſuis.¶ Capitulum. xj. de vſu.Epſu ꝙ ſit actus voluntatis et diuerſis diffinitionibus eius.Ubi ſciēdū ꝙ vſus rei alicuiꝰ ẜm. b. Tho.prima. ſcd̓e. q. xxj. importat applicationem illius rei

ad aliquam operationē. Unde et operatio ad quamapplicamus rem aliquam: dicitur vſus eius. Sicutequitare eſt vſus equi. et ꝑcutere eſt vſus baculi. Adoperationem aūt applicamus et principia interioraagendi .ſ. ipſas potentias anime vel membra corꝑis.vt intellectum ad intelligendum. et oculum ad vidēdum. ⁊ etiam res exteriores ſicut baculū ad ꝑcuciendum. Sed manifeſtuꝫ eſt ꝙ res exteriores non applicamus ad aliquam oꝑatōnem niſi ꝑ principia intrīſeca que ſunt potentie anime aut habitus. Potētiaꝝaūt organa ſunt membra corporis. Oſtenſum eſt autſupra. ꝙ voluntas eſt que potētias anime mouet adactus ſuos. et hoc eſt applicare eas ad oꝑatōnē. Un̄manifeſtum eſt. ꝙ vti. primo ⁊ principaliter eſt volūtatis tanꝙͣ primi mouētis. rōnis tanꝙͣ dirigētis. Sꝫaliarū potentiarū tanꝙͣ exequentiū. que comꝑanturad voluntatem a qua applicantur ad agenduꝫ. ſicutinſtrumenta ad prīcipale agens. Actio autem ꝓprienon attribuitur inſtrumento ſed principali agenti.ſicut edificatio edificatori.Sed pro maioride .§. j.claratione dicit. b. Tho. in pͥmo ſenten̄. di. j. ꝙ vti dr̄tripliciter. ¶ Uno modo ꝓut nominat quandā oꝑationē. ẜm quod dicimus vſum alicuius rei eſſe bonūvel malum. Et ẜm hoc videtur diffiniri ab aug. cumdicit. ꝙ vti eſt aliquid aſſumere in facultatem volūtatis .i. vt vtens. oꝑetur de eo quo vtitur ad nutū voluntatis. ¶ Scd̓o modo dicit frequentiam operationis. ⁊ ſic vſus eſt ideꝫ ꝙ conſuetudo. Et ẜm hoc diffinit victorinus. ꝙ vſus eſt actus de potentia frequēter elicitus. Et Iſido. Paruū vſum lex et ratio vincat di. xj. c. j. ¶ Tercio modo dicit̉ vti reſpectu eoruꝫque ordinantur ad fineꝫ. Et ſic ſumitur hic cū diſtinguitur contra frui. Et diffinitur ab Aug. ꝙ vti ē qd̓in vſum venerit. referre ad id quo fruenduꝫ eſt. Ubinotandum. ꝙ totum hoc quod dicitur. id qd̓ in vſuꝫvenerit. ponitur loco vnius dictōnis. et eſt circumlocutio huius quod dico vtile. qd̓ eſt obiectum huiusactus vti. Actus aūt conuenient̓ ꝑ ſuum obiectū diffinitur. Id aūt quod eſt ad finem inducitur ad finēꝑ imperiuꝫ voluntatis. Unde vti eſt actus voluntatis. que eſt vniuerſalis motor virium ẜm ordineꝫ adrationem.Quibus rebus ſit .§. ij.vtendum. dicendum ꝙ vtibilia ſunt omnes creaturemundi. Opera noſtra. et pene tꝑales. quia hec omīadebemus in deū referre. vt in finem. Pro cuius declaratōne dicit. b. Tho. vbi ſupͣ. ꝙ quecunqꝫ ſunt bona.nō habēt bonitatē niſi inqͣꝫtuꝫ accedunt ad ſimilitudinē bonitatis diuine. Unde oportet ꝙ cū bonitasſit ratio dilectōnis ⁊ deſiderij. ꝙ omnia amentur inordine ad bonitatem pͥmam .i. diuinā. Omne aūt qd̓bonum eſt. a deo eſt. vnde que ab ipſo non ſunt. necquerenda ſunt. nec vtendum eſt eis. Un̄ nullo peccato vtendū eſt. qꝛ peccatū non eſt a deo. Pena auteꝫ adeo eſt. ⁊ ideo ea vtendū eſt. ⁊ ordinanda in fineꝫ. ẜmqd̓ ꝓmouet meritū hominis. ducens eum in conſiderationē ꝓprie infirmitatꝭ. ⁊ ſcd̓m qd̓ purgat peccata.Similiter ⁊ res mūdi quia ab ip̄o ſunt: eis vtendumeſt. vel inꝙͣtum ꝯferūt ad dei cognitōneꝫ. oſtēdenteseius magnitudinē. vel inꝙͣtum ſūt in ſubſidium vitenr̄e ordinate in deum. Ꝙ em̄ dicant̉ creature eſſe facte in odium ⁊ muſcipulam pedibꝰ inſipientiū. hoc ēex ꝑte homīs. inqͣꝫtum abutat̉ eis. ſiſtēdo in eis vt infine. ⁊ non ex ꝑte ip̄aꝝ creaturaꝝ. Similit̓ oꝑa nr̄a q̄mala ſunt. ab ip̄o ſūt. ⁊ ꝓpter ip̄m facienda. nō ꝙ quālibꝫ oꝑatōnē oporteat ſemꝑ actualit̓ referre in deū ſꝫſufficit ꝙ habitualit̓ ꝯſtituat finē ī deo ſue volūtatꝭ.