Titulus.IIII.

Uſus autem non .§. iij.ſolum eſt in via. ſed etiam in patria quo ad quedam.Pro cuiꝰ declaratōne dicit. b. Tho. vbi ſupͣ. ꝙ vſuscum ſit eoꝝ que ſunt ad finē. quedam ſunt ꝯtingētiafinem et includentia ip̄m. Ethec ſunt que nō repugnant perfectioni finis. ſicut diſpoſitiones materiemanent cum forma ſubſtātiali. Et taliū erit vſus inpatria. Sicut perfectōnes naturales. ⁊ ſeptem donaſpūſſancti. et alia que ex ſua ratione imꝑfectionē nōdicunt. Quedam aūt ſunt ad finē ſicut diſtantia a fine. vt motus et hmōi. et iſtis ꝓpter ſuā imꝑfectioneꝫnon cōpatitur finis. Et hoꝝ non erit vſus in patria.ſicut penę. actus fidei. ſpei. cibi. ⁊ hmōi. ¶ Differtātvſus dei in rebꝰ creatis. ab vſu noſtro in duobꝰ. Primo quia deus vſum ſuuꝫ quo vtitur rebus: refert adbonitatem ſuam. Nos autem non ad bonitatē noſtrā ſed ipſius. Scd̓o. quia nos referimus vſum nr̄muo operamur circa creaturas ad vtilitatem noſtrā.Ipſe v̓o non ad vtilitatē ſuā: ſed noſtrā. Primū oſtēdit mgr̄ di. j. in operibꝰ miſericordie creatōnis ⁊ iuſticie. ¶ Uſus electonē ſequitur. et p̄cedit executionemoperis. Vnde Damaſce. dicit. ꝙ poſt electōnem impetum facit ad oꝑationē et poſtea vtitur. Ipſaꝫ em̄executioneꝫ oꝑis p̄cedit motio. qua voluntas mouetad exequendum ſequitur aūt electōnem. Et ſic cumvſus pertineat ad predictam motionē volūtatis eſtmedium inter electionem et executionē. que executōpertinet ad imꝑium vt dicet̉ in ſe. c. ¶ Pro huius maiori declaratione dicit. b. Tho. in pͥma ſcd̓e. q. xvj. ar.iiij. ꝙ volūtas habet duplicem habitudinē ad volitum. Unam ẜm ꝙ volitum eſt quodāmodo in volēte ꝑ quandaꝫ ꝓportionē ad volitū. vn̄ et res que ſuntnaturaliter ꝓportionate ad aliquē finē. dicuntur naturaliter appetere illum finem. Sed ſic habere finē.eſt imꝑfecte habere ipſum. Scd̓a habitudo voluntatis ad volitū eſt. vt habeat ip̄m finem realiter. et hoceſt perfecte habere ip̄m. Uolitum aūt non ſolū eſt fnis: ſed etiā id qd̓ eſt ad fineꝫ. Ultimū aūt qd̓ ꝑtinetad primam habitudinē volūtatis. reſpectu eius qꝛeſt ad finem: eſt electio. Ibi em̄ ꝯpletur ꝓportio volūtatis. vt perfecte velit id quod eſt ad finem. ſꝫ vſus iāꝑtinet ad ſcd̓am habitudinē voluntatis. qua tenditad conſequendū rem volitam. Et ſic patet ꝙ vſus ſequitur electōnem. Si tamen accipiat̉ vſus ẜm ꝙ voluntas vtitur potentia executiua mouēdo ip̄am. Sꝫquia volūtas etiā quodāmodo rationē mouet ⁊ vtitur ea. poteſt intelligi vſus eius ꝙ eſt ad finem. ẜm ꝙeſt in conſideratione rationis referētis ip̄m in fineꝫ.et hoc modo vſus precedit electionem. ¶ Item ſcienduꝫ ſcd̓m. b. Tho. vbi ſupͣ. ꝙ electio precedit vſum ſirefereantur. ad idem. Nihil autē ꝓhibet ꝙ vſus vnius p̄cedit electōnem alterius. ⁊ quia actus volūtatisreflectunt̉ ſupͣ ſeip̄os. In quolibet actu voluntatis.poteſt accipi et conſenſus et electio ⁊ vſus. vt ſi dicatur. ꝙ voluntas conſentit ſe eligere. ⁊ conſentit ſe conſentire. et vtitur ſe ad conſentiendū et eligendum. vtſemꝑ iſti actꝰ ordinati ad id qd̓ eſt prius ſint pͥores.Capitulum. xij. De bonitate et malicia ipſorumhumanorum actuum.E bonitate vel maliLcia humanorū actuū. Ubi primo ſciēduꝫ.ꝙ licet omnis actio inꝙͣtuꝫ actio ſit bonaſ. in genere nature. non tamē in genere moris. ſꝫ aliqͣbona et alia mala. Unde xp̄us Io. iij. Omnis qͥ male agit odit lucē. Et Math̓. vij. Arbor mala fructusmalos facit ⁊cͣ. Pro cuius declaratōe dicit. b. Tho.

pͥma ſcd̓e. q. x. viij. arti. j. ꝙ de bono ⁊ malo in actōnibus oportet loqui ſicut de bono et malo in rebꝰ. eo ꝙvnaqueqꝫ res talem oꝑatōneꝫ ꝓducit. qualis eſt ip̄a.In rebus aūt vnūquodqꝫ tantū habet de bono quācū habet de eſſe. bonuꝫ enim et ens conuertunt̉. Solus autē deus habet totā plenitudinem ſui eſſe. ſcd̓maliquid vnum et ſimplex. Unaqueqꝫ aūt res alia habet plenitudinē eſſendi ſibi conuenientē. ẜm diuerſaUnde in aliqͥbus cōtingit. ꝙ ꝙͣtum ad aliqͥd habēteſſe. et tamē ꝙͣtum ad plenitudinē eſſendi ſibi cōuenientē deficit eis aliquid. Sicut ad plenitudinem eſſehumani requirit̉. ꝙ ſit quoddam compoſituꝫ ex aīaet corꝑe. habens omnes potētias et inſtrumenta cognitōnis et motus. Unde ſi aliquid hoꝝ deficiat alicui homini: deficit ei aliquid de plenitudine ſui eſſe.Quantū igitur habet de eſſe tantū habꝫ de bonitate. Inꝙͣtum v̓o ei aliqͥd deficit de plenitudine eſſendi. intantū deficit a bonitate et dicitur malū. Sicuihomo cecus habet de bonitate ꝙ viuit. ⁊ maluꝫ eſt eiꝙ caret viſu. Si v̓o nihil haberet de entitate vel bonitate. neqꝫ bonū neqꝫ malū dici poſſet. Sic igit̉ oīactio inꝙͣtuꝫ habet aliqͥd de eſſe intantū habet de bonitate. Inꝙͣtum v̓o ei aliquid deficit de plenitudīeeſſendi que debetur actōni humane. intantū deficita bonitate. et ſic dicitur mala: puta. ſi deficiat ei veldeterminata quantitas ſcd̓m rōnem. vel debitus locus vel aliquid hmōi. ¶ Et qd̓ Dyoniſiꝰ dicit ꝙ malum non agit niſi in virtute boni. Uerū eſt. ſꝫ bonuꝫillud eſt deficiens. Si em̄ nihil eſſet ibi de bono. noneſſet ens neqꝫ agere poſſet. Si non eſſet deficiēs. noneſſet malū. Unde et actio mala eſt quoddā bonū deficiens. quod ẜm quid eſt bonum ſimpliciter autemmalū. Iteꝫ adulteriū qd̓ eſt quedam actio. non ſolūimportat cōmixtionē maris et femine. Unde qn̄qꝫſequitur generatio. que bonū eſt. ſed etiam talē actionem inqͣꝫtum caret ordine rationis. et ẜm hoc eſt mala actio.Actio humana habꝫᵐ. §. j.bonitatē vel maliciā ex obiecto. Un̄ oſee. ix. dicit̉ depeccatoribꝰ. Facti ſunt abhominabiles ſicut ea quedilexerūt. Fit autē hō abhominabilis ꝑ maliciaꝫ ſueactionis. Pro cuius declaratione dicit. h. Tho. vbiſupͣ. arti. ij. ꝙ bonū et malū actōnis ſicut et aliaꝝ rerum. attendit̉ ex plenitudine eſſendi vel defectu ipſiPrimū aūt quod ad plenitudinē eſſendi ꝑtinere videtur. eſt id quod dat rei ſpeciem. Sicut autē res naturalis habet ſpeciē ex ſua forma. ita actio habet ſpeciem ex obiecto. ſicut et motus ex termino. et ideo ſicprima bonitas rei naturalis attenditur ex ſua formaque dat ei ſpecieꝫ. ita et pͥma bonitas actus moralisattenditur ex obiecto cōuenienti. Un̄ etiā a quibuſdam appellatur bonuꝫ ex genere: puta vti re ſua. Etſicut in rebus naturalibus pͥmū malum eſt. ſi res generata non conſequitur formaꝫ ſpecificā: puta ſi nōgeneretur homo ſꝫ aliquid loco hominis. Ita pͥmuꝫmalum in actionibꝰ moralibꝰ eſt. quod eſt ex obiectoſicut accipere aliena. Et dicitur malū ex genere. genere pro ſpecie accepto. eo modo loquendo. quo dicimgenus humanum humanā ſpecie. ¶ Ubi etiā ſciendum ꝙ obiectū actōnis non eſt materia ex qͣ. ſꝫ materia circa quam. et habet quodāmodo rōnem formeinqͣtū dat ſpeciē. Iteꝫ licet res exteriores circa quasſunt actiones humane in ſe ſint bone. tn̄ inqͣtū conſiderant̉ vt obiecta actionū taliū: cū non habēt debitā ꝓportionē ad hāc vl̓ illā determinatā actioneꝫ. nōhn̄t rōneꝫ boni. Et qꝛ ſil̓es habitꝰ ſil̓es actꝰ reddūt.vt dicit ph̓us in. ij. ethicoꝝ. Sicut habitꝰ bonꝰ ⁊ malus differunt ſpecie. vt ꝓdigalitas ⁊ liberalitas. Itaet actus bonus et malus differūt ſpecie. Quia enim