Capitulū

Capitulū.III.

Mixtum ex volun­ §. iiij.tario ⁊ inuoluntario dicitur. quod fit ex metu ſeu coactione cōditionata. Et quod fit ex ignorantia craſſa. Et ꝙͣtum ad primum dicit ph̓us in tercio ethicorum. et Gregorius nicenus. ꝙ que per metum agunt̉mixta ſunt ex voluntario ⁊ inuoluntario. Pro huiꝰdeclaratōne dicit beatus Thomas prima ſcd̓e. q. vj.articulo. .vj. ꝙ id quod ꝑ metum agitur in ſe conſideratum non eſt voluntarium. ſed fit voluntarium ī caſu ſcꝫ ad vitandum malum quod timetur. Sꝫ ſiquisrecte conſideret̉. magis ſunt iſta voluntaria ꝙͣ inuoluntaria. Sunt enim voluntaria ſimpliciter. Inuoluntaria ẜm quid. Unumquodqꝫ enim dicit̉ eſſe ſimpliciter ẜm ꝙ eſt in actu. ẜm auteꝫ ꝙ eſt ſolum in apprehenſione. non eſt ſimpliciter ſed ẜm quid. Hoc ātquod ꝑ metū agitur. ẜm hoc eſt in actu ẜm ꝙ fit. Cūenim actus in ſingularibꝰ ſint. ſingulare autem inꝙͣtum huiuſmodi: eſt hic et nūc. ſed hoc id qd̓ fit ē actuẜm ꝙ eſt hic et nunc. ⁊ ſub alijs cōditōnibꝰ indiuidualibꝰ. Sic autem hoc quod fit per metum eſt voluntarium. inꝙͣtum ſcilicet eſt hic ⁊ nunc. prout .ſ. in hoccaſu eſt impeditiuuꝫ maioris mali quod timebatur.Sicut proiectio mertium in mare fit voluntarium.tempore tempeſtatis propter timorem periculi. Un̄manifeſtum eſt ꝙ eſt ſimpliciter voluntariuꝫ. Namcompetit ei ratio voluntarij. quia principium eius ēintra. Sed ꝙ accipiatur hoc quod ꝑ metuꝫ fit. vt extra iſtum caſum exiſtens. prout repugnat voluntati.hoc non eſt niſi ẜm cōſideratōnem tm̄. Et ideo eſt inuoluntariuꝫ ẜm quid .i. prout cōſideratur extra iſtūcaſum exiſtens. Et licet quod ꝑ metum fit. volūtasnon feratur in illud propter ſeipſuꝫ: tamen fertur inillud propter aliud ſcilicet ad repellenduꝫ qd̓ timet̉malum. Unde voluntarius motus eſt. Sufficit em̄ad rationem voluntarij ꝙ fiat ꝓpter aliud. Uoluntarium enim eſt. non ſolum quod volumus vt fineꝫſed etiam quod volumus ꝓpter aliud. vt ꝓpter fineꝫ.Sed in eo quod fit ꝑ vim .ſ. abſolutam. voluntas interior nihil agit. Unde differunt quod agitur ꝑ vimet quod agitur ꝑ metum: ſicut inuoluntarium et voluntarium. Concupiſcentia autem que eſt paſſio. nōcauſat inuoluntariū etiam ẜm quid ſicut timor. Ratio eſt quia timor eſt de malo. Concupiſcentia auteꝫreſpicit bonum. Malum autem ẜm ſe contrariaturvoluntati. Sed bonum eſt voluntati conſonuꝫ. Undemagis ſe habet timor ad cauſanduꝫ inuoluntariūꝙͣ concupiſcentia immo concupiſcentia auget volū.tariumQuod fit ex ignora .§. v.tia dicitur etiam mixtuꝫ voluntario ⁊ inuoluntario.Sed non intelligitur hoc de quacūqꝫ ignorātia. Procuius declaratione dicit beatus Thomas pͥmaˡ ſcd̓e.q. vj. articulo. viij. Ꝙ ignorantia tripliciter ſe habetad actum voluntatis ſcilicet. Concomitanter. Conſequenter. Antecedenter. ¶ Concomitanter qͥdemprimo modo. quando ignorantia eſt de eo quod agitur. tamen etiam ſi ſciretur nihilominus ageretur.Tunc enim ignorantia non inducit ad volenduꝫ. vthoc fiat. ſed accidit ſimul eſſe aliquid factum ⁊ ignoratum. ſicut in hoc exemplo. Cum aliquis vellet quidem hoſtem occidere ſed ignorans occidit eum putans occidere ceruum. Et talis ignorantia non facitinuoluntarium vt philoſophus dicit: quia non cauſat aliquid quod repugnet voluntati. ſed facit nō voluntarium quia non poteſt eſſe actu volitum quod ēignoratum. ¶ Conſequenter autem ſe habet ignorantia ad voluntatem. inꝙͣtum ipſa ignorantia ē voluntaria. Et hoc contingit dupliciter ẜm duos mo-

dos voluntarij ſuprapoſitos. Uno modo quia actꝰvoluntatis fertur in ignorantiam. ſicut cum aliquisvult ignorare vt excuſationeꝫ habeat de peccato ſuo.vel vt non retrahat̉ a peccando. ẜm illud Iob. xxj.Scientiam viarūui tuarum nolumus. Et hec dicitur ignorantia affectata. Alio modo dicitur ignorātia eius quod quis poteſt ſcire et debet. Sic enim nōagere et non velle. voluntarium dicitur indirecte.Hoc igitur modo dicitur ignorantia. Siue cum aliquis actu non conſiderat quod cōſiderare poteſt etdebet. que eſt ignorantia male electionis ex paſſionevel habitu proueniens. Siue cum quis noticiā quaꝫdebet non curat acquirere. Et ẜm hunc modū ignorantia vniuerſalium iuris. que quis ſcire tenetur. voluntaria dicitur. quaſi per negligentiam veniēs. Cūautem ignorantia ſit voluntaria aliquo iſtorum modorum. non cauſat ſimpliciter inuoluntarium. ſꝫ cauſat tamen ẜm quid inuoluntariuꝫ. inꝙͣtum preceditmotum voluntatis ad aliquid agendum qui nō eſſetſcientia preſente. ¶ Antecedenter ſe habet ignorantia ad voluntatem. quando non eſt voluntaria. ⁊ tamen eſt cauſa volendi. ꝙ al̓s hoc non vellet. cum homo ignorat aliquam circumſtantiam actus. quamnō tenebatur ſcire. Et ex hoc aliquid facit quod nōfaceret ſi ſciret. Puta cum aliquis diligentia adhibita neſciret aliquem tranſire per viam. proijcit ſagittam que interficit tranſeuntem. et talis ignorantiaque dicitur facti. cauſat inuoluntariū ſimplicit̓.De predictis .ſ..§. vj.voluntario et inuoluntario et mixto ex vtroqꝫ. multa habentur in iure. vnde ē pluribus aliqua ponentur. Ubi ſciendum ꝙ regulare eſt. ꝙ ea que vi metuſue cauſa fiunt. carent roboris firmitate. extra.de his q̄ vi me. ue. ca. fi. c. ad audientiā. Et talia ſūtinuoluntaria ſimpliciter vel ẜm quid. ¶ Pro cuiusdeclaratione nota ẜm Rayne. Ꝙ vis eſt maioris reiimpetus. qui repelli non poteſt. ff. quod me. cau. l. j.Metus v̓o eſt inſtantis vel futuri periculi cauſa mētis trepidatio. Et idem beatus Thomas in quartoUis autem ſeu coactio eſt duplex ẜm Tho. in quarto. Et ẜm glo. ſuper ca. de iudeis. diſ. xlv. ſcilicet abſoluta et conditionata. Et de abſoluta coactione intelligitur diffinitio ſupradicta de vidata. Et hec quidem. qꝛ eſt inuoluntaria ſimpliciter. in materijs peccatorum excuſat a toto. ſicut ſiqua mulier violentercognoſcatur. vel ſi violenter manus alicuiꝰ accipiat̉ad ponendū thura ſuꝑ igneꝫ coram ydolis et hmōi.In nullo peccat̉ volūtate oīno renitēte. vt habetur.xxxij q. v. ita ne. ⁊. c. ſeqn̄ti. Tal̓ etiā coactio abſolutatollit v̓itatē et effectū ſacramētoꝝ. vt dr̄ ī glo. ſuꝑ. c.de iudeis diſ. xlv. Si em̄ qͥs teneat̉ violent̓. ⁊ ip̄o reclamāte baptizet̉ nil recipit nec caracterē nec gr̄am. ⁊ ſide ordinibꝰ ſacris ¶¶ Coactio ꝯditōnata qꝛ hec nō ēoīno inuolūtaria: ſꝫ ē voluntariū mixtū. In ſe eī illd̓nō vellet ad qd̓ cogit̉. Sꝫ vult penas euitare qͥbꝰ cogit̉: ⁊ ideo aſſētit. Un̄ nō excuſat a toto ſꝫ a tāto ī malis. Un̄ dr̄ extra. eo. ti. ſacris. ꝙ licet metꝰ culpā attenuet. n̄ tn̄ ꝓrſus excludit. qꝛ ꝓ nullo mētū qͥs debꝫ cōmittere mortale pctm̄. Et ſub hac coactōne ꝯditionata ꝯp̄hēdit̉ metꝰ. ſiue coactō ꝑ metū ẜm. b. Tho. īiiij. ⁊ Pe. Que ē duplex. Una .ſ. leuis ⁊ inſufficiēs. q̄nō cadit in ꝯſtantē viꝝ. vt ſi qͥs nō timeret non ꝑdere gr̄am ſeu amiciciā alicuiꝰ. ſi nō facit qd̓ vult. Dicitur etiā metꝰ leuis in vno. qͥ nō dicet̉ in alio. qꝛ nō eſtveriſimile hominē clare dignitatis in vrbe timuiſſe.vl̓ regem ꝑuū militē ſuū. vt. xxxj. q. ij. c. Lothariꝰ. Etff. ꝙ me. ca. l. nō ē veriſil̓e. Alia coactō ē grauiꝰ ꝑ metum. qui .ſ. cadit in ꝯſtantē viꝝ. vt metus mortis velcruciatus. et talis metus excludit matrimoniū qͦ ad