Titulus.IIII.

deum ⁊ quo ad eccleſiam. ẜm Tho. et. Pe. ⁊ Alb̓. iniiij. Et Ray. ⁊ Hoſti. in ſū. Et ſil̓it̓ timor ſtupri velſeruitutis excludit matrimonium. ẜm p̄fatos doctores. Nec differt vtrum predicta quatuor fiant in ꝑſona ꝓpria. aut liberorum aut vxoris. Unde verſusExcuſare metus hos poſſe puta quia vis ſit. Stupriſiue ſtatꝰ verberis atqꝫ necis. Et hoc niſi poſtea conſentiret. Talis etiam metus qui poteſt cadere in conſtantem viruꝫ reſcindere facit cōtractus. ¶ Dicit tn̄Alb̓. in. iiij. ꝙ compulſus per metum cadentem in cōſtantē virū. cū promiſit aliquid alteri vbi ē iudiciūper quod poteſt inueniri defenſio a iudice. debet ſoluere promiſſum ſcilicet quod de ſe non eſt malum. vtdare centuꝫ florenos et huiuſmodi. Competit enimactio ex lege et ex canone. ⁊ iudex debet reſtituere facere in integrum. Sed ſi defectus ſit iudicis tunc nō debet ſoluere vt puto. Et hoc ſi iuramentū non interuenit. Nam tunc ſoluendū eſt. Uel faciat ꝑ ſuperioreꝫrelaxare. Si autē iam violauit iuramentū nō ſoluendo. veniens ad penitentiam non eſt cogendus ad dādum promiſſum. ſed penitentia iniungenda de pctō.¶ Iſta etiaꝫ coactio conditōnata. et ſi nō impediatveritatem ſacramentorum in ſuſcipientē. impedit tn̄effectum ſecundarium .ſ. gratiā. Qui em̄ ſuſcipit baptiſmum vel ordinem timore. ne amittat vitam velſubſtantiam. al̓s nō ſuſcepturus: non recipit gratiaꝫſed caracterē vtiqꝫ recipit. vt dicitur in glo. in dicto.ca. de iudeis. diſ. xlv. Idem Ray. ⁊ Thomas. ¶ Etqͣꝫuis nullus ſit cogendus ad fidē vel ſacramēta etiācoactione conditionali. vnde dicitur de iudeis. Precipit ſancta ſynodꝰ nemini vim inferri ad credendū.Non em̄ inuiti ſaluandi ſunt .ſ. tales. ſed volentes: vtintegra ſit forma iuſticie. diſ. eadem. Tamē ſiqui cōacti ſunt per talem coactionē cōdicionataꝫ. cogendiſunt ad ſeruandum fidem ⁊ regulas xp̄ianorum. quāneceſſitate ſuſceperūt. vt dicitur in dicto. c. de iudeisNon aūt cogēdi ſunt qui abſoluta coactōne ſunt coacti. quia nil acceperunt. ¶ Que etiaꝫ fiunt ex ignorantia nō inuincibili. ſed procedente ex negligentiaque dicitur craſſa ignorantia. ſunt inuoluntaria mixta. Et de his. xv. q. j. §. Sed hoc. Et. c. ſequēti. Itēnon ſolum que fiūt coactione abſoluta ſunt inuolūtaria ſimpliciter. Sed etiam que fiunt mēte omninoalienata et ideo non imputantur ad culpam vel penam. Un̄ augꝰ. Aliquos ſcimus ſubito dementes factos. ferro. fuſte. morſibꝰ. lapidibꝰ. multos nocuiſſe.quoſdam etiam occidiſſe. captos autem induſtria iniudicijs oblatos minime reos factos: eo ꝙ nō voluntate ſed impellente vi. neſcio qua. hec geſſerūt neſciētes. xv. q. j. aliquos. Nec obſtat. c. ſi quis inſaniēs. q.ea. Ubi penitētia dr̄ imponēda ei qui ī inſania fecithomicidiū. reuerſo ad ꝓprium ſenſum. Hoc em̄ fit vidicit ibi glo. ad cautelā. quia .ſ. forte nō totaliter eratmēte alienatus. ar. xxxiiij. q. ij. in lectum. Et ne deſeratur eccleſiaſtica diſciplina. vt. xxiij. q. v. ex cōmunicatorū. Io. Qd̓ aūt Gratianus dicit in ſequenti. §.ꝙ ideo penitentia iniungit̉ tali. quando ex culpa ſuaincurrit inſaniam. Et ſic videtur ei imputari aliquomō. tunc dicit glo. Ioh̓. ꝙ illa opinio Gratiani noneſt approbanda. qꝛ talis ſatis ip̄o iure punitur. iij. q.ix. c. Indicas. ¶ De voluntario ſimplicit̓ intelligit̉illud Ambro. Illa cauēda ſūt. que ex nr̄a ꝓdeūt volūtate. delicta iuuētutis ⁊ irratōnabiles corꝑis paſſiones. Quoꝝ nos ſumus domini. principia extrinſecus non requiramus. nec deriuemus in alios. ſꝫ agnoſcamus que propria noſtra ſunt. ꝙ poſſumus non facere ſi volumus. Huius electionem mali potius nob̓debemus aſcribere. xv. q. j. Illa.

¶ De actibꝰ voluntatis ab ipſa de immediate elicitis. Et de ipſo velle qͥ eſt pͥmꝰ actus. Cap̄. iiij.Einde videndū eſt deactibus voluntatis ab ipſa immediate el-citis. Mouetur autem voluntas in finem.et in ea que ſunt ad finem. Primo igitur agendum deactibꝰ voluntatis ab ea elicitis. quibꝰ mouet̉ in finē.et hi ſunt tres .ſ. velle frui. et intēdere. Deinde de actibus volūtatis quibus mouet̉ in ea que ſunt ad finē.Et hi ſūt tres .ſ. eligere quod tn̄ p̄cedit cōſulere. ſcd̓useſt conſentire. tercius vti. ¶ Et ꝙͣtuꝫ ad primos actꝰſcienduꝫ. ꝙ cum actus voluntatis primo ſit reſpectufinis. Voluntas ipſa reſpicit finem tripliciter. Unomodo abſolute. ⁊ ſic dicitur actus eius voluntas ſeuvolitio. prout ſcꝫ abſolute volumus vel ſanitatē velſiquid aliud eſt huiuſmodi. Alio modo voluntas reſpicit finem. ẜm eam conſideratōnem qua in ipſo qͥeſcitur. ⁊ talis actus voluntatis dicitur fruitio. Tercio modo cōſideratur finis prout voluntas reſpicitipſum. ẜm ꝙ eſt terminus alicuius qd̓ in ipſum ordinatur. Et actus voluntatis. ẜm hanc cōſideratōneꝫſeu reſpectuꝫ dicitur intentio. Non enim. ex hoc ſolūdicimur intendere ſanitatem ꝙ volumꝰ eam. ſed qꝛvolumus ꝑ aliquod aliud ad eam peruenire. vt ꝑ medicinā et huiuſmodi. Hec. b. tho. pͥma ſcd̓e. q. xij. ar. j.¶ Et ꝙͣtum ad primum actum voluntatis qui ē velle. inſpicienda ſunt tria. Primū de quo ſit voluntas.Scd̓m a quo moueatur voluntas. Tercium quomodo moueatur voluntas.Quantū ad primumᵐ. §. j.volūtas ſeu velle ē tm̄ de bono. Un̄ dyoꝰ. dic̄. iiij. c. dediui. no. ꝙ malū eſt p̄ter voluntatē eo ꝙ oīa appetūtbonū. Sed bonū de quo ē volūtas. nō ē ſꝑ veꝝ bonūSed aliqn̄ verū. aliqn̄ apparens bonū ⁊ actus peccati. Pro cuius declaratōne dicit. b. tho. prima ſcd̓e. q.viij. ar. j. ꝙ volūtas eſt appetitꝰ ratōnalis. Omīs aūtappetitus nō eſt niſi boni. Huius rō eſt. Quia appetitus nō eſt aliud qͣꝫ inclinatio appetētis in aliquid.Nichil auteꝫ inclinatur niſi ad aliqͥd ſimile et conueniens. Cum igitur omnis res. inqͣꝫtū eſt ens ⁊ ſubſtātia ſit quoddā bonū. neceſſe eſt vt omīs inclinatio ſitin bonū. Et nō eſt qd̓ ph̓us dicit in primo ethicorū.ꝙ bonū eſt ꝙ omnia appetūt. ¶ Sed cōſiderandumeſt. ꝙ cum omnis inclinatio cōſequatur aliquam formam. Appetitus naturalis ꝯſequit̉ formam in natura exiſtentem. Appetitus aūt ſenſitiuus vel intellectiuus ſeu ratōnalis qui dicitur volūtas. cōſequiturformam apprehenſam. Sicut ergo id in quod tēditappetitꝰ natur alis. ē bonū exiſtes in re. ita id in qd̓tēdit appetitus aīalis ſeu rōnalis eſt apprehenſum.Ad hoc ergo ꝙ volūtas in aliquid tēdat. nō requirit̉ꝙ illud ſit bonū in rei veritate: ſed ꝙ apprehendaturin ratōne boni propter hoc ph̓us dicit. ij. phiſicorū.ꝙ finis eſt bonū vl̓ apparens bonum. Et licet eadeꝫpotentia ſit oppoſitorum. Sicut viſus eſt albi et nigri. non tamen eodē modo. Sic voluntas eſt boni etmali. Sꝫ ad bonū ſe habet illd̓ appetēdo ⁊ ille actualis appetitꝰ dicitur voluntas ſeu velle. Ad maluꝫ ſehabet voluntas fugiendo. et ipſa fuga mali magis dicitur voluntas. non malum ipſum. Uolumus enimnon malum: ſed fugere malum. et hoc habet ratōneꝫboni. Futura autem et ſi non ſint in rerum natura:apprehendunt̉ tamen ſub ratōne boni vt entia ratōnis. ſicut etiam ſunt priuatōnes et negatōnes. vt nōloquitur. nō operari. que dicunt̉ entia rōnis. et ſic inens tēdit volūtas. Un̄ ⁊ ph̓us dicit in .v. ethicorū. ꝙcarere malo. habet rationē boni. ¶ Uolūtas ꝓut ſi-