Capitulū.III.

in quo vere ſua beatitudo conſiſtit: tunc meretur. nōex hoc precipue ꝙ appetit naturaliter beatitudineꝫſed ex eo ꝙ appetit hoc ſpeciale. quod non naturalit̓appetit. ſcilicet viſionem dei. in qua ẜm rei veritateꝫſua beatitudo conſiſtit. Et ẜm hoc ſancti merenturappetendo deum vel vitam eternam. hec. b. Tho. inqueſtionibus de veritate. Raynerius.Liberum arbitrium. §. x.ſe extendit ad omnes actus humanos. ſcilicet qui ꝓcedunt a voluntate deliberata ratōne. Hi enim ꝓpriedicuntur actus humani. Hoc probatur autoritateDamaſce. libro. ij. dicentis. Hō libero arbitrio appetit. libero arbitrio vult. libero arbitrio inquirit velſcrutatur. libero arbitrio iudicat. libero arbitrio diſponit. libero arbitrio eligit. libero arbitrio impetūfacit. ⁊ libero arbitrio agit vel operatur in his q̄ ẜmnaturam ſunt. ¶ Declaratur autem hoc ꝑ diſtinctionem talem. Actus aliqui attribuunt̉ alicui potētiedupliciter. Vel ꝙ elicit ip̄m. vel quia imperat ipſum.Ille actus ꝓprie a potentia eſt elicitus. qui immediate ab ipſa potentia ꝓcedit. Sicut a viſu videre. et abintellectu intelligere. Unde viſus immediate elicitvidere tanꝙͣ ꝓprium actuꝫ eius. ⁊ intellectus intelligere. Et hoc modo nō omnes actus hūani ſunt actꝰliberi arbitrij. Sed proprius et principalius actusliberi arbitrij eſt eligere. Alio modo actus attribuitur potentie: quia imperat potentia ipſum. Et hocmodo actus omniū viriū obedientiū rationi. poſſūtvoluntati attribui. que eſt motor omniū viriū ꝑ imperium. Et ita etiam actus diuerſarum viriuꝫ liberoarbitrio attribuunt̉. Un̄ ꝑ imperiū volūtatis. et liberi arbitrij: mouentur etiam potētie in actus ſuos.Propter quod virtus appetitiua dicitur mouens qꝛimperat motuꝫ. Et virtus motiua que eſt affixa neruis et muſculis. quia exequitur motū. Et per huncmodū omnes actus humani ſunt a libero arbitrio.quia imperati ab eo. Unde illi actus humani qͥ ſuntviriuꝫ rationalium ꝑ eſſentiā: illi ſunt eliciti a libero arbitrio. Illi vero qui ſūt virium rationalium ꝑparticipationem. ſicut ſunt actus iraſcibilis et cōcupiſcibilis. ſunt imperatia libero arbitrio. Uirtutesautem nutritiue partis: nullo modo partici pāt rationē. vt dicit philoſophus primo ethicorum. Un̄ eaꝝactus nō ꝓprie dicuntur humani: et ideo non ſubdūtur libero arbitrio. ¶ Ad horuꝫ ampliorē euidentiam notanda ſunt tria. Primum eſt. ꝙ cum liberū arbitrium ſit facultas rationis et voluntatis: tres actꝰattribuuntur libero arbitrio ex parte ratōnis. ⁊ tresex parte voluntatis. Et ex parte rationis attribuuntur libero arbitrio: conſilium. iudicium. et arbitriū.Qui quidem actus rationis procedunt ab imperfecto ad ꝑfectū. Nam pͥmo eſt motus inqͥſitōnis de faciendo et non faciēdo. et iſtud eſt cōſiliū. Scd̓o ē iudiciū de faciendo. Tercio eſt ꝓpoſitū faciendi. quoddicitur diſpoſitio. vel poteſt dici arbitriuꝫ. Ex parteautem voluntatis ſunt tres actus .ſ. electio. progreſſus. et vſus. Primo igitur eſt electio. ⁊ ille eſt actꝰ ſimpliciter interior et pͥmus. Et hoc eſt duorū p̄iacētibꝰalteruꝫ alteri preoptare. Scd̓o eſt progreſſus ad motum exteriorē et talis dicitur impetus. Tercio ē motus exterior et talis dicitur vſus. Scd̓o nota. ꝙ libeꝝarbitrium principaliter eſt reſpectu actuū interioꝝ.ſecundario aūt exteriorū. ꝓut ab actibꝰ interioribuspro cedūt. quia hoc modo impediri non poſſūt. Sedinꝙͣtū actus exteriores ſunt a v̓tute motiū a corꝑaliſic impediri poſſūt. Et hͦ mō nō eſt libertas reſpectuillorum actuū. ¶ Tercio notandum. ꝙ quia electioeſt ꝓprius actus liberi arbitrij. Et electio nō ē finis.ſed eorum que ſunt ad finem. Ideo finis vltimus nō

eadit ſub libero arbitrio. Tn̄ qꝛ id qd̓ eſt finis reſpectu quorundam: poteſt eſſe ordinatum etiaꝫ ad finēvlteriorem .ſ. vltimum finem. Nulla auteꝫ operatiohumana eſt vltimꝰ finis. niſi ꝑ accidens. inꝙͣtum cōiungitur vltimo fini. Et ideo omnium oꝑationū humanarum poteſt eſſe electio. non inꝙͣtum ſunt finesſed inꝙͣtuꝫ ordinātur ad finem Uerbi gratia. Ꝙͣuisvincere ſit finis potētie militaris. ordinatur tamē advlteriorem finem. ⁊ ideo ſub electōne cadere poteſt. ⁊ſic ſub libero arbitrio. ¶ Et ſi arguatur in cōtrariū.quia oꝑatio mala eſt p̄ter voluntateꝫ ẜm Dyoniſiūet Aug. Peccare nemo appetit ꝓpter hocip̄m. ſꝫ ꝓpialiud qd̓ ex eo cōſequitur. xv. q. j. Merito. Cum autētalis ſit operatio humana. ergo non omnis operatōhumana cadit ſub libero arbitrio ſeu volūtate. Reſpondeo. ꝙ operatio mala potius debet dici defectꝰꝙͣ actus. ⁊ potius hoc ꝑtinet ad impotentiā qͣꝫ potentiam. Uel aliter. Malum in eo ꝙ malū eſt preter voluntateꝫ eſt. Sed oꝑatio mala inqͣtū apparet bona.ꝓpter illud qd̓ inde cōſequitur quis ſcꝫ delectationēvel vtilitateꝫ. ſic cadere pōt eſt ſub volūtate et liberoarbitrio. Uerbi gr̄a. Apprehendit quis fornicationem nō vt malū. ſꝫ vt bonū delectabile tempore paſſionis. ⁊ ſic vult eā Tho. ſuꝑ. ij. ſententiarū Rayne.¶ De volūtario ⁊ inuolūtario. Cap̄. iij.Eactu voluntatis vidēda ſunt tria. Primo de volūtario et inuoluntario in cōmuni. Scd̓o de actibꝰ volūtarijs. quaſi ab ip̄a volūtate elicitis. vt immediateip̄ius volūtatis exiſtentibꝰ. Tercio de actibꝰ volūtarijs. quaſi a voluntate imꝑatis que ſunt ipſius volūtatis mediātibꝰ alijs potentijs ca. ſequētibꝰ.Quantū ad primumᵈ. §. j.ſcꝫ de volūtario ⁊ inuolūtario. Scienduꝫ. ꝙ actuumhūanoꝝ. Aliqͥ ſūt oīno volūtarij. Alij inuoluntarij.Tercij mixti ex volūtario et inuoluntario. Uolūtarij oīno dicūtur actus illi hūani qͥ ſponte fiūt abſqꝫviolentia et ignorantia ⁊ metu. ¶ Pro horū maiorideclaratione ſciendū ẜm. b. Tho. pͥma ſcd̓e. q. vj. ꝙ q̄agūt ſeu ſe mouēt ī finē cū aliqͣli cognitōe finis: hoꝝmotus ⁊ actus dicūtur volūtarij. Un̄ volūtariuꝫ dr̄eſſe (ẜm diffinitōnē Areſto. Damaſ. ⁊ Greg. niceni)nō ſolū cuius pͥncipiū eſt intra. ſed cū additōne ſcientię. Un̄ cū hō maxime cognoſcat finē ſui oꝑis. ⁊ moueat ſeip̄m in eius actibꝰ. maxime volūtariū inuenūSciendū eſt em̄. ꝙ quorundā actuū ſeu mutuū pͥncipiū eſt in agente. ſeu in eo ꝙ mouet̉. Quorundam v̓oactuū vel motuum pͥncipiū eſt extra. Cum em̄ lapismouet̉ ſurſū: puta cū ꝓijcit̉. huiꝰ motōnis principiūeſt extra lapidē. Sed cū mouet̉ deorſuꝫ vt cum caditprincipiū huius motōnis eſt in ip̄o lapide. Eoꝝ aūtqͥ a pͥncipio intrinſeco mouent̉. q̄dam mouēt ſeip̄a. q̄dam nō. Cū em̄ om̄e agens ſeu motū agat ſeu moueatur ꝓpt̓ finē. illa ꝑfecte mouent̉ a pͥncipio intrinſecoī qͥbꝰ ē aliqd̓ ītrinſecū pͥncipiū. nō ſolū vt moueant̉ īſꝫ vt moueantur ī finē. Ad hͦ āt ꝙ fiat aliqͥd ꝓpt̓ finē.requiritur cognitio finis aliqualis. Quicūqꝫ igit̉ ſicagit vel mouetur a pͥncipio intrinſeco. qd̓ hebet aliquā noticiam finis: habet in ſeip̄o pͥncipiū ſui actus.nō ſolū vt agat. ſed vt agat ꝓpter finē. Qd̓ āt nullaꝫnoticiā finis habet. et ſi in eo ſit pͥncipiū actōnis velmotus. nō tamen eius quod eſt agere vel moueri ꝓpt̓finē. eſt pͥncipiū in ipſo. ſꝫ in alio a quo imprmit̉ eī pͥncipiū ſui actus vel motōnis in finē. Un̄ hmōi nō dicutur mouere ſeip̄a: ſed moueri ab alijs. Que v̓o noticiam habent finis dicuntur mouere ſeipſa. quia-