Titulus.IIII

intelligunt̉ a nobis: ſed ſunt prima a nobis intellectaSed ẜm areſtotel̓ ſententiam quam magis exꝑimur:intellectus noſter ẜm ſtatū vite preſentis: habet naturalem reſpectū ad rerū materialium naturas. Un̄nihil intelligit niſi conuertēdo ſe ad fantaſmata. Etſic ſubſtantias īmateriales cum nō cadāt ſub noſtraimaginatōe et ſenſu. primo et per ſe ẜm modū cognitionis nos experte cognoſcere nō poſſumꝰ. Sed auerrōis in cōmento de aīa ponit. ꝙ in fine in hac vita homo peruenire poteſt ad hoc. vt intelligat ſubſtātiasſeꝑatas per ꝯtinuationem vel vnionē cuiuſdā ſb̓ſtantie ſeperate a nobis. quē vocat intellectum agentemqui cum ſit ſubſtantia ſeꝑata: intelligit ſubſtantiasſeꝑatas. vnde cū fuerit nobis perfecte vnitus. ſic vt ꝑeum intelligere poſſimus: intelligemus tunc ſubſtātias ſaperatas. perfecte aūt vnit̉ nobis ẜm ipſuꝫ iſteintellectus agens. cū oīa intellecta ſpeculata cognouerimus. ⁊ tunc ꝑ eum poterimus cognoſcere omniamaterialia et īmaterialia. ¶ Hāc aūt poſitionē auerrois reprobat beatus tho. pluribꝰ rationibꝰ. Primoqꝛ intelligere omnia ſpeculata vix contingit alicui inhac vita: et ſic nullus vel pauci ad felicitatē ꝑuenirētquod eſt cōtra ph̓m in primo methaphi. qui dicit ꝙfelicitas eſt quoddam bonum cōmune. quod poteſtꝓuenire omnibꝰ non orbatis ad virtutem. Secundoquia ph̓s dicit expreſſe in primo methaphi. ꝙ felicitas eſt operatio ẜm perfectam virtutem. Et enumeratis multis virtutibꝰ in decimo metha. concludit.ꝙ vltima felicitas ꝯſiſtens in vltima cognitione maximorum intelligibilium eſt ẜm virtutem ſapientie.quam poſuit in .vj. eſſe caput ſcientiaꝝ ſpeculatiuaꝝEt ſic patet ꝙ areſtoteles poſuit vltimam felicitateꝫin cognitione ſubſtantiaꝝ ſeꝑatarum. qualis poteſthaberi per ſpeculatiuas ſcientias. non per vnionē intellectus agentis confictaꝫ a quibuſdā Tercio quiavt dictum eſt ſupra. ẜm areſto. intellectus agens noneſt ſubſtantia ſaperata: ſed quedaꝫ virtus aīe. Inducit et alias rationes tres ob breuitateꝫ omiſſas. Itēneqꝫ per rerum cognitionē materialiuꝫ poſſumus deuenire ad cognitionē angelorum: ſeu ſubſtantiaꝝ ſeꝑatarum. Cum em̄ ſubſtantie īmateriales vt angeliſint omnino alterius rationis a quidditatibus rerūmaterialium. quantūcunqꝫ intellectus noſter abſtrahat quidditate rei materialis a materia: nequaꝙͣ ꝑuenit ad aliquid ſimile ſubſtātie immateriali. b. tho.vbi ſupra. Unde et vyoniſius dicit primo. c. de diuinis nominibus. ꝙ ſenſibilibus intelligibilia compoſitis ſimplicia. et corporibus incorporalia app̄hendinon poſſunt. Poſſumus vtiqꝫ ex huiuſmodi materialibus conſideratis in aliqualē cognitioneꝫ deuenireſubſtantiarū ſaperatarum: ſed non perfectam. qꝛ noneſt ſufficiens comꝑatio materialiū ad immaterialia.et ſimilitudines que a materialibus accipiunt̉: ad intelligendū immaterialia ſunt multum diſſimiles ẜmdyoniſium. Tractat̉ aūt in ſcientijs maxime de ſuperioribus ꝑ viā remotionis. ſicut corpora celeſtia notificat Areſto. per negationem proprietatū corporuminferiorū. et ſic a ſanctis dantur documenta de angelis per remotam formam. Ex his ſequit̉ ꝙ deus noneſt id quod primuꝫ ab intellectu noſtro cognoſcit̉ inhac vita. Si em̄ ſubſtantias ſeꝑatas creatas intelligere non valemus: multominus eſſentiam ſubſtātieincreate. Un̄ ioh̓. j. Deum nemo vidit vnꝙͣ. Sed magis ꝑ creaturas deuenimꝰ in cognitōnē dei. ẜm illudapl̓i ad ro. j. Inuiſibilia dei a creat̉ a mūdi ꝑ ea quefacta ſunt intellecta conſpiciunt̉. Primū em̄ quod intelligitur a nobis in ſtatu vie eſt quidditas rei materialis. quod eſt obiectum propriuꝫ intellectus noſtri.deus autē omnino immaterialis eſt. b. Tho. vbi ſupͣ.arti. iij.

Titulus quartus. De voluntate.¶ De comparatione voluntatis ad intellectum.Capitulumprimum.Evoluntate que ēalia potentia a ſenſualitate. Ubi prmo ſciendū ꝙ volūtas nō ē eminētior intellectu ſimpliciter: ſed ẜm quid.Pro cuius declaratione dicit. b. tho.in prima ꝑte. q. lxxxij. ꝙ eminentia alicuius ad alterūpoteſt attendi dupliciter. Uno mō ſimpliciter. Aliomodo ẜm quid. Conſideratur aūt quid tale ſimpliciter. qn̄ ꝓut eſt ẜm ſe tale. ẜm quid aūt dicit̉ aliqͥd taleꝓut ẜm reſpectuꝫ ad alterū eſt tale. Si igit̉ intellectꝰet voluntas cōſiderent̉ ẜm ſe: ſic intellectus eminentior inuenitur et hoc apparet ex comꝑatione obiectorum adinuicē. Obiectum em̄ intellectus eſt ſimplicius et magis abſolutum ꝙͣ obiectū voluntatis. Namobiectum intellectus eſt ipſa ratio boni appetibilisBonuꝫ aūt appetibile cuius ratio eſt in intellectu: īobiectum voluntatis. quāto aūt aliquid eſt ſimplicius et abſtractius: tanto ẜm ſe eſt nobilius et altius.Et ideo obiectū intellectus eſt altius ꝙͣ obiectuꝫ velūtatis. Cum ergo ꝓpria ratio potētie ſit ẜm ordineꝫad obiectū: ſequit̉ ẜm ſe ⁊ ſimplicit̓ ꝙ ītellectꝰ ſit nobilior voluntate ⁊ altior. Un̄ et ph̓s in. x. ethi. ponitintellectum altiſſimam potentiam anime. Scd̓mquid aūt et ꝑ ꝯparationem ad alterū volūtas interdum inuenit̉ altior intellectu ex eo .ſ. ꝙ obiectū volūtatis in re altiori inuenit̉ qͣꝫ obiectū intellectus. Sicut ſi dicerem auditū eſſe nobiliorē viſu ẜm quid. inꝙͣtum res aliqua cuius eſt ſonus nobilior eſt aliquare cuius eſt color. ꝙͣuis color ſit nobilior et ſimpliciorſono. vt em̄ ſupra dictuꝫ eſt. Actio intellectus ꝯſiſtitin hoc. ꝙ ratio rei intellecte eſt in intelligēte. Actusv̓o volūtatis ꝑficit̉ in hoc. ꝙ volūtas inclinat̉ ad ipſam rem ꝓut in ſe eſt. Et ideo ph̓s dicit in. v. metha.ꝙ bonū et malum que ſūt obiecta voluntatis: ſuntin rebus. Uerū aūt et falſuꝫ que ſunt obiecta intellectus ſunt in mente. Quando igit̉ res in qua eſt bonūet nobilior ipſa anima in qua eſt ratio intellecta. percomꝑationem ad talem rem: intellectus eſt altior voluntate. Un̄ melior eſt amor dei qͣꝫ cognitio. Ecōtrario aūt melior eſt cognitio rerū corporalium ꝙͣ amorSimpliciter tamen intellectus ē altior ꝙͣ voluntas.Eſt etiam intellectus. §. jquo ad actum prior voluntate. ẜm ordinē nautre etſimpliciter. Sicut motiuū mobili: et actiuū paſſiuoBonū em̄ intellectū eſt quod mouet voluntatē. Un̄figuratur intellectus per virū. qui eſt perfectior ⁊ nobilior muliere. q̄ ſignat voluntatem. Sic em̄ exponitaug. illd̓ Io. iiij. dictū ſamaritane .ſ. voca virū tuū i.repreſenta intellectū tuū. ¶ Ubi ſciendū ꝙ primo voluntas hominis accipit quaſi in viros legitimos qͥnqꝫ ſenſus. Iuxta illud quinqꝫ viros habuiſti. Naꝫ adeo diſpoſitū eſt. vt vſqꝫ ad tempus vſus rationis qͥsequatur inſtinctus ſenſuuꝫ ſeu ſenſualitatis ſine peccato. Nec eī imputat̉ ad peccatū. quod qͥs facit antevſum rationis. Poſtea ſi accipit volūtas intellectuꝫſeu rationē in virū. vt .ſ. ſequat̉ inſtinctū rationis nōſenſualitatis legitime eſt volūtas deſpōſata. Si aūtſequat̉ errorē .i. ſenſualeꝫ appetitū: adulterat̉ ſeu fornicat̉ ſpiritualiter anima. Iuxta illud hiere. iij. Tuaūt fornicata es cū amatoribꝰ ml̓tis ⁊cͣ. Et Ioh̓. iiij.Hunc quē habes nō eſt tuus vir. Sicut ergo ex viroet muliere legitime coniunctis generatur proles legitima cui debet̉ hereditas. Ita ex ītellectū ⁊ volūtate