Capitulū.XI.

gis per impreſſionem cauſarum aliquarū ſuperioruꝫvel virtute dei miniſterio angeloꝝ ſic̄ in veris ꝓphetis vel virtute demonuꝫ ſicut in diuinis et maleficisvel etiam aliquando per impreſſionem corporuꝫ celeſtium. Ex impreſſione em̄ corporum celeſtium immutatur aliquando fantaſia. vt fiant aliqua ſigna imaginatiua futurorum euentuuꝫ. ad q̄ ſe extendit virtꝰcorporum celeſtiuꝫ. et hec magis percipiunt̉ a dormientibus qͣꝫ a vigilantibus. Infinita autē neqꝫ ī actuneqꝫ in habitu intellectus cognoſcere poteſt. quia inrebus materialibus. quartū quidditas ē obiectumꝓprium intellectus noſtri. non inuenitur infinitumvt dicitur in primo phiſicoꝝ. Sed in potentia tm̄: qꝛnunꝙͣ poteſt tot cognoſcere. quin adhuc plura poſſitignoſcere. Infinitus autem dicicit̉ deus. ſicut formaque non eſt determinata per materiaꝫ: et in ſtatu viea nobis cognoſci non poteſt. propter defectum intellectus noſtri qui non intelligit niſi materialia. Sedin alia vita in gloria cognoſcetur perfecte.Anima intellecti. §. xviij.ua intelligit ſe. et ea que in ea ſunt vel ab ea ꝓceduntvt habitus. actus. intellectus et voluntas. Et ꝙͣtuꝫad primum. Anima nō cognoſcit ſeipſaꝫ per eſſentiāſuā: ſed ꝑ ſpecies intelligibiles ſicut et alia. Pro cuiᵍdeclaratione dicit. b. tho. prima parte. q. lxxxvij. arti.primo ꝙ vnūquodqꝫ cognoſcibile eſt ẜm ꝙ ē in actu.non ẜm ꝙ eſt in potentia: vt dicit̉ in. ix. metha. Sicenim aliquid eſt ens et veꝝ quod ſub cognitōe caditꝓut eſt actu. ⁊ hoc manifeſte apparet in ſenſibo. Nonem̄ viſus ꝑcipit coloratū in potētia: ſed coloratum inactu. Eſſentia igitur dei que eſt actus purus ⁊ ꝑfectꝰeſt ſimpliciter ⁊ ꝑfecte ẜm ſeipſam intelligibilis. Un̄deus ꝑ eſſentiaꝫ ſuā non ſolū ſeip̄m: ſed etiam omniaalia intelligit. Angeli aūt eſſentia eſt quidē in genereintellectuū vt actus: nō tamē vt actus purus et ꝯpletus. Un̄ eius intelligere nō cōpletur ꝑ eſſentiam ſuāꝘuis em̄ angelus ꝑ eſſentiaꝫ ſuā ſe intelligat: nō tn̄alia omnia a ſe per eſſentiam ſuam cognoſcere poteſtSed ꝑ ſimilitudines rerū intelligibiliuꝫ. Intellectꝰaūt humanus in genere intellectuū ſe habet vt ens inpotentia tm̄. ſicut et materia ſe habet in genere reruꝫſenſibilium. Unde et poſſibilis nominat̉. Et qꝛ connaturale eſt intellectui noſtro. vt ad materialia ⁊ ſenſibilia reſpiciat vt dictum eſt ſupͣ. Conſequens eſt viſic ſeipſum intelligat intellectus noſter. ẜm quod fitactu ꝑ ſpecies intelligibiles a ſenſibilibꝰ abſtractaꝑ lumē intellectus agetis. Non ergo ꝑ eſſentiam ſuāſꝫ ꝑ actū ſe cognoſcit intellectus nr̄. Et hoc duplicit̓Uno modo particulariter. ẜm ꝙ ſortes vel plato ꝑcipit ſe habere animaꝫ intellectiuā. ex hoc ꝙ percipit ſeintelligere. Alio modo ẜm ꝙ naturā mentis ex actuintellectus conſideramus. Et ad iſtam ſecundam cognitionem non ſufficit preſentia aīe. ſicut ad cognitionem primo modo. Sed requiritur diligens et ſubtilis inquiſitio. Unde multi naturam anime ignorāet alij multi circa naturam anime errauerunt. Qd̓aūt aug. dicit in li. de trini. ꝙ anima ſeip̄aꝫ ꝑſeip̄amcognoſcit: intelligit̉ ꝙ in ſuipſius cognitionem venitſed per actum ſuuꝫ: ¶ Cognoſcit intellectus habitꝰſed per actus ipſorū. Pro cuius declaratione dicit. b.tho. vbi ſupra. art. ij. ꝙ habitus eſt medium inter potentiam puram et actum purum. Dictum eſt autē ꝙnihil intelligit̉ niſi ẜm ꝙ eſt actu. Sicut igit̉ inꝙͣtuꝫhabitꝰ deficit ab actu perfecto. deficit ab hoc vt nonſit per ſeipſuꝫ cognoſcibilis. Sed neceſſe eſt vt ꝑ actūſuum cognoſcatur. Siue dum aliquis percipit ſe habere habitum. per hoc ꝙ percipit ſe ꝓducere actumproprium illius habitus. Siue dum aliquis inquirit naturam et rationem habitus ex conſideratione

actus. Si autem obijciēdo dicat̉ illud propter quodvnūquodqꝫ: et illud magis. Sed res cognoſcūtur abanima ꝑ habitus: ergo multomagis habitus ab anima debent per ſe cognoſci. Reſpondet̉. ꝙ regula iſtapropter quod vnūquodqꝫ ⁊cͣ. habet veritatem. ſi intelligatur in rebus vnius ordinis: puta in vno generecauſe. vt ſi dicatur ꝙ ſanitas ſit propter vitam: ſequitur ꝙ vita ſit magis deſiderabilis. Sed ſi accipiaturẜm ea que ſunt diuerſorū ordinum. nō hꝫ veritatē regula illa. vt ſi dicat̉. ꝙ ſanitas eſt propter medicinaꝫnon ideo ſequitur ꝙ medicina ſit magis deſiderabilis ꝙͣ ſanitas. quia ſanitas eſt in ordine finiū: medicina autem eſt in ordine cauſaruꝫ efficientium. Sicutſi accipiamus duo quorū vtrunqꝫ ſit per ſe in ordineobiectoruꝫ cognitionis illud propter quod aliud cognoſcitur erit magis notum. Sicut principia ꝯcluſionibus. Sed habitus inꝙͣtum habitus non ſunt deordine obiectorum. nec ꝓpter habituꝫ alia cognoſcūtur ſicut per obiectum cognitionis. Sed ſicut propt̓diſpoſitioneꝫ vel formam qua cognoſcens cognoſcit.¶Cognoſcit inſuper actum proprium intellectus.Unumquodqꝫ enim cognoſcitur ẜm ꝙ eſt in actu.Ultima autē intellectus perfectio eſt eius operatio.Non em̄ eſt ſicut actio tendens in alteꝝ. que eſt perfectio operati. ſicut edificatio domꝰ edificate. Sed manet in oprante. vt perfectio et actus eius. Ut dicit̉ inix. metaphiſice. Hoc eſt ergo primuꝫ qd̓ de intellectuintelligitur actus eius .i. ipſum eius intelligere. Sꝫ īhoc eſt differentia in ordine intellectuum. Nam intellectus diuinus idem eſt in eo ꝙ intelligat ſe intelligere. et ꝙ intelligat ſuam eſſentiam. qꝛ ſuum intelligere eſt ſua eſſentia. In angelo autem qͣꝫuis aliud ſitẜm rationem. ꝙ intelligat ſuum intelligere. et ꝙ intelligat ſuaꝫ eſſentiam. tamē ſimul in vno actu vtrūqꝫ intelligit. quia hoc qd̓ eſt intelligere eſſentiaꝫ ſuāeſt ꝓpria ꝑfectio eſſentie ſue: ſimul aūt vno actu intelligit res cum perfectione ſua. In intellectu vero hūano nec ſuum intelligere nec propriuꝫ obiectū eſt eſſentia eius: ſed aliquid extrinſecum .ſ. natura generalis:et ideo id quod pͥmo cognoſcitur ab intellectu hūano: eſt obiectū eius ſecūdario cognoſcit̉ actus eiꝰ quocognoſcit̉ obiectuꝫ: et ꝑ quem cognoſcit̉ ipſe intellectus. ¶ Cognoſcit inſuper intellectꝰ et actum voluntatis. actus em̄ volūtatis nihil aliud eſt. ꝙͣ inclinatioquedam conſequens formam intellectiuā. ſicut appetitus naturalis eſt inclinatio ſequens formam naturalem. Inclinatio autē cuiuſlibet rei eſt in ipſa re ꝑmodum eius. Unde inclinatio que eſt appetitus ſenſibilis eſt in ſentiente. ⁊ ſimiliter inclinatio intelligibilis que eſt actus voluntatis: eſt intelligibiliter inintelligente ſicut in pͥncipio et obiecto ꝓprio. Quodaūt intelligibiliter ē in aliquo intelligēte: conſequēsē vt ab eo intelligat̉ vnde actus volūtatis intelligit̉ab intellectu: ⁊ inqͣtū aliqͥs ꝑcipit ſe velle: et inꝙͣtūqͥs ꝑcipit naturā huiꝰ actꝰ et ꝑ cōſequens naturamhuius pͥncipij. ꝙ ē habitus vel potentia.Sūt aūt affectus. §. xix.anime qui ſūt actus volūtatis in intellectu. nō ꝑ ſil̓itudinē tm̄ ſic̄ corꝑa. nec ꝑ preſentiā vt in ſubiecto ſic̄artes: ſꝫ ſicut pͥncipiatū in pͥncipio in qͦ habet̉ notiopͥncipiati. ¶ Ꝙ aīa hūana ẜm ſtatū vite p̄ſentis nonp̄t ꝑfecte intelligere que ſūt ſupͣ ſe .ſ. angelos et deuꝫ.Un̄ Sap̄. ix. Que in celis ſūt qͣs inueſtigabit? Et angeli quidē qͥ dicūt̉ ſubſtātie ſeꝑate: neqꝫ ꝑ ſeip̄os neqꝫꝑ ſimilitudines rerū materialiū poſſunt intelligi perfecte. ẜm. b. tho. in pͥma ꝑte. q. lxxxviij. art. j. ⁊. ij. Sciendum tamen ẜm ipſum. ꝙ plato qui poſuit ſubſtātias īmateriales. et̄ materialiū ꝑ ſe ſb̓ſiſtētes qͣs ydeasvoͣbat vt dictū ē: dicebat ꝙ ſub̓e īmateriales nō ſolū