Titulus.III.

ſemper eodem modo ſe habēt. Un̄ manēte potentia:non deficit eius iudicium circa proprium obiectum.Obiectum autem intellectus propriuꝫ eſt quidditasrei. Unde circa quidditateꝫ rei non fallit̉. Sed circaea q̄ circūſtant quidditatem rei falli poteſt. duꝫ vnūordinat ad aliud. Uel cōponendo vel diuidendo velratiocinādo. Et propter hoc circa illas propoſitōesintellectus errare nō poteſt. q̄ ſtatim cognoſcunt cōgnita terminorum quidditate. ſicut accidit circa prima principia. Circa concluſiones tamen per accidēscontingit intellectum decipi. Circa vero quidditatēin rebus compoſitis. cōtingit intellectum decipi. nōex partę organi. quia intellectus nō eſt vtens organocorporali: ſed ex parte compoſitionis interuenientiscirca diffinitionem. dum .ſ. diffinitio vnius rei eſt falſa de alia. ſicut diffinitio circuli de triangulo. vel duꝫaliqua diffinitio eſt falſa implicans compoſitionemincōpoſſibilium. vt ſi accipiatur hic vt diffinitio alicuius animalis irrationalis: rationale animatū. Un̄in rebus ſimplicibus. in quarum diffinitionibus cōpoſitio interuenire nō poteſt: non poteſt decipi intellectus. Sed deficimus in attingendo. vt dicit ph̓s innono metaph̓. Error autem in peccantibus cōtingitex applicatione rationis ad particulare.Cum queritur .§. xiiij.vtrum vnam et eandē rem vnus alio melius intelligere poſſit. Reſpondet. b. tho. vbi ſupͣ. arti. vij. ꝙ intelligi aliquid melius vel magis ab vno ꝙͣ altero: poteſt intelligi dupliciter. Uno modo ꝙ magis vel melius determinet actum intelligendi ex parte rei intellecte: et ſic non poteſt vnus eandem rem magis intelligere ꝙͣ alius. quia ſi intelligeret illam rem aliter qͣꝫſit. vel melius vel peius falleretur et non intelligeretAlio modo poteſt intelligi vt determinet actū intelligēdi ex parte intellectus. Et ſic vnus poteſt magisvel melius intelligere vnam rem ꝙͣ alius. quia melioris eſt virtutis in intelligendo. Sicut etiam meliꝰ videt aliquid vnus ꝙͣ alius. inꝙͣtuꝫ virtus perfectior videndi eſt in vno qͣꝫ in alio. Sic etiam inuenitur perexꝑientiam vnus alio profundius intelligere. Sicutprofūdius intelligit. qui aliquam concluſionem poteſt inducere in prima principia et cauſas primas. qͣꝫqui poteſt reducere ſolum in cauſas proximas. Contingit autem hoc. ꝙ .ſ. vnus intelligat melius alteroduplici ex cauſa. Primo ex parte diſpoſitionis corporis. quia quanto eſt corpus melius diſpoſituꝫ. tantomeliorem ſortitur animam. qua mediante melius intelligit. Secundo contingit hoc ex parte inferiorumvirtutum. quibus intellectus indiget ad ſui operationem. Illi enim in quibus virtus imaginatiua. cogitatiua et memoratiua ſunt melius diſpoſita: ſunt melius diſpoſiti ad intelligendum.Siqueritur vtruꝫ. §. xv.prius intelligatur diuiſibile ꝙͣ indiuiſibile? Reſpondet. b. tho. vbi ſupͣ. art. viij. ꝙ indiuiſibile aliquid dicitur tripliciter vt dr̄ in tercio de anima. Uno modoſicut cōtinuū indiuiſibile. qꝛ eſt indiuiſum actu: licetſit diuiſibile potētia. Et hmōi indiuiſibile priꝰ ē intellectū a nobis ꝙͣ eius diuiſio q̄ eſt ꝑ partes. quia cognitio confuſa prius eſt ꝙͣ diſtincta vt dictū eſt ſupra.Secundo mō dr̄ indiuiſibile ẜm ſpeciē. ſicut rato hominis ē quoddā indiuiſibile. Et hoc mō eſt etiaꝫ ꝯriꝰindiuiſibile intellectū: ꝙͣ diuiſio eius ꝑ partes rationis vt dictū eſt ſupͣ. Et iterū prius qͣꝫ intellectꝰ cōponat et diuidat affirmādo vel negādo: et huius rō eſt.qꝛ hmōi indiuiſibile duplex intellectus ẜm ſe intelligit ſicut ꝓprium obiectum. Tercio modo indiuiſibile dicit̉. vt punctꝰ et vnitas que nec actu nec potētia

diuidunt̉. Et hmōi indiuiſibile ꝑ poſterius cognoſcit̉. Nā cognoſcit̉ ꝑ pͥuationē diuiſibilis. Un̄ puctūpruiatiue diffinit̉. Punctuꝫ eſt cuius pars nō eſt. Etſimiliter ratio vnius eſt ꝙ ſit indiuiſibile vt dicit̉. x.metaphiſice. Et ratō huius eſt: quia huiuſmodi indiuiſibile habet quandā oppoſitionē ad rem corporalēcuius quidditatē primo et per ſe intellectus accipit.Ꝙ intellectus.§. xvj.noſter intelligit corporalia q̄ ſunt infra ſe prout ſuntabſtracta a materia. id eſt vniuerſalia et neceſſariaIndirecte aūt intelligit etiam ſingularia contingentia et futura. ¶ Ꝙtum ad primū ſciendū ẜm. b. tho.vbi ſupͣ. q. lxxxvj. arti. j. Ꝙ ſingulare in rebus mateterialibꝰ primo et directe intelligere nō poteſt. Cuiꝰratio eſt: quia principiū ſingularitatis in rebus materialibꝰ eſt materia indiuidualis: intellectus aūt noſter (vt dictū eſt) intelligit abſtrahendo ſpecieꝫ intelligibilem ab hmōi materia. Quod aūt a materia indiuiduali abſtrahit̉ eſt vniuerſale. Un̄ intellectꝰ noſter directe non eſt cognoſcitiuus niſi vniuerſalium.Indirecte aūt et quaſi per quandā reflexionem pōintelligere ſingulare. quia (ſicut dictū eſt etiā poſtꝙͣſpecies intelligibiles abſtraxerit. non p̄t ẜm eas actuintelligere: niſi conuertendo ſe ad fantaſmata. in quibꝰ ſpeciēs intelligibiles intelligit. vt dicit̉ in tercio deanima. Indirecte igitur intelligit ſingularia quorūſunt fantaſmata. Et hoc mō format hanc ꝓpoſitioneꝫ. Sortes eſt homo. Quod em̄ poteſt virtus inferior vt ſenſus apprehēdere ſingulare poteſt ⁊ ſuꝑior vtintellectus. et eminētiori modo. Sed et vniuerſal̓ ratio intellectus practici. in electione nō mouet ad appetendum niſi mediante particulari apprehenſioneꝑtis ſenſitiue. ¶ Contingētia autē dupliciter poſſūtconſiderari. Uno mō inqͣꝫtum contingentia. Et ẜmhoc a ſenſu directe cognoſcunt̉. ab intellectu aūt indirecte. Eſt em̄ vnūquodqꝫ contingens ex parte materie. quia contingēs eſt quod pōt eſſe et non eſſe. Potētia aūt pertinet ad materiam. Bateria aūt eſt indiuiduationis principium: et ideo hic vt ſingularia indirecte intelligunt̉. Alio modo poſſunt ꝯſiderari ẜmꝙ in eis aliquid neceſſitatis reperitur. Nihil em̄ eſtadeo contingens quin in ſe aliquam neceſſitateꝫ habeat. Sicut hocipſum ꝙ eſt ſortē currere in ſe quidēcōtingēs eſt. habitudo auteꝫ curſus ad motū ē neceſaria. Neceſſe ē em̄ ſortē moueri dū currit. Et ẜm hoccognoſcunt̉ directe ab intellectu. videlicet rōnes vniuerſales et neceſſarie ꝯtingentiū. Un̄ ſi attendāt̉ rationes vniuerſales ſcibiliū. omnes ſcientie ſūt de neceſſarijs. Si attendantur res ipſe. Sic quedam ſcientia eſt de neceſſarijs. quedam de contingentibus.De cognitione fuᵐ. §. xvij.turoꝝ eodē mō ꝯſiderandū eſt ſic̄ et de cognitōe ꝯtingētiū. Nā ipſa futura vt ſub tꝑe cadunt ſunt ſingularia: que intellectꝰ hūanus nō cognoſcet niſi ꝑ reflexionē vt dictū ē. Rationes aūt futuroꝝ pn̄t vniuerſaleseſſe in intellectu ꝑceptibiles: et de eis pn̄t eſſe ſcientie¶ Sciēdū tn̄ ꝙ futura dupliciter cognoſci pn̄t. Unomō in ſeip̄is. Et ſic cognoſci nō pn̄t niſi a deo cui fut̉aſunt pn̄tia. inꝙͣtuꝫ ſcꝫ eius: intuitus eternꝰ fert̉ ſimulſupͣ totū tꝑis curſum. Alio mō cogͦſci poſſunt futurain ſuis cauſis et ſic etiā a nobis poſſunt cognoſci: etſiita ſint ī ſuis cauſis. vt ex eis de ncc̄itate proueniantcogͦſcūt̉ ꝑ certitudinē ſcientie ſic̄ eclipſis ab aſtrologo: ſi ita ſint in cauſis ſuis vt ꝓueniāt ex eis vt in pluribus: ſic cognoſci pn̄t ꝑ ꝯiecturā vel magis vel minꝰcertaꝫ: ẜm ꝙ cauſa eſt magis vel minus inclinata adaffectus hmōi. ꝙ aūt aliqn̄ aīa cognoſcat futura hocnō eſt ẜm naturā aīe. etiā cū alienat̉ a ſenſibꝰ: ſed ma-