Capitulū.XI.

mata ſolum ꝙͣtum ad naturam ſpeciei. ⁊ per hūc modū dicit̉ abſtrahi ſpecies intelligibilis a fantaſmatibus. Non ꝙ eadē numero forma q̄ prius fuit in fantaſinatibus poſtea ſit in intellectu poſſibili ad moduꝫquo vnū corpus accipit̉ ab vno loco ⁊ trāſfert̉ ad alium. Illumīant̉ autē fantaſmata ab intellectu agēte. ⁊ iteꝝ ab eis ꝑ virtutē intellectus agentis: ſpeciēsintelligibiles abſtrahunt̉. Abſtrahit em̄ intellectusagēs ſpecies intelligibiles a fantaſmatibus. inqͣꝫtuꝫper virtutē intellectus agentis acciꝑe poſſumꝰ in noſtra conſideratione naturas ſpecierū ſine conditionibus indiuiduantibꝰ. quaꝝ ſimilitudinibꝰ intellectuspoſſibilis format̉. ¶ Ꝙͣuis aūt intellectus abſtrahatſpecies a fantaſmatibꝰ inꝙͣtum ꝯſiderat naturas reꝝindiuidualiū: tamē intelligit eas in fantaſmatibꝰ. qꝛnon poteſt intelligere etiā ea quorum ſpecies abſtrahit: niſi conuertendo ſe ad fantaſmata. ¶ Species afantaſmatibꝰ abſtracta nō ſe habꝫ ad intellectum ſic̄illud quod primo intelligit̉: ſed ſicut illud qͦ mediātealiquid intelligit̉. Nam ſi ipſe ſpecies intelligibileseſſent illud quod intelligitur circa aliquam rem.quod quidā dixerūt: ſequeret̉ hoc. ꝙ ſcientie omnesnon eſſent de rebꝰ q̄ ſunt extra anima: ſꝫ ſolū de ſpeciebus intelligibilibꝰ q̄ ſunt in anima. Quod omnino ēfalſum. Nā ſcientie ſūt de rebꝰ q̄ ſunt extra aīaꝫ ⁊ eaintelligimus de quibꝰ ſunt ſcientie. Se hꝫ ergo ſpēsintelligibilis ad intellectū noſtrum. ſicut id quo intelligit: nō ſicut illud quod principaliter intelligit. ſicut ſimilitudo rei viſibilis qua informat̉ oculus cumvidet ſe habet ad viſum. vt id quo videt: non ſicut idquod videt. Nam id quod videt eſt extra oculum .ſ.res colorata. Sed qꝛ intellectus ſupͣ ſeipſum reflectit̉ẜm eandē reflectionē intelligit et ſuum intelligere etſpeciem per quā intelligit. Et ſic ſpecies intellecta ēſecundario id quod intelligit. Primo em̄ eſt res cuiꝰſpecies intelligibilis eſt ſimilitudo id qd̓ intelligiturEt etiā patet ex antiquoꝝ opinione. qͥ ponebāt ſimile ꝑ ſimilie cognoſci. Ponebāt em̄ ꝙ anima per terrāq̄ eſt ī ipſa: terrā cogͦſcit q̄ eſt extra ipſaꝫ et ſic de alijsSi gͦ accipiamus ſpēm terre loco terre ẜm doctrināareſtotelis. qui dicit. ꝙ lapis non eſt in anima: ſꝫ ſpecies lapidis: ſequeretur ꝙ anima per ſpecies intelligibiles intelligit que ſunt extra ipſam. Et ſic in parte ſenſitiua reperitur duplex operatio. Una ẜm ſolāimmutationem. et ſic perficitur operatio ſenſus. perhoc ꝙ immutat̉ a ſenſibili. Alia oꝑatio eſt formatioẜm ꝙ vis imaginatiua format ſibi aliqd̓ ydolum reiabſentis: vel etiā nunꝙͣ viſe. Ita accidit in intellectuSed in eo vtraqꝫ operatio coniungit̉. Nā primo conſiderat̉ paſſio intellectus poſſibilis. ẜm ꝙ informat̉ſpecie intelligibili. qͣ quidem formatꝰ format ſibi ſecundo vel diffinitionem vel diuiſionē aut cōpoſitionem q̄ per vocem ſignant̉. Cum ergo ph̓s dicit pͥmoperiermenias. ꝙ voces ſunt note earū q̄ ſunt in anima paſſionuꝫ: intelligitur ꝙ ſignant ea q̄ intellectusſibi format ad iudicanduꝫ de rebus exterioribus: nōautem ſpecies intelligibiles..§. xj.Cognitio ſingulariū eſt prior quo ad nos: ꝙͣ cognitio vniuerſaliū. et rōeſt. quia cognitio intellectiua qͣ eſt vniuerſaliuꝫ: aliqͦmodo habet primordiuꝫ a ſenſitiua. Et qꝛ ſenſus eſtſingulariuꝫ: intellectus vniuerſalium. Ideo quo adnos oportet ꝙ prior ſit cognitio ſingulariū ꝙͣ vniuerſaliū. Sꝫ ẜm ſe et ſimplex cognitio vniuerſaliū ē prior cognitōne ſingulariū. ⁊ cognitio magis cōis minꝰcōmuni. rō eſt qꝛ intellectus nr̄ cū ꝓcedat de potētiain actū. Et oē quod ꝓcedit de potētia in actū. priꝰ ꝑuenit ad actū incōpletū (qui eſt medius inter potentiā et actū) qͣꝫ ad actū ꝑfectū. Actus aūt ꝑfectus ad

quē ꝑuenit intellectus: eſt ſcientia cōpleta ꝑ quā resdiſtincte et determinate cognoſcunt̉. Actus imꝑfectus eſt ſcientia incōpleta per quam res ſciunt̉ ſub qͣdā confuſione. Dicit aūt ph̓s primo phiſicoꝝ. ꝙ ſuntnobis primū manifeſta et certa ꝯfuſa magis. poſterius aūt cognoſcimus diſtinguēdo magis diſtincte pͥncipia et elemēta. prius em̄ occurrit ī intellectu noſtrocognoſcere animal: qͣꝫ cognoſcere hominē. Et idē eſtde cognitione ſenſitiua ẜm locū et tempus. Naꝫ pricognoſcit̉ a remotis aliquid eſſe animal: ꝙͣ eſſe homo⁊ prius eſſe homo ꝙͣ ſortes. ẜm tempus quia puer priꝰdiſtinguit homine a non homine: ꝙͣ hunc hominemab alio diſtinguat. b. tho. vbi. ſupra. articu. iij.Intellectus noſter. §. xij.pōt multa ſimul intelligere ꝑ modū vnius: non autmulta ꝑ modum multorū. dico aūt ꝑ modum vniusvel multoꝝ. ꝑ vnaꝫ .ſ. vel plures ſpecies intelligibilesRatio eſt. qꝛ modus cuiuſlibet actionis conſequiturſuam formā. que eſt actionis pͥncipiū. Quicūqꝫ ergointellectꝰ pōt intelligere ſub vna ſpecie: pōt ſimul intelligere. Et inde eſt quod deus oīa ſimul videt pervnuꝫ qd̓ eſt eſſentia ſua. Quicūqꝫ ꝟo. intellectus perdiuerſas ſpecies intelligit: non ſimul intelligit. Huiꝰratio eſt quia impoſſibile eſt idē ſubiectū ꝑfici pluribus formis vniꝰ generis et diuerſarū ſpecierū. Sicutimpoſſibile ē ꝙ idē corpus ẜm idē coloret̉ diuerſis coloribꝰ ſimul: vel figuret̉ diuerſis figuris. Oēs aūt ſpecies intelligibiles ſunt vnius generis. qꝛ ſunt ꝑfectiones vnius potētie intellectiue. licꝫ res qͦrū ſunt ſpecies ſint diuerſorū generū. Impoſſibile eſt ergo ꝙ ideꝫintellectus ꝑficiat̉ diuerſis ſpeciebꝰ intelligibilibꝰ adintelligendum diuerſa in actu.Intelligit autē.§. xiij.intellectus nr̄ ꝯponēdo et diuidendo ẜm. b. tho. vbiſupͣ. ar. v. Cū em̄ intellectꝰ hūanus exeat de potētiain actū: ſil̓itudinē quandā habꝫ cū rebꝰ generabilibꝰq̄ nō ſtatim ſuā ꝑfectōeꝫ hn̄t: ſꝫ ſucceſſiue eā acquirūt̉Et ſil̓r intellectus hūanus nō ſtatim in ꝓpria app̄hēſione capit ꝑfectā cognitōnē rei. Sꝫ pͥmo app̄hendit̉aliqͥd de ipſa re .ſ. qͥdditatē rei. que eſt ꝓpriū ⁊ primuꝫobiectū intellectꝰ. deinde intelligit accidētia ⁊ ꝓprietates et habitudines circūſtātes rei eſſentiā. Et ẜmh̓ ncc̄e habꝫ app̄henſuꝫ vnū alijs ꝯponere ⁊ diuidereEt ex vna ꝯpoſitōe et diuiſionē ad aliā ꝓcedere. qd̓ ēratiocinari. Intellectꝰ auteꝫ diuinus et angelicus ſehn̄t ſicut res incorruptibiles. que ſtatim a principiohn̄t totaꝫ ſuā ꝑfectōeꝫ. Un̄ intellectꝰ diuinus et angelicus: ſtatim ꝑfecte cognitionē totā rei habent incognoſcēdo quidditatē rei: cognoſcit de re quicquidnos componendo et diuidendo et ratiocinādo poſſumus intelligere abſqꝫ hoc ꝙ ꝯponat. diuidat vel ratiocinetur. ¶ Intellectus noſter circa ꝓpriuꝫ obiectūeius .ſ. quidditatem rei. ꝑ ſe loquendo non poteſt eſſefalſus: ſꝫ circa ea que circūſtāt eſſentiā rei ẜm. b. tho.vbi ſupra. arti. vj. Un̄ ph̓s in. iij. de anima. ꝙͣtum adhoc aſſimilat intellectum ſenſui. Senſus enim circaproprium obiectū nō decipitur. ſicut viſus circa coloreꝫ: niſi forte per accidens ex impedimento circa organum contingēte. Sicut guſtus febricitantiuꝫ dulcia iudicat amara. propter hoc ꝙ lingua malis hūoribus eſt repleta. Circa ſenſibilia v̓o cōmunia decipitur ſenſus. ſicut in magnitudine et figura iudicandovt cum iudicat quis ſolem eſſe pedalem. qui tamenmaior eſt terra. Et multomagis decipitur circa ſenſibilia per accidens. vt cuꝫ iudicat fel eſſe mel proptercoloris ſimilitudinem. Et huius ratio eſt in euidētiquia ad proprium obiectum vnaqueqꝫ potentia perſe ordinatur. ẜm ꝙ ipſa. que autem ſunt huiuſmodi