Druckschrift 
1 (1486)
Entstehung
Seite
26a
Einzelbild herunterladen
 

Capitulū

Capitulū.I.

tia aūt dupliciter ſe habet ad actū. Eſt em̄ q̄dā potētia ſꝑ perfecta eſt actū. ſicut eſt materia corporuꝫceleſtiū. Et ſic intellectus angelicus ſꝑ eſt in actu reſpectu ſuoꝝ intelligibiliū. ꝓpter ꝓpinquitatē ad diui intellectū eſt actꝰ purꝰ. Quedā potētia ēſꝑ eſt in actu: ſꝫ de potētia ꝓcedit ad actū. ſicut inuenit̉ in generabilibꝰ corruptibilibꝰ. Et ſic intellectꝰhūanus eſt infimus in ordine intellectuū. eſt in potētia reſpectu ſuoꝝ intelligibiliū. Et in principio eſtſicut tabula in qua nihil ē ſcriptū. vt dic̄ ph̓s terciode aīa. Qd̓ manifeſte apparet ex hoc. in principioſumꝰ intelligētes in potētia. et poſtea efficimur intelligētes in actu. Et ſic patꝫ intellectꝰ ē potētia paſſiua ẜm terciū moduꝫ. Et notādū ẜm. b Tho. vbiſupͣ. intellectꝰ paſſiuꝰ ẜm quoſdā ē appetitus ſenſitiuus in quo ſūt aīe paſſiones. Qui etiā in .j. ethicoꝝdr̄ rationale. ꝑticipatōnem. qꝛ obedit rōni. Scd̓malios intellectꝰ paſſiuus dr̄ v̓tus cognitiua. nominat̉ ꝑticularis. Et vtroqꝫ paſſiuū accipi p̄t ẜmpͥmos duos modos paſſionis. inqͣtū talis intellectꝰeſt actꝰ alicuius organi corꝑalis. Sꝫ intellectꝰ eſt īpotētia ad intelligibilia. quē ob hoc Areſto. noīat intellectū poſſibilē. non eſt paſſiuus illis duobꝰ modisqiua non eſt actus organi corꝑalisDe intellectu agēte. .§. ij.Hic eſt alia potentia realiter diſtincta ab intellectupoſſibili. Un̄ ph̓s in. iij. de aīa dic̄. Neceſſe eſt in aīahas duas dr̄as eſſe .ſ. intellectū poſſibilē agētē. Procuiꝰ declaratōe dic̄. b Tho. in. j. ꝑte. q. lxxix. art. iij.ẜm Platonē eſſꝫ neceſſe ponere intellectū agenteꝫad faciēdū intelligibilia ī actu. Et ē qꝛ Plato ipſepoſuit formas reꝝ materialiū ſine materia ſubſiſtereet ꝯſequēs intelligibiles eſſe. qꝛ ex hoc eſt aliqͥd intelligibile actu qd̓ eſt immateriale. Et hmōi vocabat ſpēs ydeas. ex quaꝝ ꝑticipatōe dicebat nos ſcientiā reꝝ hr̄e. Sꝫ qꝛ Areſto. poſuit for̄as reꝝ naturaliū ſubſiſtere ſine materia. forme aūt in materiaexn̄tes ſunt intelligibiles actu. ſequebat̉ formeſeu nature reꝝ ſenſibiliū qͣs intelligimꝰ eſſēt actuintelligibiles. Nihil aūt reducit̉ de potētia ad actuꝫniſi aliqd̓ ens actu. Sic̄ ſēſus fit actu ſēſibile actuOportebat igr̄ ponere aliquā virtuteꝫ ex ꝑte intellectus. que faceret in actu intelligibilia abſtractōnēſpēꝝ a cōditōibꝰ materialibꝰ. Et hec eſt neceſſitas ponēdi intellectū agētē. Eſt at̄ iſte intellectꝰ agēs aliqͥd in aīa .i. q̄dā virtꝰ ſeu potētia ꝓpͥa ẜm. b Tho. vbiſupͣ. in rebꝰ naturalibꝰ ꝑfectis. preter vniuerſalescās agētes. ſūt ꝓprie virtutes indite ſingulis rebꝰ perfectis. ab vniuerſalibꝰ agētibꝰ deriuate. ſolꝰ ſolgenerat hoīeꝫ: ſꝫ et̄ ē virtꝰ generatīa hoīs ī hoīe. ſil̓rin alijs aīalibꝰ ꝑfectis. aūt nil ſit ꝑfectius in inferioribꝰ rebꝰ aīa hūana. ideo oportꝫ dicere. in ip̄a ſitaliqͣ virtus deriuata a ſuꝑiori intellectu. quā poſſitfantaſmata illuſtrare. Et hoc experimēto cognoſcimus. ꝑcipimꝰ nos abſtrahere formas vniuerſalesa ꝯditōibꝰ ꝑticularibꝰ. qd̓ eſt facere ītelligibilia actuNulla aūt actio alicui ꝯuenit rei. niſi aliqd̓ principiū formaliter inherēs ei. Oportet igit̉ virtutē eſtprincipiū huius actōis aliqͥd eſſe in aīa. Un̄ Areſto.comꝑauit intellectū agētē lumini. qd̓ eſt aliquid receptuꝫ in aere. Sicut ergo lumē requirit̉ ad vidēduꝫnec ſufficit potentia viſiua nec res colorata obijcit̉viſui. Ita intellectus agēs eſt neceſſarius ad intelligēduꝫ. nec ſufficit intellectus poſſibilis nec intelligibilis res. niſi adeſſet intellectus agēs faceret intelligibilia in actu modū abſtractōis. Et qꝛ ſenſibiliaſunt in actu extra aīaꝫ que apprehēdunt̉ a ſenſibꝰ ẜmcōditōes ꝑticulares et indiuiduātes. Ideo oportet ponere ſenſum agētē ſed ip̄m ſenſum eſt potētis

paſſiua. Sed intelligibilia reꝝ materialiū non ſūt inactu extra animā. poſſint imprimere in intellectū:et ideo oportꝫ ponere intellectū agentem qui abſtrahat cōditiones materiales a rebus ſenſibilibꝰ ſeu fantaſmatibus earum et ſic ſpecies intelligibiles deferatſeu preſentꝫ intellectui poſſibili vt intelligat. Quodaūt dicit̉ Ioh̓. j. Erat lux vera illuminat omnē ⁊cͣ.ſ. lumine naturalis cognitionis. Ueꝝ ē illuminatomnes ſed vt cauſa vniuerſalis. a quā anima hūanaꝑticipat quādam ꝑticulareꝫ virtutē .ſ. intellectū agētem. Iuxta illd̓. Signatuꝫ eſt ſuꝑ nos lumen vultustui dn̄e. Et ſi intellectus agens non eſſꝫ aliquid aīe ſꝫeſſet quedā ſubſtātia ſeꝑata. tūc vnus eſſet intellectꝰagēs oīm. Sed hoc eſt falſuꝫ. intellectꝰ agēs (vidictū eſt) eſt aliquid anime vt quedā virtus ſeu potētia eius. Et ideo neceſſe eſt dicere ſint plures intellectus agentes ẜm pluralitatē aīaꝝ multiplicant̉ẜm multitudinē hominū. Non em̄ pōt eſſe ſit vnaet eadem virtus diuerſarū ſubſtantiarū.Una anima et vnꝰ .§. iij.intellectus eſt in omnibꝰ hoībꝰ. vt tradidit dixit̉Auerrōis ī. iij. de aīa. Qd̓ qͣdrupliciter ꝓbo .ſ. Similitudine. Autoritate. Ratione. et Impoſſibilitate.Primo ꝓbo ſimilitudine. Areſto. in. iij. de aīaaſſimilat intellectū vel aīaꝫ intellectiuaꝫ lumini. Sꝫ eſt idē numero lumē in diuerſis illuminatis. ergo eſt idē intellectꝰ in diuerſis hoībo. Scd̓o ideꝫprobo ſacre ſcript̉e autoritate. Apocal̓. vij. Uidi turbam magnā quā dinumerare nemo poterat ⁊cͣ. Sedturba illa erat hoīm corꝑaliter viuētiū ſed aīarūa corꝑe ſeꝑatarū. ergo ſunt multe aīe intellectiue ẜmml̓titudinē corpoꝝ. Tercio ꝓbo idē duplici rōnePrima ē talis. Aut aīa eſt tm̄ motor corꝑis aut for̄aSi eſt tm̄ motor. oportet multiplicari in diuerſis hominibꝰ. ergo aſſignabunt̉ diuerſe aīe. Si aūt aīa ē forma corꝑis tūc etiā oportet ſint diuerſe aīe in diuerſis hoībꝰ. Tum qꝛ impoſſibile eſt pluriū indiuiduoꝝeſſe vnā formaꝫ numero. Tum qꝛ ſi intellectus eſt virtus aīe. ſequit̉ ſic̄ ad multiplicatōeꝫ corpoꝝ ē ml̓tiplicatio aīaꝝ ita ad multiolicatōnē aīaꝝ. neceſſarioſequit̉ multiplicatio intellectuū. Scd̓a ad idē eſttalis. Aut habet eſſe ab aīa intellectīa aut ab anima ſenſitiua. Si ab aīa intellectiua. ergo ad ml̓tiplicatōnem hoīm erit multiplicatio aīaꝝ intellectiuaꝝSi v̓o ab aīa ſenſitiua vel nutritiua. tūc haberet vnde excederet alia aīalia quod eſt incōueniens.impoſſibile eſt vnā aīam rationalē eſſe nūero oīm hominū. ¶¶ Quarto hoc ideꝫ ꝓbo ex impoſſibilitateſequit̉ ponentibꝰ eſſe vnū intellectū oīm numero.em̄ non poſſit eſſe vnꝰ intellectꝰ numero oīm. ꝓboexqͣtuor impoſſibilibꝰ ſequunt̉. Primū eſt qꝛ impoſſibile eſt plures ꝑfectōes ſecūdas eſſe ꝯtrarias exiſtente vna prima ꝑfectōe. Sed nos inuenimꝰ plures ſecūdas ꝑfectōes eſſe ꝯtrarias in diuerſis hoībꝰ .ſ. qui ſunt ſtulti. quidā ſapiētes. quidā vitioſi. ergo oꝑtet primā ꝑfectōeꝫ .ſ. aīaꝫ intellectiuā variari et multiplicari in diuerſis hoībꝰ. Scd̓m ē qꝛ ſi oīm hoīm eſſet vnus intellectꝰ vel vna aīa nūero tunc oēs homines eſſent vnꝰ. et ſic eſſet diſtinctio ſortis platonis aliquā formā ſub̓aleꝫ. ſꝫ ſolū aliqd̓ extrinſe: puta vnus eſſet capatior et aliꝰ. Terciū ē. qꝛ ꝯtingat duos vel plures hoīes ſimul et ſemel vnuꝫet idē obiectū intelligere. ſi vnū poſſibilē intellectū intelligūt. ſequet̉ vniꝰ et eiuſdē v̓tutis ſimul etſemel reſpectu vniꝰ et eiuſdē obiecti ſint plures actiones. Sꝫ eſt falſuꝫ impoſſibile. Ad cuiꝰ ꝓbatōemſil̓itudineꝫ talē adduco. Ponat̉ oculꝰ oīm hoīm ſitvnꝰ nūero. ita oēs hoīes habeāt vnū oculū nūero.tunc ꝙͣuis ſint multi vidētes. tn̄ oīm viſio non eſt niſi