Capitulū.IIII.

nota. ꝙ maxima difficultas eſt linguam cuſtodire nēerret. ꝓpter qd̓ dicit Iaco. in cano. ſua. c. iij. Qui nonoffēdit in v̓bo hic ꝑfectus eſt vir. Et infra in eodē. c.dicit. omnis natura beſtiaz. ſerpentum volucꝝ. ⁊ ceteroꝝ domita eſt a natura hūana. linguaꝫ v̓o nullushoīm domare potuit. Inqͥetū malū et plenū mortifero veneno. Et ꝓpterea ſpūſſanctus ſuꝑ diſcipulosapparuit in ſpecie linguaꝝ. vt habet̉. Act̉. ij. ad oſtēdendū ꝙ ip̄e eaꝫ regat et dirigat. Hoc igit̉ cognoſcēsꝓpheta. non ꝯfidens in ſua v̓tute: ſed dn̄i adiutorioait. Pone dn̄e cuſtodiā ori meo .i. oportet cuſtodias.Ꝙtum ad ſcd̓m oportet ꝙ plures circūſtantie obẜuent̉ in locutōe nr̄a ne ſit mala. Et ꝓpterea dic̄ oſtiūcircumſtantie labijs .ſ. pone vt ſciā qn̄ debeo loqͥ: qn̄tacere. Nam et tacere cum expedit loqui vicioſuꝫ ē:et male loqui peiꝰ. Un̄ Aug. in can̄. qͥſquis. x. jq. iij.Et qui mendaciū loquit̉ et veritatē occultat vterqꝫreus eſt. Ille quia nocere deſiderat. iſte quia ꝓdeſſenon vult. Neqꝫ em̄ aliqd̓ opus v̓tuoſum eſſe pōt niſipebitis circumſtantijs veſtiat̉. ẜm. b. Tho. in ſūma.Debet ergo loquēs cōſiderare cui loquat̉. vbi loquatur. qn̄ lō quat̉. quantum loquat̉. ad qͥd loquat̉ .i. adque finē et quō loquat̉. He ſunt circumſtantie attēdende in locutōne. ¶ Et ꝙͣtum ad pͥmā .ſ. cui loquatur ſcire debes. ꝙ cum ex cōicatis loqui nō debet niſi in certis caſibꝰ exp̄ſſis a iure. xj. q. iij. Cum excōicato. ⁊. ca. ſe. Itē ꝯſiderare debet. ſi is cui loquit̉ ē p̄latus. ſocius. vel ſubditus. Nam p̄latis loqui debꝫ cūhumilitate et reuerētia. etiā cuꝫ de aliquo malo eosamouerēt et humane. Sicut fecit Nathan cum rep̄hēdit Dauid. de adulterio ꝯmiſſo vt habet̉. ij. Reg.xij. Socijs aūt cum deliq̄rint loquēdum eſt nihilominus rep̄hendēdo nō aſpere ſꝫ cum benignitate. vn̄apl̓us. Si p̄occupatꝰ fuerit aliqͥs in aliquo delicto.argue euꝫ in ſpū lenitatis. Subditis v̓o ẜm ꝙ exigitcōditio eoꝝ et qͣlitas crimīs. ¶ Scd̓o ꝯſiderari debꝫvbi loquatur. Nam in eccleſia q̄ eſt locus orōnis nōdecet loqͥ de rebꝰ mūdanis. Un̄ extra de immu. eccl̓. c.decet. li. vj. dr̄. ꝙ ibi non debent fieri parlamenta. Etapl̓us. j. ad Thi. dicic. Mulieri ī eccl̓ia loqͥ nō ꝑmittit̉. ¶ Tercia circūſtantia attēdenda in locutōe eſttp̄s. Nā vt dr̄ Ecc̄s. iij. Tempꝰ tacēdi et tp̄s loquēdi. Cū em̄ qͥs dicit ſuas orōnes pͥuatas ſeu cōmunesnon debet tūc loqui cū alijs niſi magna neceſſitas cogat. Et cum iuuenis eſt multū. nō expedit ei ml̓ta loqui et docere alios ſed potius tacere et interrogareſeu addiſcere. Un̄ Eccs. xxxij. Adoleſcēs loq̄re vix īcauſa tua et cum bis interrogatus fueris habeat caput reſpōſum tuū. Sic et xp̄us duodēnis in tēplo audiebat et interrogabat. vt habet̉ Luc. ij. ¶ Quartodebet attendere vt nō nimis loquat̉. etiaꝫ de bonis.quia in multiloquio non deeſt pctm̄. vt dr̄ ꝓuer. x.¶ Quinto debet attēdere ad finē ꝓpter quē loqͥtur.Naꝫ vbi finis malus ē: etiā ip̄m opus malū ē. Siqͥsem̄ loq̄ret̉ de rebꝰ diuinis: vt inde laudaret̉ vl̓ deciperet aliuꝫ: vtiqꝫ pctm̄ eſſet. Et ideo apl̓s dicebat. Oīaq̄cunqꝫ agitis in v̓bo aut oꝑe in gloria dei facite.¶ Ꝙtū ad ſextā circūſtantiā debet qͥs modū debitūſeruare vt .ſ. ẜm materie exigētiā et ꝑſonas. modumſeruet. vl̓ cōpaſſiuū vt ad puſillanimes. vl̓ argumētatiuū ratōibꝰ vt ad ſapientes. vel mordicatiuū ad duros et rebelles. Un̄ apl̓s. ij. ad Thi. iiij. Argue obſecra. increpa. Et qꝛ difficile ē iſta oīa ſeruare. ideo pͣspoſtulat a dn̄o hoc ſibi preſtari dicēs. Et oſtium circumſtātie ⁊cͣ.Quantuꝫ ad terciūᵐ. §. v.principale. Sciendū innūera mala ꝓcedere ex locutōne indebita. Un̄ Iaco. iij. dr̄ ꝙ vniuerſitas iniqͥtatis lingua cōſtituit̉ in mēbris noſtris inflamata a

iehenna. Et ꝓpterea Dauid dn̄m orat ab his malialiberari dicēs ī eo qd̓ ſequit̉ in p̄dicto themate. Nōdeclines cor meuꝫ in v̓ba malitie. Non declines .i. nōdeclinare ꝑmittas cor meū .i. mentē et volūtatē meā.in verba malitię .i. in v̓ba que ſunt mala et peccata.Ideo aūt dicit prius cor poſtea verba qꝛ vt Augꝰ.dicit Reaꝫ linguā nō facit niſi rea mēs. Et ſicut nūclingua mala inflamatur ꝑ deſideriū a iehenna .i. a dyabolo ita poſtmodū in iehēna inferni cruciat̉ ab eo.Et ꝓpterea diues epulo poſtulabat refrigeriū ī lingua: dicēs. Mitte ⁊c̄. vt refrigeret linguā meā quiacrutior in hac flama Luc. xvj. nō ꝙ aīa linguā hēat.ſꝫ quia cruciabat̉ ſpāliter ꝓpter pctā lingue. Et ſicutoīs nr̄a locutō ex lr̄is reſultat et cōponit alphabeti.ita ex līgua tot peccata oriunt̉ quot lr̄e ip̄ius alphabeti: vt patebit deſcendēdo ꝑ ſingula. ¶ Primuꝫ gͦ ēadulato q̄ in hoc ꝯſiſtit cum qͥs v̓bis vel factis inordinate alteri placere querit. Et de hac dicit dn̄s perEzech̓. Ue qͥ ꝯſumit puluillos ſub omni cubitu manus. ponētes ceruicalia ſub capite ad capiēdas aīasEzech̓. xiij. Puluillꝰ ſub cubito et ceruical ſub capite ponit̉ vt mollit̓ qͥeſcat̉. qꝛ qͥſqͥs male agētibꝰ adulatur. hoc agit vt peccator in culpa ſua qͥeſcat. vt dicit Greg. xlvj. diſ. Sūt nōnulli. Ue āt importat et̓nam dānationē. Nā adulādo laudādo aliquē de crimīalibꝰ. vel etiā de bonis ad ip̄m decipiendū ſpūalit̓vl̓ tꝑalit̓ ẜm. b. Tho. in ſūma. mortale ē. Sicut fecerūt diſcipuli phariſeoꝝ cum xp̄o dixerūt. Hgr̄ ſcimꝰquia verax es ⁊c̄. Math̓. xxij. Sꝫ et in bonis circa bonos debet laudatō moderari. ne ſit eis occaſio ruine.Un̄ Seneca. Lauda ꝑce vituꝑato partiꝰ. Et Ecc̄i.xj. dr̄. Non laudes quēqͣꝫ in ſpe ſua .i. ī facie. ¶ Blaſphematio. Eſt aūt blaſphemia attribuere deo qd̓ einō cōuenit. vel remouere ab eo qd̓ ꝯgruit vt cum qͥsdicit deū eſſe iniuſtū. vel p̄cialē. vel ꝓditorē. vel nonpoſſe facere hoc vel illud. De quo vitio ꝯquerit̉ dn̄sꝑ Iſa. ſrequētato a ppl̓o ſuo dicēs. Iugiter nomenieum blaſphemat̉. qd̓ ſemꝑ mortale eſt. cū qͥs auertit ſignificata v̓boꝝ. Et ꝓpter hoc Sennacherib rexaſſyrioꝝ. qꝛ dicebat deuꝫ nō poſſe defendere irl̓m demanibꝰ ſuis quā deſiderabat. ꝯfuſus eſt interfectꝰ abangelo. clxxxv. milibꝰ. exercitus ſui ibi defunctis. vthabet̉. iiij. Reg. xix. ¶ Cōtentō. q̄ ẜm Amb̓. Eſt impugnatō veritatis cum ꝯfidentia clamoris. Quamvitandā docebat apl̓us. ij. Thi. ij. dicēs. Noli ꝯtēdere verbis. Ad nihil eſt em̄ vtile niſi ad ſubuerſionemaudientiū. vbi glo. Collatō debꝫ eſſe inter ẜuos xp̄inō ꝯtentō. Fieri em̄ vix p̄t in ꝯtendēdo vt vinci ſe qͥſqꝫ patiat̉ aliqͥd ⁊ nō extorq̄at ꝯtra veritatē. ne inferior ſeu ſubcūbere videat̉. Sed ⁊ ꝓ v̓itate etiā etſi efficacit̓ tamē modeſte ꝯtēdenduꝫ eſt. ¶ Detractō. q̄ eſtdenigratio aliene fame ꝑ verba occulta. occulta .ſ. eicōtra quē fit. qd̓ vitiū ſemꝑ eſt mortale. cū hoc intendit̉ ſiue falſum ſiue veꝝ dicēdo. ⁊ grauiuſꝙͣ auferēdoſub̓am tꝑalem. ẜm. b. Tho. ſcd̓a ſcd̓e. Un̄ dr̄. Sap̄. j.A detractōne parcite lingue. Nā vt dicit Alexāderpapa. Sūma iniqͥtas eſt detrahere. vj. q. j. Ex loqͣcitate etiā detrahere qn̄qꝫ ē mortale qn̄qꝫ veniale.¶ Excuſatō pctī Aug. Si te excuſas. deꝰ te accuſat.hͦ malū generale eſſe in hūano gene̓ cognoſcēs deꝰ dicebat ꝑ Hiere. Nemo ē qͥ agat penitētiā de peccatoſuo. Unuſqͥſqꝫ dicit quid feci: In quo oſtēdimꝰ noseſſe nōſolū filios natura ſꝫ etiā imitatōne pͥmoꝝ parentū. qͥ redarguti excuſauerūt peccatum ſuuꝫ. Sedꝓpter hoc ex paradiſo expulſi ſunt Gen̄. iij. ¶ Fallalocutō p̄cipue cōtra id qd̓ eſt in corde. que fallacia ſiſit cōtra fidem ⁊ bonos mores neceſſarios ad ſalutē.vel in nocumentū ꝓximi notabile. mortale eſt ẜm. b.Tho. ſcd̓a ſcd̓e. Et hoc intelligit̉ ꝑ illud Sap̄. j. Osqd̓ mentit̉: occidit animam. Sed et mendaciū ioco-