Epiſtola pauli.
d ta lege ⁊ ꝓph̓is. Iuſticia ātē dei: ꝑ fidē ih̓u xp̄i: in oēs ⁊t ſuꝑ oēs qͥ credūt in eū. Nōgem eſt diſtinctio. Om̄s em̄h peccauerūt: ⁊ egēt gl̓ia deiIuſtificati gratis ꝑ gratiālip̄ius ꝑ redēptione q̄ eſt inxp̄o ih̓u quē ꝓpoſuit deusmꝓpiciatorē ꝑ fidē ī ſanguīeip̄iꝰ ad on̄ſionē iuſticie ſueꝓpter remiſſionē p̄cedētiūn delictorū in ſuſtētatiōe deio ad on̄ſionē iuſticie eiꝰ in hͦl̓ tꝑe vt ſit ip̄e iuſtꝰ ⁊ iuſtifi-
cans eū qͥ ex fide eſt ih̓u xp̄Ubi eſt ergo gloriatio tuaExcluſa eſt. Per quā legē.Factoꝝ: nō. Sed ꝑ legē fidei. Arbitramur em̄ iuſtificari hoīem ꝑ fidē ſine oꝑiybus legis. An iudeoꝝ deꝫ tm̄. None ⁊ gētiū. Immoa ⁊ gentiū. Qm̄ quidē vnusb eſt deus qͥ inſtificat circūciI ſionē ex fide ⁊ p̄puciū ꝑ fideꝫ. Legē ergo deſtruimꝰſꝫ ꝑ fidem. Abſit: ſed legemſtatuimus.
femore eius: donec veniat qͥ mittēdus eſt. ⁊ in trāſlationechaldaica que apud hebreos eſt autentica: habet̉. Donecveniat meſſias ⁊ ip̄e erit expectatio gentiū: qꝛ indifferent̉iudeis ⁊ gentilibꝰ dedit ſpm̄ſanctū ⁊ ꝓphetias Ioel̓. ij. c.Effundā de ſpū meo ſuꝑ omnē carnē .i. ſuꝑ omnē hoīemiudeū ſiue gentileꝫiō ꝯcludit. d ¶ Iuſticia aūt dei .i. faciens: deo acceptū eſte ¶ Per fidē ih̓u xp̄iſuꝑ oēs ⁊ in oēs quicredūt in eū: et dicit̉ſuꝑ oēs qͣꝫtū ad apoſtolos et alios pͥmocredētes. ⁊ in om̄esqͣꝫtū ad alios qͥ eandē fidē receperūt etrecipiēt ꝑ p̄dicatōeapl̓oꝝ et ſuccedētiūdoctoꝝ. f.¶ Nō .n.eſt diſtinctio. int̓ iudeos ⁊ gentiles qͣꝫtūad iuſtificationeꝫ ꝑxp̄i fidē ⁊ loqͥt̉ apoſtolꝰ de fide formata charitate q̄ iuſtificat. g ¶ Oēs em̄ peccauerūt. Hic ꝯn̄r on̄dit̉ modus iuſtificatiōis huiꝰ ꝑ cām formalē: efficientē: ⁊ finalē: et tꝑiscōgruentiā. p̄mittit̉ tn̄ huiꝰ iuſtificatiōis neceſſitas: cū dicit̉. g ¶ Oēs em̄ peccauerūt. tā iudei qͣꝫ gētiles. h ¶ Etegent gl̓ia dei .i. gr̄a ſui per quā apparet gl̓ioſus. ⁊ ſubdiſhuiꝰ iuſtificatiōis modus: cū dr̄. i ¶ Iuſtificati igit̉ gratis .i. ſine meritis nr̄is. k ¶ Per gratiā ip̄iꝰ formaliter.l ¶ Et ꝑ redēptionē q̄ eſt in xp̄o ih̓u .i. ꝑ paſſionē eiꝰ efficienter meritorie tn̄. k ¶ Quē ꝓpoſuit deus. qͥ eſt cā efficiens nr̄e iuſtificatiōis pͥncipaliter. l ¶ Per fidē. nos deocōiungentē. m ¶ In ſanguīe ip̄ius ad on̄ſionē iuſticieſue ⁊cͣ .ſ. finaliter. ꝑ hoc em̄ declarauit ſe iuſtū ꝙ peccatūade totā naturā hūanā inficiēs nō reliqͥt īpunitu n ¶ Inſuſtentatōeꝫ dei. ſuſtētauit em̄ patres in lymbo ſine penaſenſibili. o ¶ Ad on̄ſi. iuſticie eiꝰ ī hͦ tꝑe .ſ. gr̄e in qͦ on̄dit̉ſua iuſticia q̄ facit dignū vita et̓na. p ¶ Ut ſit ip̄e iuſtꝰ.id eſt manifeſte appareat iuſtꝰ. q ¶ Et iuſtificās eū ⁊cͣ. i.quēcūqꝫ credentē in xp̄o. r ¶ Ubi eſt gͦ gl̓iatio tua. Hicinfert quoddā correlariū. ſecūdo ſoluit obiectionē in cōtrariū: ibi. Legē gͦ. declaratū eſt ꝙ iuſticia dei eqͣliter dabat̉ eōuerſis ad fidē xp̄i de iudaiſmo ⁊ gētilitate. ⁊ iō cōcludit apl̓us: ꝙ iudei nō debebāt gentiles deſpicere gloriādo inaniter de legis obſeruatiōe: qd̓ tn̄ faciebāt in primitiua eccl̓ia: ẜm ꝙ dr̄ Act̉. vj. Factu eſt murmur grecorū aduerſus hebreos: eo ꝙ deſpicerent̉ in mīſterio quotidiano vidue eoꝝ ad hͦ igit̉ repͥmēdū dicit apl̓s r ¶ Ubieſt gͦ gloriatio tua. o iudee qͥ inaniter gloriaris de lege.s ¶ Excluſa eſt. qͣꝫtū ad ceremonialia q̄ tꝑe legis noue nōſunt obſeruāda q̄ erāt mere figuralia. adueniēte v̓o veritate tꝑe xp̄i ceſſat figura. iudicialia v̓o excluſa ſūt inqͣꝫtūhēbant vim obligādi in lege. illa tn̄ pn̄t de nouo inſtitui īlege noua qͣꝫtū ad illa q̄ regimini xp̄ianorū vident̉ accomoda. moralia v̓o manēt: qꝛ ſūt de lege nature. q̄ eſt īmutabilis. ⁊ ſubdit̉ modꝰ dicte excluſiōis cū q̄rit̉. t ¶ Perquā legē. facta eſt dicta cōcluſio. v ¶ Factoꝝ .i. ꝑ legemveterē que in obſeruātijs carnalibus exiſtebat. q. d. non.x ¶ Sed ꝑ legē fidei .i. ꝑ legē euāgelicā que ſpūalis eſt: qd̓cōfirmat dicēs: y ¶ An iudeoꝝ deꝰ tm̄. q. d. nō. z¶ Immo eſt etiā deꝰ gentiū. finis em̄ corrn̄det pͥncipio. et iō ſic̄iudei ⁊ gentiles ꝓceſſerūt a deo ſicut ab vno pͥncipio itareducunt̉ ad ip̄m ſic̄ ad finē vnū: q̄ reductio ſit ꝑ mediatorē ih̓m xp̄m. iō ſubdit̉. a ¶ Qm̄quidē vnꝰ deus eſt .ſ.gentiliū ⁊ iudeoꝝ. b ¶ Qui iuſtificat circūciſionē .i. iudeos circūciſos. c ¶ Ex fide .i. ꝑ fidē xp̄i ⁊ nō ꝑ circūciſionē. & ¶ Et p̄puciū .i. gētiles p̄puciū hn̄tes. e ¶ Per
fidē .ſ. eiuſdē mediatoris ih̓u xp̄i. f ¶ Legē gͦ deſtruimꝰHic ꝯn̄ter rn̄det apl̓us cuidā obiectiōi: qꝛ ꝑ hec verba etſil̓ia imponebāt ſibi iudei ꝙ deſtruebat legē moyſi ꝑ p̄dicationē fidei xp̄i: vt hr̄ Act̉. xxj. hoc igit̉ remouet dicens:f ¶ Legē gͦ .ſ. moyſi. g ¶ Deſtruimꝰ ꝑ fidē xp̄i .i. ꝑ p̄dicationē fidei chriſti.h ¶ Abſit. ſꝫ legē ſtatuimꝰ .i. cōfirmamꝰqn̄ .n. aliqͥd eſt via .idiſpoſitio ad aliudad qd̓ ordinat̉ ſicutad fineꝫ ſi ceſſet finehabito. non ꝓpter hͦdicit̉: deſtrui ſꝫ magis ꝯfirmari: qꝛ virtualit̓ manet in aliomeliori: ſicut eſt demotu ad formaꝫ: qͥaceſſat forma ītroducta: et v̓tualiter manet in ip̄a. Lex autēvetus fuit quedā diſpoſitio ab nouam ⁊ordinata ad ip̄aꝫ: ſicut quoddā imꝑfectū ad rē ꝑfectiorē.vnde dicit̉ Hiere. xxxj. Ecce dies veniūt dicit dn̄s ⁊ feridomui iſrael ⁊ domui iuda fedus nouū nō ẜm pactū qd̓pepigi cū patribꝰ veſtris ⁊cͣ. ⁊ ſubdit̉: Et ero eis in deū: ⁊ip̄i erūt mihi in populū. Et ideo lex vetus nō deſtruit̉: ſꝫmagis ſtatuit̉ qͣꝫtū ad id in quo ceſſat ſimplicit̓ cuiuſmodi ſunt ceremonialia. alia v̓o nō ſic ceſſant: vt dictū eſt.Ad maioē dictorum ⁊ dicendoꝝ intelligentiā querit̉ hic.Utrū lex vetus ſuo tꝑe iuſtificaret. Et arguit̉ pͥmo ꝙ ſicnā leuitici. xviij. dicit: Cuſtodite leges meas atqꝫ iudiciaq̄ faciēs hō in eis viuet: ſed vita ſpūalis homīs eſt ꝑ iuſticiā: ergo ⁊cͣ. Itē ꝑ circūciſionē tollebat̉ culpa originalis:ſicut mō ꝑ baptiſmū: ſed culpa nō aufert̉ niſi ꝑ gratiā ſic̄nec tenebre niſi ꝑ lumē: ergo circūciſio conferebat gratiāq̄ iuſtificat ſimplicit̓. Itē oēs moderni doctores tenent ꝙin circūciſione dabat̉ gratia: ergo ⁊cͣ. Contra Gal̓. ij. Sidata eſſet lex que poſſet iuſtificare. ſequeret̉ ꝙ xp̄s gratismortuus eſſet .i. ſine cauſa. ſed hoc ē incōuenies: ergo ⁊cͣ.⁊ illud ex quo ſequit̉ .ſ. ꝙ lex vetus iuſtificaret. Circa qd̓p̄mittēde ſunt quedā diſtinctiōes. pͥma eſt de iuſtificatōeque pōt accipi duplicit̓ vno mō ꝓprie. ⁊ ſic iuſtificatio eſtfactio iuſticie. Alio modo magis large pro ſignificatiōeiuſticie: ſicut vrina dicit̉ ſana eo ꝙ eſt ſanitatis ſignificaficatiua. Secūda diſtinctio eſt de iuſticia que pōt etiā accipi dupliciter .ſ. vno ꝑfecte ẜm quam iuſtificat̉ hō apuddeū: alio mō imꝑfecte. ⁊ ſic iuſticia eſt virtꝰ politica. Tercia diſtinctio eſt de veteri lege que diſtinguit̉ ẜm p̄ceptamoralia: iudicialia ⁊ ceremonialia. Si igit̉ loquimur deiuſticia ꝑfecta. ſic ſolus deus iuſtificat efficienter ꝑ habitū gr̄e quā ſolus infundit. Psͣ. lxxxiij. Gratiā ⁊ gloriamdabit dn̄s. ip̄a v̓o gr̄a iuſtificat formalit̓: ſi v̓o accipiat̉ iuſtificatio large: ſic tota lex vetus iuſtificabat: qꝛ gratiā iuſtificantē ꝑ xp̄m dandā ſignificabat. totus em̄ ſtatus illiꝰlegis fuit noue figuratiuus. j. Coꝝ. x. ca. Oīa em̄ in figūra cōtingebāt illis: ſi autē accipiat̉ iuſticia imꝑfecta ⁊ lexvetus qͣꝫtū ad moralia ⁊ etiā iudicialia. ſic iuſtificabat effectiue inqͣꝫtū ꝑ oꝑa legis que iuſta erāt acquirebat̉ habitus iuſticie. ⁊ ille habitꝰ acqͥſitus iuſtificabat formaliteriuſticia tn̄ politica que nō facit dignū vita eterna: qꝛ oꝑatalis iuſticie ſunt ſimplicit̓ oꝑa humana. ⁊ ꝑ ꝯn̄s ad cōſecutionē vite eterne improporcionata que excedit facultatē homīs naturalem: ẜm illud Eſa. Oculus nō vidit ⁊c̄.ꝓpter qd̓ oportet ꝙ talis ꝓportio veniat a deo ꝑ habitumad hoc ſpāliter infuſum. Sciendū tn̄ ꝙ moralia alit̓ iuſtficabāt politice qͣꝫ iudicialia: qꝛ moralia p̄cepta erant deoꝑibus virtutū generalit̓: ⁊ ſic iuſtificabāt iuſticia ꝓ omi