Druckschrift 
[Quarta pars] (1493) [super libros Novi Testamenti]
Entstehung
Seite
163a
Einzelbild herunterladen
 

Ad Romanos.

Quid ergo. Precellimusf eos. Nequaqͣꝫ. Cauſati .n.g ſumꝰ iudeos ⁊ grecos oēsh ſub peccato eſſe ſicut ſcpͥtūeſt. Quia nō eſt iuſtꝰ qͥſqͣꝫf nō eſt intelligēs nō eſt reqͥinrēs deū. Oēs declinauer̄tIſil̓ inutiles facti ſūt: nō eſtqui faciat bonū: non ē vſqꝫpͦ ad vuū. Sepulcrū patensq̓ eſt guttur eorum. Linguisrſuis doloſe agebant venenū aſpidū ſub labijs eorū.s Quorū os maledictiōe et⁊ amaritudine plenū eſt: ve-

loces pedes eorū ad effunxdēdū ſanguinē. Cōtritio ⁊y infelicitas ī vijs eoꝝ ⁊ viāz pacis non cogͦuerūt nō eſta timor dei: an̄ oculos eorū.b Scimꝰ aūt quoniā quecūqꝫ lex loquit̉: his qͦ in leged ſunt loquit̉. Ut omne ose obſtruatur: ⁊ ſubditus fiats oīs mūdus deo: qꝛ ex oꝑihbus legis non iuſtificabit̉omnis caro: corā illo. Perlegem em̄ cognitio peccatia Nūc autē ſine lege iuſticiadei manifeſtata ē teſtifica-

ctū p̄dictoꝝ ſciendū ꝙ peccatū ſiue malū culpe auertit adeo ꝑ ſe. ⁊ iō nō facit ad eius gloriā: ſꝫ deus cuiꝰ poteſtastanta ē ⁊ bonitas ꝙ de malis elicit bona: vt pꝫ ꝑ Aug. inencherid̓. Punitionē pctōꝝ ꝑ malū pene cuius eſt actorordinat ad declarationē ſue iuſticie p̄ter intētionē peccātis. ſicut p̄ter intentionē tyrānoꝝ declarauit patiētiā martyrum. d Quid gͦ.Poſtqͣꝫ apl̓us oſtēdit iudeos ⁊ gētilesſil̓r īdiguiſſe gratiadei an̄ cōuerſionē. ꝑhoc ꝙ vtriqꝫ in vitahorribilia ſut ꝓlapſihic on̄dit eos eadeꝫgr̄a indigere poſt cōuerſionē. ꝑ hͦ ꝙ ſineip̄a nō poterāt cōſequi ſalutē. ⁊ hͦ on̄ditduplicit̓. pͥmo ex legis imꝑfectiōe. ſecūdo ex fidei xp̄i ꝑfectiōe: ibi. Nūc autē.pͥmū autē ꝑ ſcripturā on̄dit. ⁊ id̓o pͥmoip̄aꝫ allegat. ſecūdoad ꝓpoſitū applicat: ibi. Scimꝰ. Circa primū dicit continuādo ſe ad p̄cedentia. d Quid gͦ. dicemꝰ nos iudeide qͥbus erat apl̓us. e Precellimus eos. ſcꝫ gentiles.Nequaqͣꝫ. ⁊ ſubdit cām. Cauſati em̄ ſumꝰ .i. rōnabilit̓ondimꝰ. g Iudeos ⁊ grecos oēs ſub peccato eſſe. an̄cōuerſionē: vt pꝫ ex p̄dictis. ⁊ idē ſequit̉ poſt cōuerſionēniſi adſit gr̄a dei: qꝛ fides informis non ſufficit ad ſalutē.h Sic̄ ſcriptū ē. psͣ. xiij. ẜm trāſlationē. lxx. i Quianō eſt iuſtꝰ quiſqͣꝫ. ſine gr̄a dei loquēdo de iuſticia ꝑfectaq̄ facit hoīem dignū vita eterna: pōt tn̄ aliqͥs eſſe iuſtꝰ iuſticia politica per obſeruationem legis nature. et iuſticialegali per obſeruotionem legis moſaice. k Non intelligēs. rōneꝫ ſuꝑne btītudinis. l Nō eſt requirēs deū.ꝑ oꝑa meritoria. ad hͦ em̄ reqͥrit̉ gr̄a. iō iubdit̉. m Oēsdeclinauerūt. a via vere beatitudinis. n Simul inutiles facti ſūt deficiētes a cōſecutiōe finis vltimi: ſicut medicina dicit̉ inutilis q̄ deficit ab introductiōe ſanitatis.o ¶Nō eſt qͥ faciat bonū non eſt vſqꝫ ad vnū. qꝛ nullꝰ pōtfacere bonū meritoriū ſine gratia dei. ⁊ qm̄ ip̄a ſubtractahomīes cōiter labunt̉ in horribilia peccata. ideo ſequit̉.p Sepulcrū patēs eſt guttur eoꝝ. ex ſepulcro em̄ patēti fetor exaltat. ſic tales ꝓferūt verba vilia et fetida: qꝛ exabūdātia cordis os loquit̉ Nath̓. xij. q Linguis ſu.dolo. agebāt. ꝓximū decipiēdo. r Uenenū aſpidū ſb̓labijs eoꝝ occulte detrahēdo; s Quoꝝ os maledictione. deū blaſphemādo. t Et amaritudine plenū. alijsmalū ꝑſuadēdo. v Ueloces pedes eoꝝ. ad effundendum ſanguinē. innocentē. Contritio ⁊ infidelitas invijs eoꝝ. qꝛ finalit̓ ꝯterent̉ ⁊ ad miſeriā deducēt̉. y Etvia pacis nō cognouerūt. que ducit ad vitā beatā. vbi eſtpax ꝑfecta. ⁊ ſubdit̉ p̄dictoꝝ cauſa. z Nō eſt timor deiqͥ retrahit a malo. a Ante ocl̓os eoꝝ. ꝓpter qd̓ ſine retinaculo currūt ad malū. b Scimꝰ. Hic ſcripturā allegatā applicat ad ꝓpoſitū dicēs: Scimꝰ qm̄ quecūqꝫ lexloquit̉ his qͥ ſub lege ſunt loquit̉. Ex hoc dicūt aliqͥ expoſitores ꝙ ſcriptura allegata loquit̉ tm̄ de iudeis qͥ ſub leSe moſaica erant: ſꝫ ſcriptura īmediate p̄cedens diſſonat:vbi dr̄: Cauſati em̄ ſumꝰ iudeos ⁊ grecos oēs ſub peccato eſſe. ſil̓r ſubſequēs īmediate: vbi dr̄: Ut om̄e os obſtruatur. ⁊ ſubditꝰ fiat oīs mūdꝰ deo. Ex qͥbus pꝫ ꝙ loquit̉ d̓iudeis ⁊ gentilibꝰ: nec obſtat qd̓ dicit̉. His qͥ ſub lege ſūttoquit̉: tu qꝛ dr̄ h̓ qͥ ſub lege indefinite: ⁊ ſicut iudei erantſub lege moyſi. ita gentiles erāt ſub lege naturali. indefiſita v̓o iuris equipollet vniuerſali. tū qꝛ nō dr̄ hic de his

qͥ in lege ſunt: ſed de his qͥ ſub lege ſūt. licꝫ aūt liber pſalmorū de qͦ accepta ē ſcriptura p̄allegata datus ſit iudeisſicut ⁊ alij libri veteris teſtamēti nō tn̄ ſolū loquit̉ de iudeis ſꝫ etiā de alijs multis gentilibꝰ ſic̄ declaratū fuit ibi⁊ ꝑ ſingulos libros vete. teſta. Sciēdū igit̉ ꝙ pſal. xiij.de quo aſſumpta eſtſcripura p̄dicta ẜmſenſum litteraleꝫ deNabuchodonoſorloquit̉ de rege babylonis ⁊ eiꝰ exercituvt dictū fuit ibidemtn̄ ẜm ſenſū tropologicū cōueniēter allegat̉ de oībꝰ p eccatoribꝰ generalit̓. ⁊ hocmō allegat eā apoſtolus h̓ ſicut .j. Corinth̓. x. ſcripturamExo. allegat ī ſenſuallegorico di. Petra autem erat xp̄s.Certū .n. eſt ꝙ petravnde fluxerūt aquein deſerto non eratxp̄s hiſtorice: ſꝫ tm̄allegorice: qꝛ ipſumſignificabat: dic̄ igit̉ apl̓us b Scimꝰ em̄ qm̄ q̄cūqꝫ lexſcꝫ moſaica ſub qͣ cōtinet̉ liber pſalmoꝝ accipiendo legēgeneralit̓ ꝓ omībꝰ libris veteris teſtamēti: ſic̄ frequēteraccipiūt iudei. c¶ His q̄ ſub lege ſunt loquit̉ .i. iudeisnō tn̄ ſolū illis loquit̉ ſꝫ etiā alijs gentibꝰ. ⁊ ſic pōt intelligi autoritas pͥus inducta. vel alit̓. His qͥ ſub lege ſt̓indefinite .i. gentibꝰ q̄ erāt ſub lege naturali ⁊ iudeis quierāt ſub lege moyſi: vt p̄dictū eſt. d Ut om̄e os .ſ. gentilis ⁊ iudei. e Obſtruat̉ .i. ꝙ n̄ habeat audaciā ꝯͣ deūloquendi. f Et ſubditꝰ fiat oīs mūdus deo. tanqͣꝫ eiusgr̄a indigēs ad ꝯſequēdū ſalutē. g Quia ex oꝑibꝰ legis. moſaice vel natural̓. h Nō iuſtificabit̉ oīs caro .i.oīs homo. i Corā illo .i. vt ſit acceptꝰ deo ꝓ beatitudine ꝯſequēda. k Per legē em̄ cognitio peccati. ſupplefit. nō tamē eius remiſſio: ſꝫ p̄ gratiā dei. Sed contra hocvidet̉ ꝙ in leuitico frequēter dicit̉ ꝙ in oblatiōe ſacrificuꝓ peccato .ſ. Orabit ꝓ eo ſacerdos ⁊ dimittet̉ ei. Ad qd̓dicendū ꝙ virtute illiꝰ ſacrificij ẜm ſe nō dimittebat̉ peccatū: ẜm ꝙ dicit̉ Hebre. x. Im poſſibile eſt ſanguīe thauroꝝ auferri peccata .ſ. inqͣꝫtū illud ſacrificiū erat quedamꝓteſtatio paſſuri quā ꝓteſtationē cognoſcebāt maioresmagis explicite: minores v̓o implicite. ⁊ ſic virtute fideſxp̄i gratiā cōferēte: eo ꝙ eadē fides erat antiquorū ⁊ modernorū remittebat̉ peccatū. ⁊ nō virtute ſacrificij: ⁊ hocſatis on̄dit̉ ex mō loquēdi: cum dicit̉. Orabit ꝓ eo ſacerdos ⁊ dimittet̉ ei: qꝛ ex fide ⁊ deuotiōe offerentiū remittebat̉ peccatū. a Nūc aūt ſine lege iuſticia. on̄ſo ꝙ cōſecutio ſalutis nō erat niſi ꝑ fidē xp̄i. et hoc ex legis imꝑfectiōe. hic ꝯn̄r hoc idē oſtēdit ex fidei xp̄i ꝑfectione. ⁊ diuidit̉ in duo: qꝛ pͥmo hoc facit rōne. ſecūdo exemplo abraeca. iiij. pͥma in duas: qꝛ pͥmo on̄dit̉ ꝓpoſitū. ſecūdo infertcorrelariū: ibi. Ubi eſt gloriatio. pͥma adhuc ī duo. quiapͥmo on̄dit hoīem iuſtificari ꝑ fidē xp̄i. ſecūdo ponit̉ modus iuſtificandi: ibi. Oēs em̄ ⁊cͣ. Circa pͥmū fit talis ratioillud ꝓprie iuſtificat qd̓ facit dignū vita eterna. etiaꝫ ſinelege moſaica: ſed ſic eſt de fide xp̄i: qꝛ gentilibꝰ eam recipiētibus dabat̉ in ſigno viſibili ſpūſſanctus: vt pꝫ Act̉. x.de cornelio ⁊ alijs gentilibꝰ cū eo exiſtētibꝰ ergo ⁊cͣ. huiꝰrōnis ponit minorē di. a Nunc autē ſine lege iuſticiadei .i. q̄ facit deo acceptū ⁊ vita eterna dignū. b Nanifeſtata eſt. in gentilibꝰ ſpm̄ſanctū recipiētibꝰ mō dicto qͥtamē legē moyſi nō ſeruabāt. c Teſtificata a lege .i. alibris moyſi qui ꝓprie dicunt̉ lex apud hebreos: ⁊ Gen̄.xlix. ca. dicit̉ de xp̄o. Nō auferet̉ ſceptrū de iuda ⁊ dux de

x iij