Druckschrift 
[Quarta pars] (1493) [super libros Novi Testamenti]
Entstehung
Seite
162a
Einzelbild herunterladen
 

Ad romanos

incauerūt per legem iudica-nbunt̉. Nō em̄ auditores leo gis iuſti ſunt apud deū ſedfactores legis iuſtificabūt̉p Cū em̄ gentes q̄ legem nōq̇habēt naturalit̓ ea q̄ legisr̄ ſunt faciūt eiuſmodi legems nō habētes ip̄i ſibi ſunt lext qui oſtēdūt opus legis ſcrivptū in cordibꝰ ſuis teſtimoniū reddēte illis ꝯſcīa ip̄oxrū ⁊ int̓ ſe inuicē cogitationū accuſantiū aut etiā defēdentiū. in die cū iudicabitdeꝰ occulta hoīm ẜm euāͣ geliū meū: ꝑ ih̓m xp̄m. Siaūt tu iudeꝰ cognomīarisy ⁊ reqͥeſcis in lege ⁊ gl̓iarisd in deo ⁊ noſti volūtatē eiꝰ⁊ ꝓbas vtiliora inſtructꝰ ꝑſ legē cōfidis teip̄m eē ducēcecoꝝ: lumē eorū qͥ in tenekbris ſūt: eruditorē inſipiē-

Atiū magiſtrū infantiū hn̄tēn formā ſcīe: ⁊ veritatis in leo ge. Qui ergo aliū doces teꝑͦ ip̄m nō doces. Qui p̄dicaſq̓ non furandū: furaris. Quidicis nō mechādū mechar ris. Qui abominaris idoe la: ſacrilegiū facis. Qui inv lege gloriaris per p̄uaricationē legis deū inhonorasx Nomen enim dei per vosblaſpheniat̉ inter gentes:ſicut ſcriptū eū eſt. Circūciſio quidē ꝓdeſt ſi legē obſerues. ſi auteꝫ p̄uaricatorlegis ſis: circūciſio tua prea puciū facta eſt. Si igit̉ prebpuciū iuſticias legis cuſtocdiat: nōne p̄puciū illius incircūciſioneꝫ reputabitur.d Et iudicabit id qd̓ ex natura eſt p̄puciū legē cōſumē mans te qͥ ꝑ litterā ⁊ circū-

cuiuſmodi fuerunt iudei. m Per legē iudicabunt̉ .i.punient̉ inqͣꝫtū trāſgreſſi ſunt eā: et ſubdit̉ rō. n Nonem̄ auditores legis iuſti ſūt apud deū. q. d. receptio legisniſi ſequat̉ īpletio oꝑis nō iuſtiſicat. ⁊ iō de illa acceptōenō debet ſibi aliqͥs impunitatē arrogare. o Sꝫ factores legꝭ iuſtificabūt̉quicūqꝫ ſint illi ſiueiudei ſiue gentiles.p Cum em̄ gētes.Hic declarat qd̓dādictū .ſ. ꝙ gētiles habuerūt legē naturalē. id̓o faciētes ꝯͣ dictamē illiꝰ legis merebant̉ puniri. et viuētes ẜm ip̄am premiari. ꝓpter qd̓ obſeruatio legis naͣliscū fide et cultu vniꝰdei. ad qd̓ etiā inducit rō naͣlis aliqͦ mōſuffecit ad ſalutē gētiū vſqꝫ ad publicationē euāgelij: qꝛ nōtenebant̉ ad legemmoyſi. dicit igitur.p Cū em̄ genteslegē nō hn̄t .ſ. moſaicā. q Nalit̓ ea q̄legis ſūt faciūt .i. exnaͣli dictamīe rōnisr Eiuſmodi legē n̄habētes .ſ. moſaicā.s Ip̄i ſibi ſūt lex .i.rō naͣlis q̄ ē pͥncipalior ꝑs hoīs. ꝓpt̓ qd̓dr̄ totꝰ hō: vt dictū ēsͣ. Ip̄a quidē eſt eis lex: qꝛ lex ſcpͥta diuīa vel hūana eſt alege naͣli deriuata qͣꝫtū ad agibilia: qꝛ pͥma pͥncipia agibiliū ſunt imp̄ſſa intellectui practico. ex qͥbus deriuant̉ leges qͣſi quedā ꝯcluſiōes: ſicut intellectui ſpeculatiuo imp̄ſſa ſūt pͥma pͥncipia ſpeculabiliū ex qͥbus deriuant̉ ſcīetanqͣꝫ quedā veritates cōcluſe. t Qui oſtē. opꝰ le. ſcri.in cor. qd̓ declarat ꝑ effectū di. v Teſtimoniū reddēte illis cōſcīa ip̄oꝝ: q̄ ex naturali dictamīe rōnis recalcitrat malo ⁊ ꝯſentit bono. x Et int̓ ſe inuicē cogi. accu.aut etiā defen. dicunt̉ aūt cogitatiōes accuſantes male. ⁊defendētes bone q̄ examiuāt̉ ⁊ declarant̉ corā naͣli iudicatorio hoīs. ſic̄ corā iudice ꝑ pͥma pͥncipia oꝑabiliū naturalit̓ inferta: ſic̄ ⁊ illud. Hoc facias alij qd̓ tibi vis fieri.⁊ nō facias alteri qd̓ tibi nō vis fieri. Et licꝫ hͦ iudiciū fiatin pn̄ti tn̄ multo clariꝰ fiet ī die iudicij: iō ſeqͥt̉. In die cūiudicabit ⁊cͣ. y Scd̓m euāgelium meū. licꝫ enim euāgeliū ſit ſoliꝰ xp̄i tanqͣꝫ actoris. tn̄ dr̄ euāgeliū apl̓i tanqͣꝫeiꝰ p̄dicatoris. z Per ih̓m xp̄m. finale em̄ iudiciū exercebit̉ ꝑ eū. a Si aūt iudeꝰ cognomīaris. pͥus apl̓uson̄dit iudeos ⁊ gētiles ī culpa ⁊ pena fuiſſe ſil̓es. h̓ on̄ditludeos in aliqͦ peiores ⁊ hͦ eſt ex duobꝰ. ſecūdū ibi. Circūciſio. Primū aūt eſt bn̄ficiū legis accepte. ꝑ quā iudei p̄ceteris gentibꝰ a deo fuerūt ſublimati: ẜm ꝙ dr̄ Deūt̓. iiijQue ē em̄ alia gens ſic inclyta vt habeat ceremonias iuſtaqꝫ iudicia ⁊ vniuerſā lege. ⁊ quāto ſtatꝰ altior tanto caſus grauior erat. ⁊ iō pctm̄ iudeoꝝ grauiꝰ erat pctō gentillū in eodē gene̓ peccati. dicit igit̉: a Si aūt tu iudeꝰcognomīaris. ⁊ dicit cognomīaris: qꝛ pͥmo noīati ſūt hebrei ab heber ī cuiꝰ familia māſit lingua hebraica q̄ pͥuserat oībꝰ cōis Gen̄. xj. Erat aūt terra labij vniꝰ ⁊cͣ. poſteanoīati ſūt iſraelite a Iacob qͥ noīatꝰ ē iſrl̓ Gen̄. xxxij. Etvitra iudei a tribū iuda nobiliori. b Et reqͥeſcis ī lege.ſio vagādo ꝑ varios errores ſicut gētites. c Et gl̓iarisui deo .i. in noticia vniꝰ dei. d Et noſti volū. eiꝰ .i. p̄cepta ī lege exp̄ſſa. e Et ꝓbas vtili .i. ſcis elige̓ meliora.

f Inſtructꝰ ꝑ legē. q̄ on̄dit oīa iſta: ⁊ nō ſolū ad regimēꝓpriū ſꝫ etiā alioꝝ: iō ſubdit̉. g Cōfidis teip̄m. p̄ſume̓do de tali inſtructiōe. h Eſſe ducē cecoꝝ. qͥ ad fidem.i Lumē eoꝝ qͥ in tenebris ſt̓. qͣꝫtū ad mores. k Eruditorē inſipiētiū qͣꝫtū ad maiores. l Nagiſtrū infantiū qͣꝫtū ad minoresm Habētē formāſcīe in ſpeculatiuis.n Et veritatis ī lege. in practicis. ꝓpt̓qd̓ ꝯcludit pctī grauitatē di. o Quigͦ aliū doces. teip̄mnō doces: et ſic peccas in teipſum.p Qui p̄dicas nōfurandū. furaris: etſic peccas ī ꝓximūꝑ ꝯcupiſcētiā ocl̓oꝝq Qui dicis nonmechādū. mecharꝭ:⁊ ſic peccas in ꝓximū ꝑ ꝯcupiſcētiamcarnis. Qui abominaris idola. iudei em̄ poſt redituꝫcaptiuitatꝭ babylonice nō dicunt̉ idolatraſſe niſi aliqͥ pauci machabeoꝝ tꝑe. ⁊timore magꝭ mortꝭqͣꝫ amore idolatrie:ſaltē pro maiori ꝑtetn̄ fuerūt hoīes valde cupidi: vt teſtant̉etiā iudei ⁊ maximecirca tꝑa xp̄i. ꝓpterqd̓ aliqͣ deputata ad cultū diuinū ſacerdotes ⁊ mīſtri tēpli ſuis vſibꝰ applicabāt. iō ſubdit̉. s Sacrilegiū facꝭqd̓ ē furtū ſacre rei. t Qui ī lege gl̓iaris. a deo tibi data. v Per p̄uaricatiōeꝫ legis deū inhonoras qͣꝫtū eſt īte. ⁊ ad hͦ inducit apl̓us ſcripturā Ezech̓ .xxxvj. x ¶Nomē em̄ dei ꝑ vos blaſphemat̉. tota die. ꝑ hͦ em̄ ꝙ iudei corā gētibꝰ dicebāt ſe eē ppl̓m peculiarē dei ꝑ legē ſibi diuinitꝰ datā ⁊ trāſgrediebant̉ eā male viuēdo. ex hͦ dabāt occaſionē gentibꝰ blaſphemādo deū qͥ ſibi elegerat talē populū. ⁊ ſic pctm̄ eoꝝ aggrauabat̉. ſcd̓o ꝓpter ſcandalū ſic̄ſcriptū eſt Ezech̓ .xxxvj. vt dictū ē. hoc tn̄ ē ẜm trāſlatōeꝫlxx. vbi trāſlatio nr̄a hꝫ. Ingreſſi ſūt ad gētes ⁊ polluerūtnomē meū. ⁊ ē eadē ſnīa. y Circūciſio. Hic ponit̉ ſecūdū exqͦ iudei erāt deterioris ꝯditionis: ꝑ accidēs tn̄. etpͥmo on̄dit ꝓpoſitū. ſcd̓o infert correlariū: ibi. Nō enim.Circa pͥmū ſciēdū ꝙ circūcſio erat quedā ꝓteſtatio legisſeruāde Gal̓. v. Teſtificor oī homī circūcidēti ſe ꝙ debitor ſit vniuerſe legis. igit̉ ſic̄ ꝓfeſſio alicuiꝰ religioſe regule multū valet ꝓfitēti ſi eā impleat oꝑe. ⁊ ſi nō īpleat magis ē ſibi dānabilis. ſic circūciſio ꝑ accidēs erat nociua iudeis inqͣꝫtū erāt trāſgreſſores legis. ⁊ hͦ eſt qd̓ dicit: Circūciſio ⁊cͣ. ⁊ pꝫ lr̄a vſqꝫ ibi. z¶ Circūciſio tua p̄puciū factaeſt .i. facta ē abomīabilis deo: ſicut gētiles p̄puciū hn̄teserāt iudeis abomīabiles intm̄ ꝙ dedignabant̉ cū eis comedere. ⁊ ꝑ oppoſitū ꝯcludit apl̓us ꝙ gētiles incircūciſioꝑa legꝭ faciētes ex rōnis naͣlis dictamīe: vt dictū eſt. sͣ.erāt deo accepti. ⁊ hͦ ē qd̓ dic̄: a Si igit̉ p̄pu. l. gētilis īcircūciſus. b Legis iuſti. cuſto. tm̄ ad p̄cepta moraliaq̄ ſt̓ de dictamīe rōnis. Nōne p̄pu. illiꝰ īcircū. repu. i.tm̄ ſibi valebit ſic̄ circūciſio. q. d. ſic. d Et iudicabit ⁊cͣ.Dec lr̄a ē intricata: ⁊ ꝯſtruat̉ ſic. Et p̄puciū .i. gētilis īcirciſꝰ. Legē ꝯſūmās .i. oꝑa legꝭ īplēs. Qd̓ ex naͣ ē .i. qd̓ fit īeo ex naͣlis rōnis iudicio. Iudicabit te .i. cōdemnabilē teon̄dit. e Qui ꝑ lr̄aꝫ ⁊ circūciſionē p̄uaricator legis es

x ij