Epiſtola Pauli
hcredenti iudeo primū ⁊ greico: Iuſticia em̄ dei in eo rekuelat̉ ex fide ī fidē ſicut ſcriptū eſt. Iuſtus aūt ex fiden viuit. Reuelat̉ em̄: ira deide celo ſuper oēm impietantē: et iniuſticiam hominū.o eoꝝ qͥ veritatē dei ī iuſticiāꝑ detinēt: qꝛ qd̓ notuꝫ eſt deimanifeſtū eſt in illis. Des eī illis manifeſtauit. Inuit ſibilia em̄ ip̄ius a creaturavmundi per ea que facta ſūtintellecta ꝯſpiciūt̉: ſempit̉zna quoqꝫ eiꝰ ꝟtus et diuīa tas: ita vt ſint īexculabileſb qꝛ cum cognouiſſent deumc nō ſicut deū glorificaner̄t:⁊ aūt grās egerūt ſed euanuerūt in cogitationibꝰ ſuis:f ⁊ obſcuratū eſt īſipiēs cor
g eoꝝ. Dicētes eī ſe eē ſapiētes ſtulti facti ſunt. Et mutauerūt gl̓am incorruptibil̓k dei in ſil̓itudineꝫ imaginisicorruptibilis hoīs ⁊ volucrū et quadrupēdū ⁊ ẜpenpºtū. Propter qd̓ tradidit ilqͥ los deus in deſideria corIdis eoꝝ in īmūdiciā: vt cōtumelijs afficiāt corꝑa ſuat in ſemetip̄is qꝛ cōmutauerūt veritatē dei ī mēdaciūv ⁊ coluerūt ⁊ ẜuier̄t creature potiꝰ qͣꝫ creatori. qͥ ē bn̄dictꝰ in ſcl̓a: amē. Propterea tradidit illos deꝰ ī paſa ſiones ignominie. Nā feīeeorū īmutauer̄t naturalemb vſum ī eū vſuꝫ qͥ eſt ꝯͣ natucrā. Sil̓r aūt ⁊ maſculi relicto naturali vſu feīe exarſe
h ¶ Iudeo primū et greco. ꝑ hͦ nō eſt intelligendū ꝙ apuodeū ſit ꝑſonaꝝ acceptio. ſꝫ hͦ dr̄ qꝛ iudei ꝑ noticiā legis ⁊ ꝓph̓aꝝ. ⁊ greci ꝑ cognitōꝫ creaturaꝝ q̄ eſt q̄dā ſcala ad aſcedendū ad deū ꝑ cognitōeꝫ et amorē habebāt quādā diſpoſitōeꝫ pre ceteris gentibꝰ ad ſuſcipiendū euangelij veritatē qd̓ cōtinet iuſticiaꝫ perfectā. ꝓpt̓ qd̓ſb̓dit̉. i ¶ Iuſticiaem̄ dei in eo reuelai.i. in euangelio manifeſte tradit̉.k ¶ Ex fide in fidem.i. ex fide informi ꝓcedendo ad fidē formotā. lꝫ em̄ ſit idemhabitus. tn̄ dr̄ informis ſine caritate exiſtens ⁊ ſuꝑueniētecharitate formatusqꝛ ꝑ hoc actus eiꝰ eſficit̉ meritorius vitebtē. Et talis formata fides viuificat etiuſtificat ꝑfecte. ſiſcriptū eſt Abac̄. ijIuſtus aūt ex ⁊cͣ.¶ Reuelat̉. Poſtqͣꝫapl̓s affectū ſue charitatꝭ erga romanoson̄dit Hic ꝯn̄r viciaeoꝝ arguit: ⁊ diuiditur in duas. qꝛ pͦ arguit vicia gentiliuꝫ.ſcd̓o iudeoꝝ ca. ſeq̄n. pͥma ī duas. pͦ arguit vicia eoꝝ. ſcd̓oꝯcludit intentū: ibi. Qui cū iuſticiam dei: pͥma adhuc intres. qꝛ pͦ arguit eoꝝ vicia cōtra deū. ſcd̓o ī ſeip̄m: ibi. Propter qd̓ tradidit. tercio ī proximū: ibi. Et ſic̄ nō probauer̄tpͥma ī duas. qꝛ pͦ arguit eoꝝ cecitatē. ſcd̓o pctōꝝ inde ſeq̄ntiū grauitatē: ibi. Et mutauerūt. pͥmū aūt on̄dit ꝑ hͦ ꝙ romani vigebāt rōne ⁊ induſtria naturali. vn̄ dic̄ Uegetiuslibro de re militari. ꝙ romani queſierūt dn̄ium totiꝰ terre⁊ orbis nō multitudine ppl̓i nec fortitudīe corꝑali. ſꝫ ſapīaconſulū ⁊ prudentia militari. propter qd̓ eſt cognitōe naturali ſibi data poterāt cognoſcere vnū ſolū deū veꝝ latriacolendū. qd̓ ſi feciſſent tanqͣꝫ de bonis naturalibꝰ deo grati dediſſet eis cognitionē ſui ſuꝑnaturalē quā neceſſariuꝫeſt hr̄e ad ſalutē. ſicut pꝫ de cornelio Act̉. x. Sicut em̄ corpore diſpoſito ⁊ orgonizato ꝑ naturā infundit̉ a d̓o aīa ſictalis pernaturalis noticia homini diſpoſito ꝑ modū p̄dictū. ⁊ ſicut deficiēte natura in organizatōe p̄dicta nō īfundit̉ aīa. ſic homī indiſpoſito noticia fidei denegat̉. Sic em̄fuit de romanis qui de cognitōe naturali deo ingrati ſuꝑbierūt. ⁊ ex ꝯn̄ti cecitatē mentis incurrerūt ⁊ grauia peccata cōmiſerūt: propter qd̓ puniendi erant ex iuſticia diuina⁊ hͦ eſt quod dr̄. l ¶ Reuelatur em̄ .i. certitudinalit̓ expectat̉. m ¶ Ira dei .i. iuſticia ⁊ vindicta. ſuꝑ oēm impietatē .ſ. cōtra deū. Eſt em̄ pietas cultus deo exhibitus. ẜm tulliū ⁊ ꝑ oppoſitū impietas īportat dei contēptū. n ¶ Et īiuſticiā hoīm .i. peccatū cōtra proximū cū qͦ iuſte eſt viuēdū. o ¶ Eoꝝ qͥ v̓itatē dei in iuſticia detinēt. Ueritas em̄diuīa qͣntū eſt in ſe ꝑata ē ſe māifeſtare. ſꝫ malicia hoīs impedit in eis hanc manifeſtatōeꝫ. et ſic qd̓ammō detinet eāſicut impediens curſum aque dr̄ eā detine̓ qd̓ declarat cōſequēter dicēs. p ¶ Quia qd̓ notū eſt dei .i. in cōditionibus diuīs ꝑ rōem naturalē cognitis cuiuſmodi ſunt eēntialia attributa. vt ſapīa: bonitas et ſil̓ia. q ¶ Nanifeſtūeſt in illis .ſ. hoībꝰ romanis. r ¶ Deꝰ em̄ illis māifeſtauit⁊ ſubdit̉ modꝰ manifeſtatōis: cū dr̄. s ¶ Inuiſibilia em̄ip̄ius .i. attributa dei eſſentialia que ſunt nobis inuiſibiliain pn̄ti ſicut et eiꝰ eſſentia eo qd̓ nō cognoſcunt̉ cognitōneintuitiua. t ¶ A creatura mundi .i. ab hoīe qͥ ſic noīat̉ eo
ꝙ hꝫ qͣndaꝫ ſll̓itudinē cū oī creatura: hꝫ em̄ eſſe cū nō vluetibꝰ. viuē cū arboribꝰ ſentire cū aīalibꝰ intelligere cū angelis: ⁊ qꝛ oīs alia creatura ſenſibilis propt̓ hoīem facta ē. vtdiffuſe tiactat Greg. omel̓. xix. vPer ea que facta ſūtid eſt ꝑ creaturas. x ¶ Intellecta cōſpiciunt̉. ſicut cā pereffectū. ⁊ ſic ph̓i cōgnouerūt deum.y ¶ Sempiterna qͦꝫv̓tꝰ eius .i. potētia q̄ē de dictis attribut.z ¶ Et diuinitas id ēee̓ntia diuina de qͣ ꝑcreaturas cogͦſcit̉ ꝙē vnica ⁊ ſimplex ⁊ īfinita. a ¶ Ita vtſint in excuſabiles.de cōtēpto ip̄ius. iōſb̓dit̉. b ¶ Quia cūdeū cogͦuiſſent. rōenaturali mō p̄dictoc ¶ Nō ſicut deū gl̓ificauer̄t cogitātes ꝙimproportionabilit̓excedit cognitioneꝫnr̄am. ⁊ ꝑ ꝯn̄s ſuperoīa gl̓ificandus.d ¶ Aut gr̄as eger̄t.de cognitōe naturali a deo ſibi data.e ¶ Sꝫ euanuer̄t incogitationibus ſuisſuꝑbientes de ipſa.¶ Et obſcuratū eſtinſipiēs cor eoꝝ. iuſto d̓i iudicio ꝓpt̓ ſuꝑbiā eoꝝ. g ¶ Dicentes eī ſe eē ſapiētes. in tꝑalibꝰ. h ¶ Stulti facti ſūt inſpūalibꝰ. i ¶ Et mutauer̄t gl̓aꝫ. Hic ꝯn̄r arguit pctī gͣuitatē ex cecitate ſeq̄nteꝫ .ſ. ydolatriā q̄ maximū pctm̄ ē in genere. qꝛ eſt ꝯͣ pͥmū p̄ceptū pͥme tabule. ⁊ nō ſolū vnā ydolatriā incurrerūt ſꝫ ml̓tiplicē. Audier̄t em̄ ꝙ tꝑe nabuchodoſor regꝭ aſſyrioꝝ ip̄e incurrerat maliuolētiā ⁊ rebellioneꝫſubditoꝝ. eo ꝙ oēs deos eoꝝ exterminari iuſſerat ꝑ holofernē. Iudith. j. ꝓpt̓ qd̓ ad dilatōeꝫ ſui īꝑij ſtatuer̄t oēs diuerſaꝝ gētiū coli. vn̄ dic̄ Leo pa. ī ẜmōe apl̓oꝝ petri ⁊ pauli. ꝙ ciuitas romana cū oībꝰ pene dominaret̉ gētibꝰ. oīmẜuiebat erroribꝰ. ⁊ hͦ ē qd̓ dr̄ h. i ¶ Et mutauer̄t gl̓aꝫ īcorruptibil̓ d̓i .i. honorē ſoli d̓o debitū. ¶ In ſil̓itudinē ima.rrup. hoīs. qꝛ cultū latrie ſoli d̓o debitū. exhibuer̄t ioui.herculi ⁊ pluribꝰ alijs qͥ fuer̄t hoīes corruptibiles. l ¶ Etvolucrū. ẜm ꝙ dr̄ Eſa. ij. ꝙ aliqͥ adorabāt talpas ⁊ veſꝑtiliones. m ¶ Et qͣdrupēdū. ſic̄ egyptij colebāt bouē. r EEtẜpentū. ſic̄ babylonij colebāt draconē Dan̄. xiiij. Et iſtasydolatrias ⁊ al̓s ml̓tas receper̄t rōani. vt dcm̄ ē. o Propter qd̓. Hic ꝯn̄r arguit pctā q̄ fiūt in ꝓpͥuꝫ ſubiectu int̓ q̄luxuria maxīe inqͥnat. qꝛ in corpꝰ redudat ⁊ maxīe viciuꝫꝯͣ naturā qd̓ ē peſſimū. Cuiꝰ tres ſunt ſpēs in gnͣali. pͥma ēmollicies qͣ aliqͥs ꝑ tactꝰ ꝓpͥos polluit ſeip̄m et hͦ tāgit̉ cūdr̄. ¶ Propt̓ qd̓ i. propt̓ pctm̄ ydolatrie incurſum.p ¶ Tradidit illos deꝰ .i. tradi ꝑmiſit ī penā p̄cedētꝭ pctīq In deſideria cordis eoꝝ. ad cōſequēdū totalit̓ propriacōcupiſcentiā. r ¶ In īmūdiciā .i. vſqꝫ in īmundicias maximas. s ¶ Ut cōtumelijs afficiant corꝑa ſua. in hͦ eī valde vilipēdit̉ naͣ. ¶ Quia cō. ve. d̓i in medaciū .i. in ydolūip̄m colēdo ſic̄ deū. q. d. ꝓpt̓ ydolatriā cecider̄t ī vilē īmudiciā. v¶ Et ẜuier̄t creature in ydol̓. x ¶ Potiꝰ qͣꝫ creatoriqͥ ē bn̄dictꝰ in ſcl̓a .i. ab oībꝰ ſꝑ gl̓ificādꝰ y ¶ Amē. cōfirmatio hꝰ dicti ē. ſcd̓a ſpēs pctī ꝯͣ naͣm ē ſodomia q̄ trāſit ī aliaꝑſonā. in ſexu tn̄ indebito. ⁊ hͦ tangit̉ cū dr̄. z ¶ Proptatria. il. deꝰ in paſſi. ignominie .i. valde ignominioſas.a ¶ Nā femine eoꝝ īmu. na. vſum. vna alterā polluendob Similit̓ aūt ⁊ maſculi. vnus alteꝝ polluēdo. c ¶ Earſerunt in deſiderijs ſuis. Ex vehemēti em̄ ardore luxu-