In oēs epiſtolas pauli

pio eccleſie ceperūt ſancti ⁊ doctores libros ſcribere ad explanationē verboꝝ ⁊ factoꝝ xp̄i. ⁊ adhuc ad plenū non ſūtelucidata. īmo ſi mundꝰ duraret per mille milia annoꝝ etſemꝑ ſcriberētur libri nō elucidarent̉ ad plenū. qꝛ ſicut dictū eſt facta ⁊ dicta dei ſunt nobis incōprehēſibilia. ꝓptereoꝝ excellentiā reſpectu intellectꝰ nr̄i. ⁊ iō debemꝰ ſubiugare ⁊ captiuare in obſequiū xp̄i intellectū noſtrū vt ei aſſentientes ꝑ fidē q̄ eſt in enigmate. tandē veniamus ad cōtēplandū facie ad faciē p̄ſtante dn̄o nr̄o ieſu xp̄o. qͥ cū pr̄eet ſpūſctō viuit ⁊ regnat in ſecula ſeculoꝝ Amen.¶ Poſtilla fratris Hicolai de lyra ſuꝑ euangeliū ioh̓is finit feliciter.¶ Incipit prohemiū fratris Nicolai de lyra ordinis fratꝝminorum in epiſtolas Pauli:Cce deſcripſi eam tibi tripl̓r Prouer. xxij.Qd̓ verbū de ſapientie deſcpͥtione dr̄. Sapiētia pauli apl̓i pͥncipaliter cōſiſtit: in cognitōe dn̄i noſtri ieſu xp̄i. ꝓ redpētōne humani generis paſſi. propt̓ quod dic̄ Paulus. j. ad Coꝝ. ij. No iudicaui me aliqͥd ſcire inter vos niſi tm̄ ieſum xp̄m ⁊ hūc crucifixū. Hanc aūtſapīam deſcripſit triplicit̓ .ſ. lr̄is hebraicis. grecis ⁊ latinisſicut perfiguratū fuerat in deſcriptōne tituli crucis qͥ ſcriptus fuit hebraice. grece ⁊ latine. ſicut hr̄ Ioh̓. xix. Per hͦem̄ ꝙ in tribus linguis facta fuit hͨ deſcriptō. figuratū fuitfidē xp̄i crucifixi ꝑ totū orbē fore generalit̓ puplicandamqd̓ potiſſime impletū fuit ꝑ doctrinā pauli apl̓i ⁊ ſcripturam. ꝓpter qd̓ potuit dicere verbū p̄aſſumptū. Ecce deſcripſi ⁊c̄. In quo notant̉ quatuor cauſe huiꝰ apl̓i doctrine .ſ.effectiua. ſubiectiua. finalis. ⁊ formalis. Circa primū ē notandū ꝙ lꝫ Paulus fuit ſcriptor huiꝰ doctrine qd̓ notaturcū dr̄. Ecce deſcripſi. hͦ tn̄ fuit miniſterialiter. xp̄s aūt pͥncipaliter. ꝓpter qd̓ dicit Gal̓. j. Notū vobis facio frēs euangeliū xp̄i qd̓ euangelizatū eſt a me. qꝛ nō eſt ẜm hoīem neqꝫ em̄ ego ab homīe accepi illud. neqꝫ didici ſꝫ ꝑ reuelationē ieſu xp̄i. Et ideo qꝛ a xp̄o reuelāte ⁊ dictante hāc doctrinā deſcripſit cōuenient̓ dicere potuit v̓bū Baruth qd̓ hr̄Hiere. xxxvj. Ex ore ſuo loquebat̉ ad me quaſi legēs ī libro oēs ẜmones iſtos et ego ſcribebā ī volumīe atramētoBaruth qͥ interp̄tatur benedictus figura fuit apl̓i qͥ ꝯſecutus eſt mīam ⁊ bn̄diciōem dei. Hiere. v̓o qui interpretat̉excelſus deo ieſum xp̄m figurauit quē deꝰ pr̄ exaltauit etdedit illi nomē. quod ē ſuꝑ omne nomē. vt dr̄ Phil̓. ij. Etiō bn̄ potuit dicere paulus apl̓s de xp̄o. Ex ore ſuo loquebatur ad me quaſi legens in libro .i. diſtincte et aꝑte mihireuelando. et ego ſcibebā ẜm eius reuelatōem in volumine atramento. epl̓as em̄ ſuas ſaltē aliquas vel pro aliquaꝑte eaꝝ manu ꝓpria cōſcripſit. vn̄ in fine pͥme epl̓e. Coꝝ. dicit. Salutatio mea manu pauli ſupple ſcripta eſt. hͦ enimmō ſignabat epl̓as ſuas ꝑ notariū conſcriptas. ne ſub nomine eius epl̓e a falſis apl̓is ſcripte a fidelibus reciperentur. Circa ſcd̓m ſciendū ꝙ ſicut in ph̓ia naturali corpꝰ mobile eſt ſubiectū ſub ratione abſoluta ⁊ in ꝑtialibus librisſub rōnibus determinatis. vt corpus mobile ad ſitum ī libro celi et mundi. et corpus mobile ad formam libro degeneratōne ⁊ corruptio. ſic deus ſub ratōne abſoluta eſtſubiectū in ſacra ſcriptura. in ꝑtibus v̓o eius ſub determinatis rōnibus. vt in veteri teſtamento ſub ratōne creatōis⁊ gubernatōnis. et in nouo ſub ratōne redēptionis in generali. In epl̓is v̓o pauli ſub ratōne magis determinata.ſcꝫ ſub rōne redemptōnis per ſuā paſſionē. ideo dic̄ Paulus ad Coꝝ. j. Predicamus xp̄m crucifixum iudeis quidem ſcandalum: gentibus autem ſtulticiam ipſis autemvocatis iudeis atqꝫ grecis filium dei xp̄m dei virtutē ⁊ deiſapientiam. Hec igitur ſapiētia doctrine pauli que ē cauſa ſubiectiua tangitur cū dicitur. Eam. de qͣ dicit Act̉. xiij.Nos vobis eam annunciamus que ad patres noſtros repromiſſio facta eſt de xp̄o ꝓ ſalute mundi paſſuro. Circatercium conſiderandū ꝙ cauſa finalis huius doctrine eſt

vtilitas totius eccleſie que notatur cū dicit̉. Tibi .i. ad vtilitatem tuam. quia per hanc doctrinam intellectā ⁊ opereadimpletam: habetur vita gratie in preſenti et glorie ī futuro. de quo poteſt accipi quod dicitur Prouer. iij. Precepta mea cor tuū cōſtodiat: longitudinem enim dieruꝫ ⁊annos vite ⁊ pacem apponent tibi. Dicit annos vite qͣꝫtuꝫad vitam gratie. ⁊ longitudinem dierum qͣꝫtum ad vitamglorie que eternitatem includit a parte poſt. ⁊ pacem .i. qͥetem appetitus. quia de ratōne ſinis vltimi eſt: ꝙ quietet totaliter appetitum. Circa quartā .ſ. cauſam formalem ē ſciendum. ꝙ duplex eſt forma doctrine .ſ. forma tractatus etforma tractandi. Forma tractandi eſt modus agendi qͥ ētriplex apud ph̓os .ſ. diffinitiuus. diuiſiuꝰ ⁊ ꝓbatiuus. ethoc triplici modo vtitur aliunde apl̓us. Unde in epiſtolaad hebreos fidem diffinit dicens. Fides eſt ſubſtantia rerum ſperandarum argumentum non apparentium. Sil̓iter pͥma Coꝝ. xij. gratiam diuidit dicens. Diuiſiones aūtgratiarum ſunt idem autem ſpūs et ſubdit. Alij quideꝫ ꝑſpm̄ datur ſermo ſapientie ⁊c̄. ſimiliter .j. Coꝝ. xv. ex xp̄ireſurrectōne ꝓbat reſurrectōem generalem mortuoꝝ eſſefuturam ſicut poſſibile eſt in tali materia. Et hec formaliscauſa tangitur cū dr̄. Ttripliciter. de quo poteſt accipi qd̓dicitur. Eccl̓. iiij. Funiculus triplex difficile rumpit̉. Forma vero tractatus conſiſtit in diuiſione doctrine diuidit̉autem tota doctrina in tres partes. ẜm ꝙ iribus precipuis gentibus ſcribit. primo romanis qui precellebant aliasgentes in potentia. ſcd̓o grecis qui precellebant alias gentes in ſapientia. tercio hebreis qui precellebant in diuinelegis noticia. Romanis tm̄ ſcripſit vnam epl̓am que pͥmoexponetur. ſicut eſt prima reſpectu aliarum.¶ Poſtilla Nicolai de lyra ſuper prologum in epiſtolaꝫad Romanos.Omani ⁊cͣ. In hoc breui prologo ad cōpendioſar̄manifeſtationem dicendoꝝ in ſubſequenti epiſtoUa. tria breuiter tangutur. qꝛ primo deſcribuntur illi quibus epiſtola illa eſt deſtinata. ⁊ hoc in principio prologi. cum dr̄ Romani. ſcd̓o ponitur cauſa finalis vel quare ſcripta eſt: cauſa motiua: ibi Hos reuocat apoſtolꝰ. tercio tangitur locus a quo eſt tranſmiſſa: ibi. ſcribens eis acorintho. Prima pars diuiditur in duas. qꝛ primo deſcribuntur a regione ſiue patria: ibi. Partes italie. ſcd̓o deſcribuntur a religione falſa: ibi. Hi preuenti ſunt a falſis apoſtolis. vbi circa deceptōnem tria tanguntur. primo deceptores: ibi. A falſis apoſtolis. ſcd̓o forma deceptōis: ibi.Sub nomīe dn̄i noſtri ieſu xp̄i. tercia materia in qua erātdecepti: ibi. Quia in legem ⁊ ꝓphetas erant inducti qͣꝫtuꝫſcꝫ ad obſeruantiam legalium el ceromoniarū legis quibus tamen xp̄us finem impoſuit. Circa cauſaꝫ finalē duotanguntur. quia primo ponitur reuocatō ab errore falſitatis: ibi. Hos reuocat apoſtolus. ſcd̓o inuitatio ad cognitionem veritatis: ibi. Ad veram euangelicam veritateꝫ. Exqua breui diuiſione ſatis patent ꝑtes ꝓlogi. Circa vero teciam ꝑtem que tāgit locū a quo tranſmiſſa eſt epiſtola altarcatio eſt ⁊ doctoꝝ ſaltē verbalis cōtrouerſia. Qam dichaymo ꝙ ab athenis ciuitate grceoꝝ ſit trāſmiſſa romāisquos non ip̄e nō petrus vel aliquis duodecim apoſtolorū pͥmū inſtruxit. ſꝫ quidā iudeoꝝ credētiū qui fide xp̄i abapl̓is precepta venientes romā vbi princeps orbis reſidebat que apud hieroſolymam didicerant romanis euangelizauerunt. Origenes v̓o dicit eaꝫ miſſam a corintho. cuiconſonat finis preſentis prologi cū dicit̉. Scribens eis acorintho. Et pro iſto inducitur quod ſcribit apl̓s ca vlti. p̄ſentis epiſtole. Cōmendo vobis phebenſororem noſtraꝫque eſt ī miniſterio eccleſie que eſt chencris: chencris v̓ovt dicit Origenes locus dicitur corintho vicinus. immoportus ipſius corinthi. Harum auctoritatum conflictꝰ duſolui poteſt. vt dicatur paulum partem epiſtole ſcripſiſſeathenis: chorinthi vero perfeciſſe: atqꝫ eam inde romanisdeſtinaſſe.