Prohemium
¶ Incipit epiſtola beati hiero. ad damaſuꝫ papam in quatuor euangeliſtas.Eatiſſimo pape Damaſo: hieronimusNouū opꝰ me face̓ cogis ex veteri: vtpꝰ exēplaria ſcripturarū toto orbe diſꝑſa: quaſi quidā arbiter ſedeā: ⁊ quia inter ſe variant q̄ ſint illa que cuꝫ greca conſentiāt veritate decernā. Pius labor ſꝫ ꝑiculoſa p̄ſūptio iudicare de cereris: ip̄m ab omnibꝰ iudicandumſenis mutare linguā: ⁊ caneſcentē mūdū ad initia retrahere ꝑuuloꝝ. Quis eī doctꝰ pariter ⁊indoctꝰ cū in manꝰ volumē aſſumpſerit ⁊ a ſaliua quā ſemel ībibit viderit diſcrepare qd̓ lectitat nō ſtatī erūpat in voceꝫ me falſariū: me clamās eē ſacrilegū qͥ audeā aliqͥd in veteribus libris adde̓. mutare. corrigere. Aduerſus quainuidiā duplex cauſa me ꝯſolat̉: qd̓ ⁊ tu qͥ ſūmſacerdos es fieri iubes ⁊ veꝝ nō eſſe qd̓ variatetiā maledicoꝝ teſtīonio cōprobat̉. Si .n. lati
nis exemplaribꝰ fides ē adhibꝰtot ſūt exēplaria pene qͦt codiceseſt querenda de pl̓ibꝰ: cur nō adreuertētes: ea q̄ vel a vicioſis indicta: vel a p̄ſumptoribus īperitiuerſius: vl̓ a librarijs dormitātibuta ſūt: aut mutata corrigimꝰ. Neqꝫ ꝟo egveteri diſputo teſtō. qd̓ a. lxx. ſenioribꝰ in grecā linguā ꝟſuꝫ: tercio gradu ad nos vſqꝫ ꝑuēitNō quero qͥd aquila: qͥd ſymmachꝰ ſapiāt:re theodotiū inter nouos ⁊ veteres mediꝰ īcedat. Sit illa vera interp̄tatio quā apoſtoli ꝓbauerūt. De nouo nūc loquor teſtō: qd̓ grecuꝫ eēnō dubiū ē: excepto apoſtolo matheo qͥ priiin iudea euangeliuꝫ xp̄i hebraicis lr̄is edidit.Hoc certe cum in noſtro ſermone diſcordat: ⁊diuerſos riuulorū tramites ducit: vno de fōtequerēdus eſt. Pretermitto eos codices qͦs aluciano ⁊ heſitio nūcupatores paucoꝝ hominū aſſerit ꝑuerſa ꝯtētio: qͥbus vtiqꝫ nec in veteri inſtrumēto poſt. lxx. interp̄tes emendare qͥdlicuit: nec in nouo ꝓfuit emēdaſſe: cū multarūgentiū linguis ſcriptura an̄ trāſlata doceat falſa eē q̄ addita ſunt. Igit̉ hec pn̄s p̄fatiunculapollicet̉ qͣtuor tm̄ euāgelia: quoꝝ ordo eſt iſteMatheus: marcus: lucas ioh̓es codicuꝫ grecoꝝ emēdata collatiōe: ſꝫ veterū q̄ ne multuꝫ alectionis latine ꝯſuetudine diſcreparēt: ita calamo īparauimꝰ vt his tm̄ q̄ ſenſū videbanturmutare: correctis reliqͣ manere pateremur vtfuerāt. Canones qͦꝫ quos euſebius ceſarienſisep̄s alexandrinū ſecutus āmoniū in decē nūeros ordinauit: ſicut in greco hn̄tur exp̄ſſimusQd̓ ſi qͥs de curioſis voluerit noſſe q̄ in euangelijs vel eadē vel vicina vel ſola ſit eoꝝ diſtīctiōe cognoſcet. Magnus ſiquidē hic in nr̄iscodicibus error inoleuit: dū qd̓ in eadē re alius euāgeliſta plus dixit in alio: qꝛ minus putauerīt addiderūt: vel dū eundē ſenſū aliꝰ aliter exp̄ſſit: ille qͥ vnū e qͣtuor primū legerat adeius exemplum ceteros qͦꝫ eſtimauerit emendandos. vn̄ accidit: vt apd̓ nos mixta ſint oīa⁊ ī marco plura luce atqꝫ mathei. Rurſū ī matheo plura iohānis ⁊ marci ⁊ ī ceteris reliqͦrūq̄ in alijs ꝓpria ſūt īueniant̉ Cū itaqꝫ canoneslegeris qͥ ſubiecti ꝯfuſionis errore ſublato ⁊ ſimilia oīm ſciēs: ⁊ ſingulis ſua queqꝫ reſtituesIn canone pͥmo cōcordāt qͣtuor: matheꝰ: marcus: lucas: iohānes. In ſecūdo tres: matheꝰmarcꝰ: lucas. In tercio tres. matheus: lucasiohānes. In qͣrto tres: matheꝰ: marcꝰ ioh̓esIn qͥnto duo: matheꝰ: Lueas. In ſexto duo:matheꝰ: marcꝰ. In vij. duo: matheus: ioh̓esIn. viij. duo: lucas: marcꝰ e In nono duo: lucas: ioh̓es. In. x. ꝓpͥa vnuſqͥſqꝫ q̄ nō hn̄tur inalijs edider̄t. Singul̓ ꝟo euāgelijs ab vno īcipiēs vſqꝫ ad finē libroꝝ diſpar nūerꝰ accreſcit
homīs generatio. in facie bouis paſſio. in facie leonis. reſurrectio. in facie aquile aſcēſio: qꝛ licet p̄dicta ab oībꝰ euāgeliſtis ꝯſiderent̉: qͥlibet tn̄ illoꝝ circa vnū pͥncipalit̓ v̓ſat̉vt ſupra declaratū ē. Similit̓ in p̄dictis faciebꝰ denotaturꝯnexio euāgelioꝝ. ⁊ id̓o illa qͣtuor capita erāt ī vno corꝑecōiūcta. ⁊ ꝑ ꝯſequēs ꝓcedēte vna facie alie ſeq̄bant̉. qꝛ qd̓in vno euāgelio narrat̉. ꝑ alia tria euāgelia ꝓbat̉. qꝛ ibideꝫfactū vel ꝯſimile narrat̉: ſicut Iohānes euangeliſta ſolusnarrat illuīationē ceci nati. alij aūt narrāt de multis alijscecis illuīatis: quod ē eiuſdē ptātis. Similiter in p̄dictisfaciebus apparet ordo euāgelioꝝ. ſic eniꝫ ſtabat illud corpus habēs qͣtuor facies in aſpectu ꝓphete: ꝙ facies hominis erat ſibi directe oppoſita. facies leonis ad dexterā ꝑtēilliꝰ animalis. facies aut bouis ad ſiniſtrā. caput aquile inꝑte poſteriori. qꝛ tn̄ collū aquile ē longius. ideo ſuꝑeminebat ceteris. id̓o dicit̉ facies aquile deſuꝑ ip̄oꝝ qͣtuor. Iſtoergo mō ordinant̉ euāgelia. qꝛ pͥmo ponit̉ euāgeliū Nathei: ſicut facies homīs primo opponabat̉ aſpectui ꝓphete. ⁊ ſecūdo loco euāgeliū Marci. qꝛ dextera ꝑs prior ē qͣꝫſiniſtra. ⁊ tercio euāgeliū Luce. ⁊ quarto euāgeliū Iohannis. qͥa facies aquile erat in poſteriori parte: ⁊ hoc ē qd̓ dicitur Ezech̓ .j. Similitudo vultus eoꝝ facies homīs. ⁊ facies leonis a dextris ip̄orum quatuor: ⁊ facies bouis aſiniſtris ip̄oꝝ quatuor. Et facies aquile deſuper ipſorumquatuor. Scd̓m eniꝫ ordinē euāgelioꝝ ponitur hic ordoiſtarū facieꝝ. Igit̉ quia euangeliū Nathei qd̓ pͥmo locoponit̉ in facie homīs figurat̉. iō de ip̄o pōt dici. an̄ faciemhomīs ſimilitudo alterius hominis. homo eī eſt animalrationale manſuetū ⁊ ciuile. ⁊ id̓o ſignificat Natheū euāgeliſtā qͥ vixit rationabiliter māſuete ⁊ ciuiliter. nō ciuilitate pollitica: ſꝫ illa ciuilitate qͣ efficimur ciues ſanctoꝝ ⁊ domeſtici dei: ſuꝑedificari ſuꝑ fundamētū apoſtoloꝝ ⁊ ꝓphetarū. ẜm ꝙ dicit apoſtolus ad Eph̓. ij. Dicit igit̉ ante faciēhominis. qͥa ante ꝯſiderationē euangeliſte Nathei ſicutobiectuꝫ ꝓprium eſt poſita ſimilitudo alterius hominis.id eſt xp̄i: cuiꝰ p̄cipue cōſiderat humanitatem. ⁊ bene dicitur xp̄s alter homo. quia fuit alter ab omnibꝰ alijs hominibus. quia om̄es alij ꝓceſſerunt de radice peccati. iſte autē ſolus innocēs: ꝑ quē ad iuſticiā ſunt alij reducti ẜm ꝙſcribitur ad Roma. v. Sicut pater per vniꝰ hominis inobedientiā pctōres cōſtituti ſunt multi: ita ꝑ vniꝰ obedientiā iuſti cōſtituent̉ multi: hic in pn̄ti inchoatiue per gratiā⁊ in futuro per gloriam que eſt gratia cōſummata.¶ Explicit prohemium.
a iij