Prologus

Ediſtinximus. Ac primū deeſaīa ſciēdū ꝙ ī ẜmone ſuodiſertꝰ ſitˢ quippeⁿ vt vir nobil̓ᵈ ⁊ vrbane elegātie:ᵖ nechn̄s quicꝙͣ ī eloquio ruſticitatis admixtum.q Un̄ᶠ acciditˢ vt p̄ ceterisᵗ florē ẜmonis eius trāſlatō nō potuerit ꝯſeruareˣ Deinde etiaꝫhoc adijciēdūʸ ꝙ nō tāᶻ proph̓a dicēdus ſit ꝙͣᶻ euāgeliſta.ª Ita eniꝫ vniuerſa xp̄ieccl̓ieqꝫ myſteria ad liqͥdūꝓſecutꝰ ēᶜ vt nō putes eū defuturo vaticinariˢ ſꝫ de p̄teritis hyſtoriā texē.ᵉ Undeconijcioᶠ noluiſſe tūc tēꝑisſeptuaginta interp̄tes fideiſue ſacramētaᵍ ꝑſpicue ethnicis ꝓdē: ne ſanctū canibus ⁊ margaritas porcꝭ darētᵏ q̄ˡ cuꝫ hanc editionē legeritis ab illisᵐ anīaduertetꝭ abſcondita. Nec ignoro quāti laboris ſit ꝓph̓as

intelligereº nec facile quēpiam poſſe iudicare de interpretationeᵖ niſi intellexeritqante q̄ legerit. Nos quoqꝫ patereᵍ morſibꝰ plurimorum: qui ſtimulante inuidiaᵛ quodˣ ꝯſequi nō valētdeſpiciunt.ᶻ Sciēs ergo etprudēsª in flamā mitto manūᵇ ⁊ nihilominus hoc a faſtidioſisᵉ lectoribus precorvt quōᵉ greci poſt ſeptuaginta trāſlatores aquilā ⁊ſymmachū et theodotionēflegūtᵍ vl̓ ob ſtudiū doct̓neſue vl̓ vt ſeptuagīta magꝭex collatōe eoꝝ intelligantſic ⁊ iſtiˡ ſaltē vnūᵐ pꝰ priores hr̄e dignētur interp̄tē.LLegant prius ⁊ poſtea deſpiciant: ne videātur nōᵖ exiudicio: ſed ex odij preſumptione ignorata damnare.¶ Prophetauit autem Eſaias in hieruſalēʳ ⁊ in iudea

t ¶ Florem ſermonis eius .i. ornatuꝫquē hꝫ ī hebreo ⁊c̄.v ¶ Tranſlatō nōpotuerit ⁊c. In latino. Sic reſpōdetad antipophoramque poſſꝫ ei fieri ꝙͥre .ſ. ſua trāſlatō nōhabet tantuꝫ ornitum librorum quātū habet ipſum hebraicū. multa eniꝫbene ſonant ī vnalingua que non itabn̄ iōnant ſi aaliam linguā fuerinttranſlata.x. ¶ Dcinde ⁊c. Precedēti ꝓph̓e cōmendatione.y ¶ Ꝙ non tam .i.intantū. z ¶ Propheta dicendus ſit qͣꝫ. l. quantū etiaꝫ.z ¶ Euāgeliſta. q. d. quia iā facta manifeſte narrat: magꝭdicendus eſt euangeliſta qͣꝫ ꝓpheta: qui ſub enigmate etobſcure veritatē futurā prenūciat. a ¶ Ita em̄ vniuerſa xp̄i ⁊c. i. clare ⁊ expreſſe. b ¶ Proſecutus ē. ſcribēdoc ¶ Ut nō eū ⁊c. i. ꝓphetare. d ¶ Sed de p̄teritis ⁊c. i.conſtruere vel ordinare: Eſa. ix. Paruulus em̄ natus eſtnobis: et filius datus eſt nobis. Ecce qͣꝫ exp̄ſſe p̄dicat dexp̄o. Itē de eccl̓ia dr̄ Eſa. x. c. Uinea facta eſt dilecto ⁊c̄.e ¶ Unde cōijcio .i. opinor vel quibuſdā coniecturis perpendo f ¶ Noluiſſe tūc tꝑis ⁊c̄. i. trinitatis. incarnatōnis ⁊ paſſionis ſecreta myſteria. g ¶ Perſpicue ethnicꝭid ē gētilibus qͦ erant in egypto quādo tranſtulerunt.h ¶ Prode̓ al̓s pādere .i. manifeſtare. vide ī opuſcl̓o d̓ vocabulis biblie vbi exponit̉ ethnicus. i ¶ Ne ſanctū cauibus ⁊c. Math̓. vij. k ¶ Que. ſacramēta o paula ⁊ euſtochiuꝫ l ¶ Animaduertitis abſcōdita .i. de induſtriaomiſſa ab illis. lxx. interp̄tibus. m ¶ Cthanc editōemlegeritis .ſ. in qua exprimūtur. vn̄ Eſa. ix. vbi. lxx. tranſtulerāt magni conſilij angelus. Hieronymus tranſtulit ſicut erat in hebreo: ⁊ vocabitur nomen eius admirabilisconſiliarius. deus fortis. pater futuri ſeculi. princeps pacis. Itē multa omiſerunt vel obſcure tranſtulerūt: ſicutpatet in epiſtola ad Deſideriuꝫ ſuprapoſita. n ¶ Necignoro ⁊c̄. ꝑ hoc inſinuat ſe multū laboraſſe. In iſta trāſlatione hoc dicit: quia prius oportuit eū addiſce̓ hebraicū anteqͣꝫ ꝓphetaꝝ plenū habuerit intellectū: ⁊ ſic multūlaborauit in addiſcendo hebraicū ⁊ tranſferendo poſteain latinū. o ¶ Nec eſt facile vtrum ſit vera: falſa: cōpleta aut diminuta. p ¶ Niſi intellexerit. ꝓphetas ẜm lin-

Aegātie. quaſi diceret: ſicut vrbani excelſūt rurales ī eloquentia ⁊ curialitate: ſic eſaias habet preeminentiā eloquij pre ceteris ꝓphetis. p ¶ Nec habens quicqͣꝫ ⁊c.Nullā em̄ incompoſitionem vel inordinatione habet inſuis verbis. ſed ſemper ordinate loquitur et ornate. qUnde quia .ſ. ita diſerte et ornate loqͥtur in hebreo.r ¶ Accidit. hoc qd̓ſequitur.s ¶ Ut pre ceterisꝑphetis

guagiū hebreū. q ¶ Ante que legerit. tranſlatos inlatinū. Per hͦ reprehēdit quoſdā emulos: qͥ rep̄hēdebant eius tranſlationē: non intelligentes hebraicā veritatē. r ¶ Nos quoqꝫ patere. id eſt expoſitos eſſe.s ¶ Morſibus .i. detractionibus.t ¶ Plurimoꝝ.mihi inuidētiū.v ¶ Qd̓ .i. cuiꝰſententiam velintellectū..x ¶ Conſeq̇ nōvalent .i. nequeunt habere veladipi ſci.y ¶ Deſpiciuntqͣi maledictuꝫ:z ¶ Sciens ergo. i. ſcienter etprudēter.a ¶ In flamaꝫmitto manuꝫ .i.expono me periculo. ſcꝫ detractionibus emuloꝝ. et vr̄ allude̓facto Sceuole:qui cū vellet ſyllā romani imperij inimicū occide: occidit cinnā ꝯſortē ⁊ amicū ſuuꝫ. et qꝛ ſicerrauit: manuꝫtādiu in igne tenuit donec ꝯbuſta fuit. vl̓ ē vulgaris modus loquendi.b ¶ Et nihilominus ⁊c. i. tedioſis vel faſtidio plenis. c ¶ Lectoribus precor. qui faſtidiunt .i. horrent vel ſpernut tranſlationē meam. velquos tedet eā audire. Verſus. Faſtidit tēdet: faſtiditſpernit ⁊ horret. d ¶ Ut quomodo .i. ſicut.¶ Greci poſt. lxx. ⁊c. i. eoꝝ tranſlationes.f ¶Legunt. d̓ iſtis tribus inuenies ſupra in ſecundo ꝓlogo ſuper Vob circa principiū. Legūt inquā. gUel ob ſtudiuꝫ doctrine .i. exercitiū ingenij ſui: vel vtmulta legentes multa ſciant et doceant alios.h Uel vt. lxx. interpretum tranſlationē.i Magis ex collatione ⁊c. conferendo tranſlatōemtranſlationi: quia collatio pluriū magis valet ad melius intelligendū. k ¶ Sic ⁊ iſti. emuli mei vel lectores faſtidioſi. l ¶ Saltē vnū. non plures ſicut greci.m ¶ Poſt priores ⁊c. me .ſ. qui poſt eos qui de hebreotrāſtulerunt in grecū de hebreo tranſtulit in latinum.n ¶ Legant prius. editionem meam.o ¶ Et poſtea deſpiciant. ſi reprehenſibilem viderint.p ¶ Ex iudicio diſcretionis: ſed non ex odioſa preſumptione: vt fiatendiadis. q ¶ Prophetauit autē ⁊c.ihierl̓m. metropoli iudee. r ¶ Et in iudea. videt̉ hocſuperfluū. per hoc em̄ quod ſupra dixerat eū ꝓphetaſſe in hieruſalē: ſatis videtur dixiſſe euꝫ in iudea ꝓphetaſſe. Ad hoc dicenduꝫ ꝙ iudea quandoqꝫ dicitur tota terra promiſſionis. Vnde in psͣ. Notus ī iudea deus. quandoqꝫ dicitur terra duarū tribuum: Matheiij. g. Audiens autem ꝙ archelaus regnaret in iudea.quādoqꝫ ponitur ꝓ ſorte iude. ſecundo paralyp. xx. capitulo. O iuda ⁊ hierim nolite time̓ .i. ſors iude ⁊ ſorsbeniamin: in qua erat primo hieruſalē. et ſic accipitur