Druckschrift 
1 (1487)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Geneſis

habitationē aīalium ⁊ hmōi. Sapīa aūt diuina q̄ diſponit oīa ſuauiter ſic diſpoſuit. vt elementū aque ſeruandoſuā rotunditatē naturalē haberet centrū ſeꝑatū a cētroterre ⁊ vniuerſi. ſicut ẜm aſtronomos qui motꝰ ſyderuꝫdiligenter inueſtigarunt. centrum quorundam orbiumplanetarū eſt ſeꝑatū a cētro vniuerſi. vn̄ apud eos talesorbes dicūt̉ ecetrici ſeu egreſſe cuſpidis. vt in qͣrto almageſti. ⁊ in alijs locis illiꝰ libri ꝑtractat̉. Que quidē diuerſitas ſeu diſtātia vtriuſqꝫ centri .ſ. terre et aque abinuicēſic a deo ſunt diſpoſita. vt inde ſequerent̉ quinqꝫ ad ꝓpoſituꝫ ꝑtinētia. quoꝝ primū eſt ꝙ lꝫ ſint multe ꝯgregatiōesaquarū in diuerſis locis. tn̄ oēs aque q̄ ſub celo ſunt. ſūtad vnū locū ꝯgregate ꝓut deus diſpoſuit. nam quelibetaqua hꝫ equale inclinationē ad centrū elem̄ti aque. ſicutquelibet ꝑs terre ad centrū terre. ⁊ ſic habet̉ verus intellectus illius qd̓ dr̄. Congregent̉ aque ad locū vnū. hͦ ē dicere inclinent̉ aque oēs q̄ ſub celo ſunt ad vnū locū .ſ. advnū centrū ſeorſum a centro terre. ad qd̓ centrū cōgregētur aque ſicut ꝑtes terre ad centrū terre. q̄ quidē congregatio veritatē etiā habet in oībus cōgregatōibus aquaꝝſiue in fluminibꝰ. ſiue in ſtagnis. ſiue in ciſternis. ⁊ hmōi.nam oēs aque vbicūqꝫ ſint hn̄t inclinationē ad centrumaque ad qd̓ fluunt ceſſante impedimēto. ſicut ꝑtes terreetiā ſi ſint in aere ⁊ extra terra ſuſpenſe ſemꝑ habent inclinationē ad ſuū centrū. Scd̓m qd̓ ſequit̉ ex p̄dicta diſtantia eſt ꝙ aqua nō tota cooꝑiat terrā ſed aliquā ꝑtemdimittat diſcooptam ꝓut requirit talis diſtantia centrorum abinuicē. et de hoc dicit in lr̄a. Et appareat arida. Sequit̉ terciū ex hmoi diſtantia centrorū ꝙ hec ꝯgregatio fuit a deo facta ꝑ certā legē ſeu diſpoſitionē in gyrovallantē abyſſos .ſ. multitudine aquarum. ꝓut lr̄a ſonatrouer. viij. ca. Qn̄ certa lege ⁊ gyro vallabat abyſſos. Quartū ſequit̉ ex p̄dicta diſtantia. ꝙ licet in ripa maris cōiter terra ⁊ aqua ſint equalis altitudinis. tn̄ ꝓcedēdo in mari ꝑ elongationē a terra mare ſemꝑ eſt altius terra. vn̄ in psͣ. lxviij. Ueni in altitudinē maris. ⁊ intantumqn̄qꝫ ꝓcedit̉ ꝙ mare eſt altius qͣꝫ montes in terra. et ſicintelligit̉ illud psͣ. ciij. Suꝑ montes ſtabunt aque. qꝛ altiores ſunt aque occeani. p̄ſertim ꝓcedendo verſus medium qͣꝫ montes terre. Sequit̉ quintum ex p̄dicta diſtantia ꝙ incedentes ꝑ terrā ad mare deſcendentes debēt dici ſicut in auctoritate p̄allegata. ⁊ in alijs qͣꝫ plurimis habet̉. Sil̓r ꝙ mare dr̄ eſſe ſeu fundari ſuꝑ terraꝫ. ꝓut legit̉in psͣ. xxiij. Ipſe ſuꝑ maria fundauit eum. Et vt p̄dictaclarius intelligant̉ ponit̉ hec figura que repn̄tat hec elementa .ſ. terram ⁊ aquam. tam prima eorum ꝓductioneqͣꝫ poſt aque congregationem. In qua figura licet corpꝰmathemathice conſideratū nō poſſit in ſuꝑficie plene repn̄tari tn̄ ſatis ſufficit recte imagināti. Sequit̉ figura.

N hac figura ſit a centrū terre qd̓ ē etiā centrūvniuerſi. ⁊ ſic ſpera terre. b. d. g. e. ſuꝑ centrū a.et ſit ſpera aque an̄ eius cōgregationē. m. n. o.ſuꝑ cētrū a. ſupra dictū qd̓ eſt cētru vniuerſi. nā aquaex ſui pͥmeua natura equaliter habebat circūdare terram. cū q̄libet ꝑs aque equaliter haberet inclinatōeꝫad centrū terre. qd̓ eſt centrū vniuerſi. Diſpoſuit aūtdeus ꝙ hec ſpera aque ꝯgregaret̉ ad vnū locum ſic vtarida appareret. Sit gͦ ſpera aque ſcd̓a .ſ. poſt hmōiiuſſione cōgregate vbi nunc eſt .ſ. c. d. e. q̄ quidē ſperaeſt equalis prime ſpere aque .ſ. m. n. o. Sit etiā centrūſpere aque poſt eius cōgregationē .ſ. qd̓ eſt ecentricuꝫvt dictū eſt. eo ꝙ diſtat ſeu egredit̉ a centro. a. qd̓ eſtcentrū vniuerſi. Interſecet ergo hec ſpera aque ſperāterre in duobus punctis ſeu locis .ſ. d. e. Patet igit̉ inhac figura primū intentū .ſ. ꝙ oēs aque vbicunqꝫ fuerint ſub celo ad ſperā aque ſunt virtualiter congregate. ⁊ ꝑ ꝯn̄s ad vnū locū. nam quelibet aqua habꝫ eqͥlēinclinationē naturalē ad ſpera ſeu cētrū ſui elemēti .ſ.aque. qd̓ eſt .ſ. etiā ſi ſint ſeꝑate in locis alijs vbi impediunt̉ ne poſſint fluere ad locū ſuū ſicut etiā ꝑtes terre vbicunqꝫ ſuſpēdant̉ ſeu detineant̉. ad ſperaꝫ terreſeu ad centrū terre habēt inclinationē naturalē. ⁊ hoceſt qd̓ dr̄. Congregent̉ aque ad vnū locū. vbi notāterdr. Que ſub celo ſunt. ad excludendū aquas ſuꝑioresq̄ nō intelligūt̉ ſub hac ordinatiōe. Patet etiā in hacfigurā ẜm intentū .ſ. ꝙ aqua nō totā cooꝑiat. terrā. ſedaliquā eius ꝑtem dimittat diſcooptā. nam arcus. d. eg. qui eſt in ſpera terre eſt diſcooꝑtus ab aquis. vt ptꝫin hac figura. qd̓ ẜm cōſmographos ē fere qͣrta ꝑs terrecteris ꝑtibus ip̄ius terre remanētibus ſub aqua cooꝑtis. vn̄ notāter dr̄. Uocauit deus aridā terram addriam terre cooꝑte aquis q̄ nō dr̄ arida. Patet etiā inhac figura terciū intentū .ſ. ꝙ hec ꝯgregatio fuit a deofacta ꝑ certā legē ſeu inſtitutionē qͥ deus vallauit .i. circūmuniuit in gyro. hoc ē in circuitu abyſſos .ſ. aquarūmultitudinē. naꝫ ꝑ gyrū ſeu ꝑ circuitū ſpericū. f. c. d. evallauit totā multitudinē aquarū virtualiter. ſic ꝙ q̄libet aqua q̄ ſub celo eſt ad hunc gyrū ex certa lege diuina habeat inclinationē cōnaturalē. ⁊ ſic habet̉ verꝰſenſus huius dicti. Certa lege ⁊ gyro vallabat abyſſosSil̓r ⁊ huius qd̓ dr̄. Circūdēdi mari terminū ſuū ⁊ ſimilium. Patet etiā quartū intentū in hac figura .ſ.ꝙ licet in ripa maris terra ⁊ aqua in eodem loco ꝯcurrunt. vtputa in. d. ꝓcedendo tn̄ in mari ꝑ elōgationēa terra mare ſemꝑ eſt altius terra. qd̓ ſic pꝫ. nam ſi ꝓcedat̉ a loco. d. in quo cōcurrunt aqua ⁊ mare. vt dictum eſt ꝑ elongationē a terra vſqꝫ ad aliquē locū. vt.puta locu. c. qui eſt in ſuꝑficie maris. tunc. c. eſt locusaltior qͣꝫ. d. nā ſi ꝓtrahat̉ linea ab. a. qd̓ eſt cētrū terreſeu vniuerſi vſqꝫ ad. c. talis linea interſecabit ſuꝑficiēterre in aliqͦ loco. ⁊ ſit verbi gra in. b. ⁊ cum. a. d. ⁊. a. b.ſint equales. qꝛ ꝓcedunt a centro ad circūferentiā ſequit̉ ꝙ linea. a. c. eſt maior ꝙͣ linea. a. d. ⁊ ꝑ ꝯn̄s. c. locꝰeſt altior. d. qꝛ magis accedit ad circūferentiā vniuerſi ꝙͣ. d. Et qꝛ diamētrū elemēti aque eſt in magna quātitate maius qͣꝫ diamētrū terre. vtputa in decuplū. vtdictū eſt. ſequit̉ ꝙ tantū poſſet ꝓcedi ꝑ elongationeꝫa terra ꝙ ſit mare ibi altius qͣꝫ mōtes in terra. naꝫ motes qͣꝫtūcunqꝫ alti nullā ꝓportionē ꝑceptibilē habentꝑ cōꝑationē ad orbem terre. vt ptꝫ in ecclypſibus lunaribus in quibus ex quātitate vmbre a terra cauſatecōmenſurat̉ certitudinaliter quātitas eclypſis nullamentione facta de vmbra montiū rōne p̄dicta. Idemetiā pꝫ in ꝯmēſuratōne dierū ⁊ noctiū in q nō fit aliqͣmētio de altitudine montiū. ac ſi eſſet terra ſperica penitus. ⁊ ſic intelligit̉ illud psͣ. Suꝑ mōtes ſtabūt aqͣ .ſ.ꝙ altiores ſūt aqͣ occeani ꝓcedēdo ꝟſus mediū ꝙͣ mōtes t̓re. Seqͥt̉ qͥntū intētu .ſ. ꝙ incedētes ꝑ t̓rā ad mare deſcēdere dicunt̉. ſic̄ pꝫ in aucͣtate p̄al̓. ⁊ in alijs qd̓ſic ptꝫ. nā aſſignet̉ aliqͥs locꝰ in ſuꝑficie t̓re diſcooꝑtecitra ripā. ⁊ ſit. g. ⁊ ſic ꝓtrahat̉ linea a cētro aq̄ qd̓ e. f.vſqꝫ ad punctū. g. tūc talis linea interſecabit ſuꝑficiē