Geneſis

aque in aliquo loco. et ſit verbi gratia in puncto h. ettunc cōſtat ꝙ linea .f. g. eſt maior ꝙͣ linea .f. h. ⁊ ꝑ ꝯn̄slocus. g. reſpectu .ſ. qd̓ eſt cētrum aque eſt altior qͣꝫ locus. d. vbi eſt ripa. vt ptꝫ manifeſte. ⁊ ſic ptꝫ rō quareaque vbicunqꝫ ponant̉ in terra naturaliter deſcendēdo fluunt ad mare. niſi impediant̉. iuxta illud Eccl̓. j.Omnia flumina intrant in mare. Et ex hoc ſequit̉ ꝙincedentes ꝑ terram ⁊ mare deſcendentes debent dicivt ſupra allegatum eſt. nam cōi modo loquendi locaterre a quibus aque fluunt dicunt̉ ſuperiora reſpectulocorum ad que fluunt. Patet etiam in hac figura ꝙterra dr̄ fundari ſuꝑ mare. vt in psͣ. xxiij. Quia ipſe ſuper maria fundauit eam. Terra em̄ habitabilis .ſ. d.g. e. ſuꝑ elemētum aque fundat̉. altior em̄ eſt reſpectuſ. qd̓ eſt centrum aque ꝙͣ tota ſpera aque poſt eius cōgregationem. ⁊ eadem rōne d̓r̄ eſſe terra ſuꝑ flumina.nam flumina a terra deſcendunt in mari. vt dictuꝫ eſttanqͣꝫ a ſuꝑiori loco ad inferiora. Ex quibus bn̄ conſideratis pōt haberi verus intellectus ſcripturarū q̄ decōꝑatione aque ad terrā quo ad ſitū tractant. q̄ diuerſimode ab aliquibus expoſitoribus exponunt̉. Patꝫetiā ex ſupradictis ꝙ terrā eſſe diſcooꝑtaꝫ ẜm aliquāꝑtem ab aquis mō p̄dicto nulli pōt attribui niſi ptātiet ordinationi diuine. vt ſcriptura in multis locis teſtat̉. Un̄ Hiere. v. ca. Me ergo nō timebitis ait dn̄s.et a facie mea nō delebitis. qui poſui arenā terminummari. Ex quo patet hoc ꝑtinere ad oīpotentiam diuinam ſolū. Sil̓r ⁊ ad eius ineffabilem ꝓuidētiam q̄ diſponens oīa ſuauiter locū dedit aquis miro modo cōnaturale. ne vlterius terrā cooꝑirent. iuxta illud psͣ.ciij. Terminū poſuiſti quē nō tranſgredient̉. nec conuertent̉ oꝑire terrā. ⁊ hoc eſt ſatis manifeſtū. nam licꝫexiccatio ſuꝑficiei terre aliquo modo poſſit cauſari exactione ſolis deſiccantis ⁊ hmōi. mutatio tn̄ ſeu ſeparatio centri aque a loco ſibi in prima ꝓductōe debitoad aliū locū diſtantē nō p̄t cauſari niſi a deo qui ſoluseſt inſtitutor nature. In hoc em̄ ꝙ deꝰ dixit. Congregent̉ aque ⁊cͣ. modo p̄dicto. dedit deus aliā naturaleꝫinclinationē ab illa qͣꝫ in primordio habuerant vt ſupra expoſitū eſt. ⁊ ideo rōnabiliter hmōi congregatioaquarū fuit facta anteqͣꝫ ſol fieret. vt innueret terraꝫeſſe diſcooꝑtam nō ꝑ exiccationē ſolis vt quidā erronee putant. ſed iuſſione diuina. Idē pꝫ ex mō loq̄ndiſcripture in hoc loco. Non em̄ dixit. deſiccent̉ aque q̄ſunt ſuꝑ terrā. vt appareat arida. ſꝫ dixit. Congregent̉aque. Quanta aūt ſit diſtantia vnius centri ab alterovalde difficile eſſꝫ humanitus inueſtigare. ſed ſufficitꝙ tanta eſt diſtantia quāta requirit̉ ad hoc vt p̄dictainde ſequant̉. pōt etiā ꝓbabiliter opinari non tn̄ certitudinaliter ꝙ centrū aque elementi ſit idem cū ecentrico lune. eo ꝙ elementū aque ꝓut exꝑimur ſequiturmotum lune ẜm fluxū ⁊ refluxum.De oꝑe quarte diei.¶ Circa ꝓductione luminariū et ſtellarū varie ſuntobi. ſicut ⁊ circa multa alia in hoc capl̓o contenta. ẜmtn̄ expoſitionē quā ſequar luminaria et ſtelle fueruntquarta die ꝓducta deo ꝑ creationē in ſuis ꝓprijs ⁊ ꝑfectis formis. quas formas ſequunt̉ ꝓprietates ⁊ virtutes q̄ exprimunt̉ in lr̄a. ⁊ alie q̄ ibi non ſunt exp̄ſſe.cum ſacra lr̄a in hoc loco nō tradat niſi illa q̄ viſui ſerſenſui hoīm cōiter ſubiacent. vt dictū eſt. huic em̄ ſnīelr̄a valde cōſonat. cum dicit. Fiant luminaria. eo mōquo dixerat. Fiat lux. nō em̄ dixit. Producant celi luminaria. vel nubes lucida ꝓducat ſolem. vel aliquidhmōi. in quo denotaret̉ ipſa fuiſſe ex aliquo facta. necetiam dicit in eis eſſe aliquid informe qd̓ ꝑficeret̉. ſedſimpl̓r in primo eorū fieri explicat eorū ꝓprietates. vtlr̄a plane teſtat̉. Circa ꝓprietates aūt eorū attendendum ꝙ nō oēs ꝓprietates luminariū ⁊ ſtellarū etiamſenſibiliuꝫ hic exprimunt̉. ſed illa q̄ humane vtilitatimanifeſte deſeruiunt. in quibus etiaꝫ dr̄ia inter lucemprima die factam ⁊ lucē luminariū innuit̉. vn̄ de pͥmaꝓprietate dicit. Diuidant diem a nocte. in quo on̄dit̉

quedā differētia int̓ hanc diuiſionem diei ⁊ noctis. ⁊ illāde qua fit mentio in prima die. nam ibi non dr̄ ꝙ lux diuideret inter diem ⁊ noctem. ſeu lucē a tenebris. ſꝫ ꝙ deusdiuidit eo ꝙ illa lux nō habebat ꝓprium motum de ſe. ſedꝑ diffuſione ⁊ contractionē a deo factā dies diuidebat̉ anocte. vt dictū fuit ẜm Baſyl̓. ſed luminaria q̄ habēt motum a ſe ẜm naturā a deo ſibi collatā ꝓprie diuidūt interdiē ⁊ noctē. vn̄ dixit. Fiāt luminaria ⁊c̄. vt diuidāt diē acnoctē. ¶ Et notandū ꝙ licet dies ſit ꝓprie latio ſolis ſuꝑterrā. tn̄ quelibet planēta ⁊ ſtella habet ſuū ꝓpriū dieꝫ .i.cum ipſa ſuꝑ terra fert̉. ⁊ noctē econuerſo. ⁊ ideo nō ſimpliciter dicit de ſole vt diuidat diē ac noctē. ſed etiā de oībus dicit vt diuidant. Scd̓a ꝓprietas eſt cū dicit. ſint inſigna qd̓ cōiter exponit̉ inqͣꝫtum ex luminaribus celi accipit̉ ſignificatio pluuioſi tꝑis vel ſereni. q̄ ſunt aptā diuerſis negocijs. qd̓ nō ſic intelligendū eſt. vt ꝑ luminariaet ſtellas cōiter accipiāt̉ ſigna ſerenitatis vl̓ pluuie cuiuſlibet tēꝑis ſequentis. qꝛ hoc ꝑtinet ad aſtrologos. qui dehis p̄noſticatōnibus intendūt. non aūt ad ppl̓m rude cuimoyſes loquebat̉. ⁊ etiā ipſi aſtrologi ſepe fallunt̉ in p̄noſticando. ſed hoc intelligi debet ẜm quandā generalitatem ſignificandi. vt cum cognoſcit̉ ꝙ ſole exn̄te in ꝑteſeptētrionali. ſeu in ſignis ſeu mēſibus hmōi calor vigetvt in pluribus. ⁊ pluuie diminuunt̉. ⁊ ecōtra de meridionalibus. ⁊ hoc cōiter intelligit̉ a popularibus qui cōiterdicunt talem menſem eſſe calidum et talem temꝑatumeſſe ⁊ hmōi. qd̓ veritatem habet in pluribus. q̄ quidē noticia eſt magne vtilitatis in cultura terre. vt eſt manifeſtum. Si autem intelligat̉ ꝑ hoc ꝙ dr̄ ſigna. ꝙ de hmōi luminaribus ⁊ ſtellis poſſunt accipi ſignā aliorū euentuū.talis intellectus etſi forte aliquid cōtineat veritatis. nontn̄ ẜm primā ſignificationē lr̄alem. q̄ de primaria ſignificatione lr̄e ẜm cōem modum intelligēdi accipit̉. ⁊ de talibus ſignis intelligit̉ illud hiere. x. A ſignis celi nolite metuere qͥ gentes timent. Et pꝫ ꝙ hec ꝓprietas nō ꝑtinebatad lucem prima die factam. Alia ꝓprietas luminariū advtilitatem hoīm exprimit̉ cuꝫ dicit. vt ſint in tꝑa. Pro qͦattendendum ꝙ nō dicit vt ſint in tp̄s. vt ſic intelligeret̉de tꝑe ſimpliciter ſumpto. qd̓ factum eſt cum primo motu in prima die vt dictum eſt. ſed dicit in tꝑa. vt intelligatur de viciſſitudine temporuꝫ ex qua faſtidium tollit̉. vn̄in hymno. Et temporū das tempora vt alleues faſtidiū.et valitudo etiam conſeruat̉. ⁊ neceſſaria victui oriunt̉.vt patet ꝑ experientiam. quod etiam lune videt̉ ꝑtinereque ẜm quatuor aſpectus quos habet ad ſolem diuerſasinfluētias etiam ſenſibiles cauſat. vnde psͣ. ciij. Fecit lunam in tempore. Alia ꝓprietas ad vtilitatem hominumeſt menſuratio durationis rerum temporalium ⁊ negociorum de quo dicit. Et in dies ⁊ annos. ꝑ hoc enim quelibet duratio temporalis menſurabilis eſt tam p̄terita ꝙͣfutura ẜm certitudinem. vel ſaltem eſtimationem. quodnō ꝑtinet ad lucem prima die factam. p̄ſertim cum nondurauit niſi ꝑ tres dies. Alia ꝟo ꝓprietas maxime vtilitatis eft. vt illuminent ſuꝑ terram. qd̓ eſt neceſſarium ꝙͣtūad viſum. qui eſt directiuus in oꝑibus ⁊ maxime vtilis ēad cognoſcēdas rern̄ differētias. vt in. j. Metaph̓. qd̓ nōꝑtinebat ad lucem prima die factam. que nō legit̉ illumiuaſſe terram. qꝛ ex ſui tenuitate nō poterat ad hoc attingere. Et ex hoc etiā ſequit̉ illam lucem nō habuiſſe aliasvtilitates p̄dictas q̄ omnes ꝓueniunt mediante illuminatione luminariū ⁊ ſtellarum ſuꝑ terram. Et vt ſummarie includeret alias ꝓprietates luminarium et ſtellarumque eſſent quodammodo inenarrabilia dicit. vt p̄eſſentdiei ⁊ nocti .ſ. ꝑ poteſtatem influēdi ſuas ꝓprias imp̄ſſiones. vn̄ ⁊ in psͣ. cxxxv. de hac materia dicit. Solem in poteſtatem diei. lunā ⁊ ſtellas in poteſtatē noctis. qꝛ mediātibus radijs influunt. ⁊ ideo ptās diei p̄cipue attribuit̉ſoli. cuius radij in die ceteros obumbrat. ptās ꝟo noctislune ⁊ ſtellis attribuit̉. q̄ de nocte clarius irradiāt. Et notandum ꝙ moyſes in hoc loco cauſam ꝓductionis luminarium aſſignat ſolum ẜm ꝙ ſunt facta ad vtilitatē hoīmvnde Deut. iiij. de eis dicit̉. Que creauit dn̄s deus tuusin miniſterium cunctis gentibus. ſed ex hoc non tollitur