Geneſis

tum. fiant luminaria. Si aūt contra hoc dicat̉ ꝙ ſi ſicſcriptura debuiſſet vti in illis verbo creatōis vt intelligerent̉ talia de nihilo fieri ſeu ꝓduci. Dicendū ꝙ hocnō requirit̉ ẜm opi. Criẜ. ſupradictā quam hic ſequimur. nam in hoc ꝙ dixit Creauit deus celū ⁊ terrā. intelligunt̉ oīa celeſtia et terreſtria in ꝓceſſu ſex dierū adeo immediate creari. p̄terqͣꝫ illa de quibus in lr̄a aſſignat̉ ipſorū materia. vt iam dictū eſt. Si aūt querat̉de hoc qd̓ ſequit̉. Et fecit deus firmamentū. quō hēatintelligi cum em̄ dr̄ de deo in psͣ. Ipſe dixit ⁊ facta ſūtcum dixiſſet. Fiat firmamentū. ſtatim debuiſſet dicere. ⁊ factū eſt ita. ſicut in luce prima. Dicendū ꝙ qꝛ fieri qn̄qꝫ importat acquiſitioneꝫ alicuius diſpoſitionisaccidetalis in re facta. ꝓut in poſtilla deducit̉. idcircovt denotaret ſcriptura firmamentū in ſua prima ꝓductione fuiſſe a deo ẜm oēs ſuas qualitates accidentales ꝑfectum. iō ſubdit̉. Fecit deus firmamentū. Ideꝫeſt dicenduꝫ de luminaribus cum dicit. Fecitqꝫ deusduo magna luminaria. de luce aūt nō ſic. nam lꝫ lux inprima die eſſet facta ꝑfecta qͣꝫtum ad hoc ꝙ deus ꝑ eādiuideret diem a nocte. nō ſimpl̓r tn̄ fuit ꝑfecta ſicutlux luminariū. vt infra patebit. ⁊ iō de ea nō dr̄. Et fecit deus lucem. ſicut dixit fecit deus luminaria. Circaſcd̓m principale attendendū eſt ꝙ lꝫ de aquis ſuꝑioribus multe ſint opiniones ſanctorū doctorū ſemꝑ ſalua aucͣtate ꝓſeq̄ndo in hoc loco q̄ ſupradicta ſunt. dicēdū eſt ꝙ corꝑa dyaphana ſub noīe aquarū intelligūtur ꝓpter cōformitatē ꝑſpicuitatis. vn̄ ⁊ pͥmū mobileeadē ſil̓itudine aqueū dr̄ ſeu cryſtallinū. vn̄ mgr̄ in lr̄ade aquis ſuꝑioribus dicit ꝙ nō vaporali tenuitate. ſedglaciali ſoliditate ſuſpēdunt̉ ne labant̉. ſed qꝛ primūmobile ⁊ cetera corꝑa celeſtia maxime obediunt motori. ſicut aqua inter oīa corꝑa viſibilia mixta hoc habęt. idcirco potiꝰ noīat̉ noīe aque in ſcriptura qͣꝫ noīecryſtalli. iuxta illud psͣ. ciij. Qui tegis aquis ſuꝑioraeius. nō ergo mere ęquiuoce ſuꝑiores ⁊ inferiores aq̄dicunt̉. ſed qd̓āmō qͣi analogice. Et notandū ꝙ hmōifirmamentū .ſ. celū ſydereū diuiſit aquas ſuꝑiores abaquis inferioribus. nō ſolū ẜm locum. ſꝫ etiā ẜm quaſdam ꝓprietates eſſentialiter ꝯſequētes motu earū ꝓut mgr̄ Bonauentura ſuꝑ. ij. di. xiij. hoc videt̉ dicere.Aque em̄ ſuꝑiores .ſ. celum cryſtallinū ſeu aqucuꝫ eſtprimuꝫ mobile. qd̓ vniformiter ⁊ ꝯtinue vnico motumouet̉. ẜm quē reuoluit̉ totum celum motu diurnomaxīe vniformi. Aque ꝟo inferiores .ſ. elemētares mouent̉ multipl̓r ⁊ difformiter ẜm qd̓libet genus motꝰſicut mutatōis ⁊ alteratōis ⁊ hmōi. firmamentū ꝟo .ſ.celū ſydereū ꝑticipat ꝓprietatē pͥmi mobilis inquātūeſt immune ab alia mutatōe quacūqꝫ. p̄terqͣꝫ ẜm ſitūimꝑfecte tn̄ attingit vniformitatē motus primi mobilis. eo ꝙ celū ſydereū ẜm diuerſos orbes ꝗs continetmotū variabilē habet. ꝑticipat etiā hoc firmamentiqd̓āmo ꝓprietatē inferiorū aquarū nō formaliter ſꝫ efectiuę. inquantū habet virtutē cauſandi diuerſitatēgeneratōis ⁊ corruptōnis ⁊ cuiuſcūqꝫ alteratōnis ſeumutatōis ꝑ acceſſum ⁊ receſſum ꝑ diuerſas ſtellarumſeu conſtellationū influentias. vn̄ hoc firmamentū ſiintellectū qͣſi medium inter p̄dictas aquas ⁊ qd̓āmōꝑticipans vtriuſqꝫ ſil̓itudine extremorum diſtinguitaquas ab aquis. Alij ꝟo dicunt .ſ. ꝙ firmamentuꝫ dieſcd̓a factū intelligat̉ illa ꝑs aeris q̄ ꝯdenſat̉ in nubeset dr̄ firmamentū ꝓpter ſpiſſitudine acris in ꝑte illa. ſꝫqꝛ hec expoſitio lꝫ ab Aug. ſuꝑ Gen̄. cōmendet̉ inqͣꝫtum nihil dicit ꝯtra fidē. ⁊ qd̓ ꝓponit ꝓmpto documēto credi pōt qꝛ tn̄ remota videt̉ a planiori ſenſu lr̄aliẜm quē tradit̉ plane ꝙ in quarta die poſuit deus luminaria ⁊ ſtellas in firmamento celi. idcirco prima expoſitio videt̉ verior. Ꝙ aūt ſequit̉. Vocauit deus firmamentum celum. intelligendū eſt ẜm Rab. moy. ꝙ vbiiſta vocatio diei habet̉ intelligendū eſt eſſe aliquid aliud. qd̓ hoc noīe principalius vocat̉ ſed appropriat̉ adminijs principale ꝓpter vſum cōem hoīm. ſicut dies

principal̓r dr̄ ſpaciū. xxiiij. horarum. ꝓut ibi. Factum eſtveſꝑe ⁊ mane dies vnus. ſed cōius in vſu latio lucis ſeuſolis ſuꝑ terrā dies dr̄. vn̄ deus vocauit lucē diē. Sil̓r inhoc loco celū principalius ſignificat oēs orbes .ſ. nouemſperas ⁊ etiā empyreū ⁊ celos inferiores ꝓut ibi. In pͥncipio creauit deus celū. vt ſupra expoſitū eſt. ſꝫ cōiori mōcelum dr̄ ſydereū tm̄. ⁊ iō vocauit firmamentum celum.Sil̓r nō ſolum arida ſed totū terre elementū principal̓rdr terra. ꝓut ibi. Terra aūt erat inanis ⁊ vacua. ſꝫ cōiorimō loquēdi arida dr̄ terra. ⁊ iō vocauit deus aridā terrā¶ De oꝑe tercie diei qualiter intelligat̉ hoc. Congregatio aquarū in vno loco nō modicā videt̉ habere difficultatem. cum em̄ terra ẜm nature ſue grauitatē abſolutamvndiqꝫ debeat eſſe aquis cooꝑta. nō videt̉ aliquis locusſuꝑ terrā ad quem ſeu in quo aque natural̓r ſint cōgregate. ſic vt terra diſcoꝑiet̉. ad quā difficultatem tollendamdiuerſi vurie ſcripſerunt. Quidā em̄ dicunt ꝙ terra p̄buit aliquas ꝑtes cocauas in quibus aque confluentes adꝑtes terre qͥ nunc eſt diſcooꝑta reciperent̉. ſed hoc nō videtur poſſe ſtare. nam elementum aque eſt multo rariusqͣꝫ terra. ſicut ⁊ aer multo rarior eſt aqua. vt ptꝫ ad ſenſūnam modica quātitas aque in vaporē aereum ꝑ oꝑationem ignis reſoluta multo maiorē quantitatē aeream facit. vn̄ quidā ph̓i dicunt elementum aque in decupla quātitate eſt maius terra. ſil̓r ⁊ elemētum aeris in multo maiori ꝓportōe excedere quantitatē elemēti aque. ꝓut ſatispatet conſideranti loca ꝓpria elementorum. q̄ quāto magis recedunt a centro verſus circūferentiam. tanto ſuntmulto maioris capacitatis. nō ergo terra habet capacitatem recipiēdi in ꝯcauitatibus ſuis tantā quātitate aquequāta erat ſuꝑ totam terrā habitabilē. q̄ eſt quarta ꝑs fere totius orbis ẜm aſtronomos. ¶ Unde alij dixerunt ꝙaqua an̄ eius congregationē erat valde nebuloſa q̄ poſtcongregationē denſata eſt. idcirco minorē occupat locūqd̓ etiam nō videt̉ valere. Tum qꝛ lr̄a nō dicit. Condenſent̉ aque. ſed congregent̉. Tum qꝛ ſenſibiliter videmusꝙ aque recepte in cōcauitatibus terre nō ſunt magis cōdenſate qͣꝫ alie. Tum qꝛ quantitas elementi aque ſemperexcedit quantitatē elementi terre. ꝓpter aque raritate inmagna ꝓportione. vt dictum eſt. ⁊ ſic idem incōueniensſequitur ſicut prius. ſcꝫ ꝙ capacitas terre non ſufficit adtantam aque quantitatem inconcauitatibus ſuis recipiendam. vnde aliter dicitur ab alijs. ſcilicet ꝙ aque in loco vbi nunc ſunt congregate in maiorem ſunt eleuate altitudinem. nam vt dicit Baſilius experimento compertum eſt in mari rubro. mare eē altius terra. que quidemreſponſio ad hoc nō totaliter videtur ſufficere. Tum qꝛpluries in ſcriptura euntes ad mare deſcendere dicūtur.ſicut in pſalmo. cvj. Qui deſcendunt ad mare in nauibꝰet Ione. j. capi. de iona eunte in mare dicitur. Et deſcendens Ioppen inuenit nauem ⁊cͣ. Tum quia aqua de ſuinaturacum ſit fluida non poteſt habere in ſe partes mōtuoſas .ſ. ceteris altiores. ſicut in terra propter ſui ſoliditatem hoc contingit. Tum quia rotunditas aque poteſtdemonſtrari phyſice. ſicut ⁊ terre rotunditas. quod patꝫnam quelibet pars aque habet equalem inclinationemnaturaliter ad centrum. eleuatio etiam poli in diuerſispartibus maris. Similiter ⁊ diuerſitas in ortu et occaſuſolis ⁊ ſtellarum vniformiter ſe habet ſicut in terra. ⁊ vbicunqꝫ ſunt nauigantes in mari occeano ſeu mediterraneo tempore tranquillitatis ſemper vident hemiſperiaplana abſqꝫ montuoſitate ſeu altitudine in aliqua ſui parte. ſicut fit in planiſſima terra in qͣ nulli montes ſeu colles reꝑiunt̉. ⁊ iō ſaluo ſꝑ meliori iudicio vlterius vr̄ de hͦaliquid dicendū. Pro qͦ attendendū eſt ꝙ ſicut terra ẜmaſtronomos ⁊ phos eſt in medio vniuerſi tanqͣꝫ eius centrū. ⁊ eſt rotūda ſeu ſperica cuius centrū eſt idē cētro vniuerſi. ꝓut demōſtratiue ꝓbat̉ in vtraqꝫ ſcīa p̄dicta. ſic elementū aque rōe pari de ſui natura ē rotundū ſeu ſpericūcuius centrū eſt idē in ſua prima ꝓductōe cū cētro terreſeu vniuerſi. ſꝫ oportuit terram eſſe diſcooꝑtaꝫ ab aquisẜm aliquas partes ſui ꝓpter neceſſitatem finis. ſcꝫ ꝓpter