Druckschrift 
1 (1487)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Seneſis

in firmamento celi vt lucerent ſuꝑ terram: ⁊ preeſſentdiei ac nocti: et diuiderentlucē ac tenebras. Et viditdeus ꝙ eſſet bonū: ⁊ factū ē

veſpere ⁊ mane dies qͣrtus.Dixit etiaꝫ deus.ᵖ Producāt aqueq reptile anime viuentis ⁊ volatile ſuper terram: ſub firmamento celi.

rum. licet ſol ſit maioris quātitatis ⁊ claritatis qͣꝫ ſitluna. Expoſita igit̉ lr̄a ẜm duas primas opi. de materia corꝑalium ſoluende ſunt rōnes tercie opi. q̄ ponitmateria in corꝑibus celeſtibus. ⁊ eſſe eiuſdē rōnis cūmateria corporū elementariū ⁊ mixtorū. Arimumcū dr̄. Actus eſtqui diſtinguit.dicenduꝫ ꝙ oīsdiſtinctio eſt peractū. nō tn̄ oportet ꝙ ſit ſemꝑ ꝑactu actualit erinformantē. materia igit̉ celi etmateria corruptibiliū differūtinqͣꝫtū ſūt in potentia ad actus diuerſarū rōnū. qꝛ forma celi eſt actꝰinſeparabiliter informās. nō aūt forma elementi vemixti. Ad ſcd̓m dicendū ꝙ materia corꝑis celeſtis nobilior eſt materia mixti vel elementi. non ꝑ aliquā formā vel actū actu informantē ſi cōſiderat̉ omni formaſubtracta. ſed ꝑ relationē ſeu aptitudinē ad nobiliorēactū .ſ. formam. His viſis exponenda eſt iterū lr̄a aprincipio ẜm tercia opi. Ubi aduertendum ꝙ diuiſioeſt eadē in vtraqꝫ expoſitōe. ꝓpter qd̓ nō intendo eaꝫrepetere. Item in expoſitōe p̄dicta plurima ſunt queno variant̉ ꝓpter terciā opi. de materia p̄dicta. ꝓpterqd̓ ſil̓r nō intendo ea repetere ſed ad p̄dicta remittereIgit̉ ẜm opi. illam q̄ ponit materiā eiuſdem rōnis incorꝑibus celeſtibus ⁊ elemētaribus quā ſequunt̉ Beda ⁊ Strabus exponēda eſt ſic lr̄a. In principio creAuit deus celū .ſ. empyreū. qd̓ ſtatim factuꝫ angelis eſtrepletū. ⁊ dr̄ empyreum a pyr. qd̓ eſt ignis. nō qꝛ ſit denatura elemētari. ſed qꝛ cōuenit cū igne in ſplendore.ſicut ⁊ celū cryſtallinū dr̄ aqueū. qꝛ cōuenit cū aqua indyafaneitate. vt p̄dictū eſt. Et eſt celū empyreum ẜmiſtā expoſitionē locus ſplēdidus. immobilis ⁊ quietꝰꝯtēplationi glorie aptus. Et terrā .i. materiā oīm corporū q̄ ſūt ſub empyreo. q̄ ꝓducta eſt ſub vna formacōi in genere ſuſtātie. vtpote corporeitatis. ⁊ ꝓpter talem coītatem noīat̉ diuerſis noībus. vtpote nomineabyſſi ⁊ aque. Terra aūt erat inanis ⁊ vacua. qꝛ illa materia nō erat adhuc ꝑ formas ſpāles diſtincta. Sequitur fiat lux. ẜm iſtā expoſitione iſta lux fuit quedā nubes lucida de ſuꝑiori ꝑte materie cōis p̄dicte facta adeo. q̄ motu ſuo faciebat diem ⁊ noctē vſqꝫ ad quartādieꝫ. in qua factus eſt ſol. veruntn̄ imꝑfectiori mō qͣꝫipſe ſol. qꝛ ſicut in generatione naturali eſt ꝓceſſus eximꝑfecto ad ꝑfectu. ita in pͥma rerū ꝓductiōe. nō ꝓpt̓imꝑfectione agentis. ſed ad on̄dendum ordinē ſue ſapientie. Conſiderandū tn̄ ꝙ illa nubes lucida nō pōtcōuenienter dici eiuſdē rōnis cū nubibus q̄ fiunt in acre. qꝛ illa erat de natura celeſti. iſte aūt ſunt de naturaelemētari. Fiat firmamentū in medio aquaꝝ. Iſtudfieri hic accipit̉ ꝙͣtum ad formā ſubſtātialē. qꝛ de vnaꝑte materie prius ꝓducte ſub forma cōi factuꝫ eſt firmamentū ẜm formā ſpecificā celi ſyderei. in qua ꝓductione intelligunt̉ etiā ꝓducti orbes ſeptē planctarūqui ſub noīe firmamenti ꝯp̄bendunt̉. De ꝑte aūt ſuꝑiori illius materie cōis factū eſt celū criſtallinū qͣꝫtūad formā ſubſtantialē ſcd̓a die. ſicut de firmamēto dictum eſt. Et ſignificat̉ ꝑ aquas q̄ ſunt ſuꝑ firmamentum ꝓpter ꝯuenientiā cū aqua. vt p̄dictū eſt. Sub firmamento aūt ꝓut ꝯp̄hendit orbes ſeptē planetaruꝫremāſit materia cōis. ex qͣ facta ſūt elemēta tercia dieq̄ materia deſignat̉ noīe aque. vt p̄dictū eſt ⁊ ſic patetquō ſcd̓a die factū eſt firmamentū in medio aquarū .i.inter celū cryſtallinū ⁊ materiā elemētoꝝ. ⁊ ſic pꝫ lr̄a.Dixit ꝟo deus. cōgregent̉ aque. Hic ponit̉ opus tercie diei. in quo diſtincta ſunt elemēta ꝑ hoc ꝙ ex illa ꝑte materie q̄ remanſerat adhuc ſub forma cōi. vt p̄dictū eſt. facta ſunt elemēta in ſuis formis ſubſtātialibꝰ

et ꝓprietatibus ꝯſeq̄ntibus. In terra etiā facte ſunt aliqͣcocauitates diuina virtute in qͥbꝰ receptis aqͥs apparuitꝑs terre diſcooꝑta. ⁊ ſic apparuerūt elemēta in ſuis locisdiſtincta. Dixit autē deus. fiant luminaria. Hic deſcribit̉opus qͣrte diei. ⁊ intelligit̉ hic fieri luminariū qͣꝫtū ad ſuas formas ſubſtantiales ſpecificas. ⁊ẜm iſtā expoſitionē ſol factus eſt deilla nube lucida p̄dicta. q̄ tribus diebus p̄cedētibus fecit diē ac nocte motu diurno. Nec valet qd̓ ꝯͣ hoc obijcitfrater tho. pͥma ꝑte ſūme ſue dicēs.ꝙ nō pōt ꝯueniēter dici ꝙ in prima rerū ꝓductiōe aliqͥdſit ꝓductū ſatis cito corrūpendū. ex qͦ concludit incōuenienter dici ſolē factū ex illa nubecula. qꝛ ſic fuiſſet corrupta. nō em̄ corrūpunt̉ ꝓprie loq̄ndo de corruptōe ẜm ꝑfectam eius rōnem qd̓ tranſmutat̉ in melius. vt dr̄. j. li. degenera. ſicut nō dicunt̉ elementa ꝓprie corrūpi. qn̄ ex eisfit corpus mixtū. qꝛ corruptio ꝓprio mō dicta eſt via addefectu. hic ꝟo ad ꝑfectū. illa aūt nubecula erat quid imꝑfectum reſpectu ſolis. Ipſe etiā Tho. incidit in id qd̓ reprobat qꝛ in oꝑe quīte diei dixit ꝙ aues ⁊ piſces facte ſūtex qͣtuor elementis. licet in textu ſolū noſet̉ aqua. qd̓ nōpotuit fieri niſi ꝑ corruptione formarū elementariū mōp̄dicto. Alia aūt luminaria celi luna. ⁊ ſtelle. dicunt̉ factaquarta die qͣꝫtū ad ſuas formas ſpecificas ex aliqua ꝑteſuorū orbiū. ⁊ ſic pꝫ lr̄a ẜm iſtam expoſitionē. Cetera aūtq̄ in hac expoſitiōe nō ſunt tacta exponant̉ ſicut dictū eſtin alia expoſitōe. His dictis ſoluende ſunt rōnes q̄ ſuntcōtra iſta expoſitionē. Ad rōnem ꝯmētatoris cū dr̄. materia ſubſtantiat̉ ꝑ ſuū poſſe. Dicendū ꝙ verū eſt ſi accipiat̉ poſſe eius vel potētia ꝓut eſt in genere ſubſtātie. ⁊ſic talis potētia nō eſt aliud qͣꝫ ipſa eſſentia materie circūſcripta omni forma. ⁊ hoc mō accepta eſt in potētia ad etſe ſub forma quacūqꝫ quantū eſt de ſe. ⁊ ſic materia celi ēin potētia ad formā elemēti. ⁊ ad nō eſſe forme celi. ſꝫ iſtapotētia nō eſt reducibilis ad actū niſi ꝑ agens qd̓ immediate attingit materiā ẜm ſuā eſſentia. qd̓ ē agēs diuinū.ſꝫ ſi accipiat̉ potētia ꝓpinqͣ .ſ. reducibilis ꝑ ages naturalevel creatū ſic nō eſt in potētia vt trāſmutet̉ de forma adformā. niſi ꝓut ſubeſt qͣlitatibus actiuis ⁊ paſſiuis cōtrarijs. ⁊ iō materia q̄ eſt ſub forma corꝑis celeſtis nō eſt ſicin potentia ad nō eſſe ſue forme. ⁊ ad eſſe alterius. qꝛ nōſubeſt talibus qͣlitatibus vt ſupradictū eſt. Rōnes aūt illius opi. q̄ ponit materiā in corꝑibus celeſtibus tn̄ alterius rōnis ꝯcedēde ſunt ẜm iſtā expoſitioneꝫ inqͣꝫtū ponitmateriā in corꝑibus celeſtibus. ſꝫ inqͣꝫtū. d. eam alteriusrōnis. qd̓ nō ꝓbat neganda eſt. ⁊ rō negatiōis ptꝫ ex p̄dictis. o Dixit etiā deus. Hic deſcribit̉ opus quinte diei. in qͣ ornata ſunt elemēta media .ſ. aer. ⁊ aqua. ad quoꝝornatū ꝑtinent illa q̄ mouent̉ in eis .ſ. aues ⁊ piſces et hͦeſt qd̓ dr̄. p Producāt aque. Non qꝛ aues ⁊ piſces deſola aqua ſint formati. ſꝫ de qͣtuor elemētis. tn̄ aqua ſolaexprimit̉ ꝓpter quandā ꝯuenientiā cū iſtis. habꝫ eī aquahumorē ⁊ vaporē. ꝑ humorē ꝯuenit cū piſcibꝰ. ꝑ vaporeꝫqui ſurſum eleuat̉ in aere cōuenit cū auibus. Conſiderādum etiā ꝙ aues ⁊ piſces nō ſunt ꝓducti ex aqua actiueſꝫ a deo. paſſiue aūt ex elemētis vt dictū eſt. 70 Reptile ⁊cͣ. Reptilia dicunt̉ illa q̄ non hn̄t pedes. vel ſi habentbreues tn̄. nec in altū eleuant̉. ⁊ talia ſunt q̄ cōiter habitant in aquis. dr̄ etiā hic. Reptile aīe viuētis ita ꝙvita aīalis ponitur in obliquo ad deſignandū ꝙ vita eſtimꝑfecto mō in piſcibus reſpectu hoīm ⁊ aīaliū. ⁊ ſequit̉s¶ Creauitqꝫ deus cete gradia. Dicūt hic hebrei ꝙ iſtudzenus piſcium eſt incredibilis magnitudinis ꝓpter quodſi eorum multiplicata fuiſſent indiuidua deſtructum fuiſſet ſeculū quia mare nō eſſet nauigabile. nec alij piſcespepoſſent ſtare in mari. ideo poſtqͣꝫ deus creauer

c iij.