Druckschrift 
1 (1487)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Prologus

fratri ī homicidij genere debere cōputari. Hoc idē declarat Aug. cōtra fauſtū de om̄ibꝰ illis de quibus dr̄ ī euangelio. Audiſtis qꝛ dictū eſt antiquis. Errabāt etiā circaprincipiū de honoratōe parentū irritū faciētes dei mandatū ꝓpter traditōeꝫ ſua vt teſtificat̉ Mat. xv. et Mar.vij. Quā rōe on̄dit de eis dictuꝫ fuiſſe ꝑ yſa. populus hiclabijs me honorat ⁊cͣ. Suꝑ quo ⁊ alijs erroribꝰ qͥbus adherebāt in ſenſu lr̄ali ſacre ſcripture deficiētes. de eis ibidem concludit Ceci ſunt duces cecoꝝ. Unde cecitas iudaica quā xp̄us reprobat: circa falſum intellectū ſenſuslr̄alis conſiſtit. patet etiā hoc ꝑ p̄dictas auctoritates ve.teſta. quas poſtillator allegauit ſuper illud verbū. Scrutamī ſcripturas. que quide auctoritates ẜm veꝝ ſenſumlr̄alem myſteria xp̄i ſignificāt: vt ſupra dictū ē. quē quidē ſenſum lr̄alē iudei multipharie peruertētes veritateꝫfidei per eas expreſſā nō veretur negare. Un̄ recte eis dr̄Scrutamī ſcripturas .i. diligēter attēdite veꝝ ſenſū lr̄alē in eis cōtentū. Itē attendēdū ꝙ qꝛ inter predictos errores periculoſior erat error circa cognitiōem xp̄i circaquā pertinaciſſime ſe habebāt. Teſtat̉ em̄ Lucas ꝙ cuꝫeis ſemel in ſynagoga illud yſa. Spūs dn̄i ſuper me. propter quod vnxit me euangelizare pauꝑibus ⁊c̄. expone̓tde ſeipſo fuiſſe dictū finaliter: eiecerūt illū extra ciuitateꝫvt precipitarēt eū. merito igr̄ talibꝰ xp̄s dicebat. Scrutami ſcripturas. quia ſi taliū ſcripturaꝝ ſenſū lr̄alē veꝝ habuiſſent: teſtimoniū veꝝ inueniſſent de xp̄o. ⁊ ideo ſb̓iungit. Ille ſunt que teſtimoniū perhibēt de me: teſtimoniūautē a ſacra ſcriptura nō habetur certū niſi ex ſenſu lr̄alivt Aug. in multis locis teſtatur. Idē patet ī nouo teſta.Nā ſi arrius veꝝ literarū ſenſum habuiſſet huius dicti.Ego ⁊ pater vnū ſumus. hanc autē vnitatē intelligēdoin diuina natura. Similiter illius dicti. pater maior meeſt. verū intellectū habuiſſet intelligendo maioritatē reſpectu nature aſſumpte: nō corruiſſet in hereſim ſuā dānatā. ſed quia predicta aliter intellexit ad literam qͣꝫ catholici ſpirituſācto illuminati intellexerūt: lapſus eſt inlaqueū. Et ſic patet ꝙ circa verum intellectum litteralemeuangelij predictus error conſiſtit. ⁊ ſic intelligenduꝫ eſtde alijs ex quo patet intentū. Vlterius dicit ꝙ nō ſatiatte primū deciſionis. nec ſecundū/ nec terciū. nec quartuꝫnec quintū. Circa quod ſi oſtendiſſes ratione tue inſatietatis forte ſatiſfieret tibi: ſed quia pretermiſiſti aſſignare rationem: nullam tibi do reſponſionem: niſi ꝙ cauenduꝫ eſt ab inſatīabilitate cordis que in ſacris ſcripturisreprobatur. Circa ſextum: quia ibi declaraſti menteꝫ tuam: merito reſpondēdū eſt tibi. Dicis primo ꝙ inter ſenſum literalē ⁊ myſticuꝫ nō eſt poſſibilis comꝑatio: quodvalde irrationabiliter dictū reputo. Tū quia tuipſe predictos ſenſus comparas adinuiceꝫ: aſſeris em̄ ꝙ ſenſusmyſticus ē dignior. et per conſequens ſunt comꝑabilesper tę. Tū quia nullus rationabiliter negare poſſet creatorē eſſe digniorē creatura. Diſtantia auteꝫ inter creatore ⁊ creaturā excedit quācunqꝫ diſtantiā inter res croatas: vt ē manifeſtum. Tum etiā quia iſti duo ſenſus d̓quibus agimus ſunt ſpecies ſub genere expoſitionis ſacre ſcripture cōtente: vt patet per omnes doctores de hͦloquētes vt Bedā. Aug. ⁊ alios. Nihil em̄ prohibet: qͥſicut dicimus ſpeciē humanā eſſe dignioreꝫ brutali ſeuirrationali: ſic ꝙ vnus ſenſus ſacram ſcripturam exponēdi ſit altero dignior. Conſequēter quia dixerā ī cōcluſione ꝙ ſenſus lr̄alis eſſet dignior ex parte extenſionis:eo ꝙ quelibet ꝓpoſitō ſacre ſcripture habet ſenſuꝫ lr̄aleꝫveꝝ. Senſus ꝟo myſtici nō ſe extendūt ad totaꝫ ſacramſcripturā. contra quos dicis ſic. Fallit iſtud cuꝫ cunctaſacra eloquia plena ſint dominicis ſacramētis. hic videris inuoluere ſnīas per acceptionē huius dicti ſacramētū. ſi cm̄ acciperes ſacr̄m ꝓprie vt ſignificet ſacramēta noue legꝭ: et etiā veteris. ſic falſum aſſumeres. multa em̄ ſūteloqͥa diuina ī quibus nulla fit mētio de ſacr̄is: ī quocūqꝫ ſenſu talia eloquia ſumātur. Si autē per ſacr̄m intelligas ſacꝝ ſecretū vt ꝑ hͦ intelligat̉ ſēſus myſticꝰ ſic etiāaſſumeres falſū. Oſteſuꝫ ē em̄ ī ſecūdo articulo queſtionis de qͦ agit̉ ꝙ ſūt multa ī ſacra ſcpͥtura in qͥbus ſolꝰ ſen

ſus lr̄alis ē querēdus. ⁊ ē ſnīa Augꝭ. ſuper Gen̄. ad literā. ſi aūt ꝑ ſacr̄m intelligꝭ quācunqꝫ ſacrā doctrinā: ſicveꝝ dicis. ſꝫ nihil facit ꝯtra me: qꝛ in illis paſſibꝰ ī quibus ſolus ſenſus lr̄alis querēdus ē. ſunt multa ſacradocumēta d̓ fide ſeu moribus ꝓut deductū fuit ſupra⁊ ſic patꝫ ꝙ extēſio ſenſus lr̄alis ftat ī ſuo vigore: ſedad ꝓbationē tui aſſūpti .ſ. ꝙ ſenſus myſtici extendāt̉ad totā ſacrā ſcripturā ſic allegas. Hac extenſionemſpūs ſupra litera cognouit paulus dum dixit. Oīa īfigurꝭ contingebāt illis: nō ſolū ſcripta ſꝫ etiā quocunqꝫ alio mō tradita. Hec auctoritas pauli ſi bene attēdas nihil facit ꝯͣ me. loqͥtur em̄ ibi de geſtis ppl̓i tm̄ ſb̓antiquo teſtō degētis quoruꝫ vita erat ꝓphetica. Un̄narratꝭ ī eodē capl̓o qͥbuſdā eoꝝ geſtis: tā ī trāſitu maris qͣꝫ ſb̓ nube ⁊ hm̄oi: cōcludit. Hec aūt oīa contingbant illis ī figura. Nō .n. dixit: ſolū om̄ia contingebatſꝫ cū hac additōe. Hec aūt om̄ia: vt on̄deret ſe de illis⁊ ſil̓ibus tm̄mō loqui. Similiter nō dr̄ ꝙ oīa dicebantur illis in figura. ſꝫ contingebāt. in qͦ manifeſte on̄ditꝙ loqͥtur de geſtis cōtingētibus. nō aūt reuelatꝭ ſeu p̄ceptꝭ eiſdē. Nunquid quod dr̄ in veteri lege. Audi iſrahel deus tuus vnus ē. contingebat eis in figura. vl̓ ꝙdicitur. Diliges dominū deū tuum ex toto corde tuo⁊ hm̄oi. ⁊ ſic de ſimilibus. Abſit. ibi em̄ ſolus litteralisſenſus eſt querendus ẜm ſententiam Auguſti. Et exhac cōſideratōe clarius patet p̄eminētia ſenſus lr̄alisẜm extenſionē. extēdit em̄ ſe ad auctoritates notabiliores ⁊ excellentiores ſacre ſcripture: de quibus dictūē ſupra. in quibus auctoritatibus myſticus ſenſus nōhabet locū. Conſequēter dicis ꝙ ſenſus lr̄alis nō eſtvl̓ior. qꝛ qͣnto aliqͥd ē vl̓ius tāto cōicabilius. ſꝫ ſenſuslr̄alis ꝓpter ſuā limitatōem ⁊ ſignāter per doctoreꝫ irrefragabilē ē incōicabilis: eo ꝙ nō diuidit̉: ſꝫ bene myſticus multiplicat̉. Attende frater rogo: ſi cōꝑas ſenſus ſacre ſcripture adinuicem ẜm eoꝝ limitatiōeꝫ admaterias de quibus agūt: manifeſtū eſt ꝙ quilibꝫ ſenſus myſticꝰ limitat̉ ad certā materiā. Tropologicusem̄ ſenſus ſolū agit de agēdis ẜm mores. Allegoricusꝟo decredendis. Anagogicus de ſperādis. Seſus autem lr̄al̓ de ſingulis p̄dictꝭ. ⁊ etiā de iā geſtis manifeſtetractat. Nec credo ꝙ doctor irrefragabil̓ huius oppoſitum aſſerat. ⁊ ſic comꝑatio tua potius facit pro meItē ſi attēdiſti vl̓itatē quā attribuo ſenſui literali ſatis manifeſta ē. conſiſtit autē ī hoc ꝙ non ſolum lr̄atiſeu ſapientes: ſꝫ etiā rudes: qui ad intelligibilia capiēda nō ſunt ydonei. tn̄ per ſenſum literalem capiūt ſpiritualia. ſaltē ſb̓ ſil̓itudinibꝰ corꝑalibꝰ. iuxta illud apoſtoli. Sapiētibꝰ ⁊ inſipiētibꝰ debitor ſum. vnde ex parte huiꝰ vl̓itatis ſenſus lr̄alis manifeſtā habet preeminētiā. In hoc auteꝫ qd̓ obijcis de incōicabilitate. ſi ſicopinan a veritate deuias manifeſte. Cōicatur em̄ ſenſus lr̄alis cuilibet ꝓpoſitōi ſacre ſcripture vt dictuꝫ ē.⁊ iteꝝ ī multis locis vnus paſſus habet multiplice expoſitōem literaleꝫ: ꝓut fuit oſtenſū ī tercio articulo q̄ſtionis. Eſt etiā ſenſus lr̄alis abyſſus multa ꝓpter magnas difficultates in ea cōtentas: circa ea que ad fidē ⁊ mores ꝑtinent. Nec mirādū. nā ſcīaꝝ hūanaꝝ librꝭ ī quibꝰ ſolꝰ ſenſus lr̄al̓ ē inquirēdꝰ: qͣꝫplurima cōmēta ſunt: ⁊ plures expoſitōnes ſeu ſcripta. Sil̓r et multiplices q̄ſtiones ad mentē auctoꝝ intelligendaꝫ ſeuelucidādā. vt pꝫ ī ph̓icis. metaph̓icis: et ethicꝭ. Sil̓r īfacultatibus vtriuſqꝫ iuris ⁊ hm̄oi: ī quibꝰ nec ītextunec in glo. eſt ſenſus niſi lr̄alis. Si igr̄ in illis in qͥbꝰ ſolū illa tractātur q̄ ī lumine naturali rōnis cogͦſci pn̄t:tot multiplicitates cōmētoꝝ: varietateſqꝫ qōnū ⁊ expoſitionū ⁊ hm̄oi circa ſenſū lr̄alē inueniūt̉: qͥntomagis in ſcriptura diuina vbi agit̉ de his q̄ ſuꝑnaturalilumīe tm̄mō cogͦſcūtur inueīri pn̄t multiplices ſēſuslr̄ales ſeu expoſitōes qōnes ⁊ hm̄oi. Nec credo te latēre ꝙ ſenſus lralis diuiditur in tres ſpecies ẜm Aug. īlibro de vti. cre .ſ. in hyſtoriacaꝫ. ethymologicā: ⁊ ānagogicā: vt in tercio articulo expoſui. Similiter et. vij.claues ſeu regule qͣs yſi. tradit ī li. de ſū. bo. q̄ in ꝓlogo